BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Hanes Lleol

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Orllewin

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Tywydd / Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Cerddoriaeth

Oriel yr Enwogion

Trefi a Phentrefi

Awyr Agored

Hanes

Lluniau

Gwefannau lleol

Eich Llais Chi

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Llys Rhosyr Llys Llywelyn
Yr archeolegydd David Longley sy'n egluro sut y cafwyd hyd i un o hen lysoedd tywysogion Gwynedd o dan dywod arfordir Môn.

  • Lluniau'r cloddio yn Llys Rhosyr
  • "Yn y 1990au cynnar, arweiniodd yr archeolegwr Neil Johnson ymgyrch gloddio ar safle Llys Rhosyr yn Niwbwrch. Roedd yn rhan o raglen i geisio darganfod safleoedd llysoedd tywysogion Gwynedd.

    Yn ystod y 12fed a'r 13fed Ganrif, adeiladodd y tywysogion yma rwydwaith o lysoedd brenhinol o fewn eu tiroedd.

    Rhannwyd Gwynedd i mewn i ardaloedd gweinyddol gwahanol, - cymydau - ac roedd gan bob cwmwd brif dref, sef y 'maerdref' ac o fewn pob maerdref, roedd 'llys', sef canolfan stâd y tywysog.

    Byddai neuadd fawr ac adeiladau eraill yn ymwneud â rhedeg y cwmwd o fewn y llys. Hefyd, byddai lle i'r tywysog a'i ymwelwyr aros, yn ogystal â chymuned o denantiaid ac asiantau a fyddai'n edrych ar ôl ei fusnes a'i dir.

    Byddai'r werin yn talu eu rhent a dyledion i'r tywysog trwy'r llys. Gan nad oedd llawr yn defnyddio arian ar y pryd, byddent yn talu trwy gynnig bwyd neu wasanaethau - ac felly roedd yn fwy cyfleus i gael nifer o lysoedd o fewn un dywysogaeth. Byddai'r tywysog a'i ddynion yn symud o lys i lys, i gynnal busnes y cwrt, arwyddo siarterau ac yn y blaen.

    Roedd chwe chwmwd ar Ynys Môn - roedd Llys Rhosyr o fewn maerdref Niwbwrch, yng nghwmwd Menai.

    Eglwys San Pedr Wrth chwilio am leoliad Llys Rhosyr, fe holodd yr archeolegwyr y bobl leol a darganfod bod lle o'r enw Cae Llys, ger eglwys San Pedr. Mae'r Eglwys ar gyrion y pentref modern i fyny ar gribyn Gallt Pedr. Sefydlwyd y Niwbwrch gwreiddiol ger y groesffordd i'r pentref, ar y ffordd i lawr i draeth Llanddwyn.

    Wrth gloddio yng Nghae Llys, darganfuwyd gwaith cerrig a sylfaeni o dan y tywod oedd wedi chwythu i mewn o'r arfordir. Heddiw, gellid gweld sylfaeni nifer o adeiladau, gan gynnwys neuadd, siambr a waliau allanol tir y llys. Mae Llys Rhosyr yn un o'r enghreifftiau prin o lys brenhinol sydd yn dal i fod yng ngogledd orllewin Cymru. Llys Rhosyr

    Gyda choncwest Edward 1af yn 1283, aeth tiroedd y tywysogion i'r Saeson. Pan adeiladodd Edward ei gastell ym Miwmares, penderfynodd ei asiantau greu canolfan fasnachol arall ger hen Faerdref Llys Rhosyr - er colled i Lanfaes.

    Mae'r Niwbwrch modern - y ffyrdd a'r adeiladau - yn dal i ddilyn y patrwm a osodwyd gan yr asiantau yma yn 1300."

    Mae arddangosfa am Lys Rhosyr i'w weld yn Neuadd Prichard Jones, yr Institiwt, ym mhentref Niwbwrch.

    0
    C2 0
    Pobol y Cwm 0
    Learn Welsh 0
    BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy