BBC HomeExplore the BBC
Nid yw'r dudalen hon wedi ei diweddaru ers tipynFe'i gadawyd yma er gwybodaeth.Rhagor o wybodaeth

IAU
2il Hydref 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Oriel yr Enwogion

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

Cymru GoOr GoDd Canol DeOr DeDd
»

Gogledd Orllewin

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Tywydd / Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Cerddoriaeth

Oriel yr Enwogion

Trefi a Phentrefi

Awyr Agored

Hanes

Lluniau

Gwefannau lleol

Eich Llais Chi

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Llên
John Gwilym Jones
John Gwilym Jones

Ganwyd: 1904

Magwyd: Y Groeslon, Sir Gaernarfon

Addysg: Coleg Prifysgol Bangor


Dramodydd dylanwadol

Fe ystyrir John Gwilym Jones, ynghyd â Saunders Lewis, yn un o ddau brif ddramodydd Cymraeg yr ugeinfed ganrif.

Yn wahanol i Lewis, fodd bynnag, credai fod teimlad yn drech na rheswm a thrwy dderbyn cyfyngiadau bywyd, yn hytrach na gwrthryfela yn eu herbyn, y mae dyn yn dod i delerau â hwy.

Yn agnostig, nid oedd am fynegi unrhyw ffydd grefyddol yn ei waith.

Ganwyd John Gwilym Jones yn Y Groeslon, Sir Gaernarfon, ym 1904, ac roedd yr ardal yn ganolog i'w weledigaeth a'i ymroddiad i'r iaith Gymraeg.

Fe'i addysgwyd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Bangor, lle daeth yn gyfaill mynwesol i Thomas Parry, ac ar ôl pedair mlynedd yn Llundain, lle dechreuodd ymddiddori yn y theatr broffesiynol, dychwelodd i Gymru.

Bu'n athro yn Llandudno (1930-44), Pwllheli (1944-48) a Phen-y-groes (1948-49) cyn cael ei benodi'n gynhyrchydd drama radio gyda'r BBC ym Mangor.

Ym 1953 derbyniodd swydd fel darlithydd yn ei hen Goleg ac yno arhosodd nes iddo ymddeol ym 1971.

Gwaith cynnar

Ymhlith ei ddramâu cynnar oedd Y Brodyr (1934) a Diofal yw Dim (1942), ond gyda Lle Mynno'r Gwynt a Gŵr Llonydd, ill dau wedi'u perfformio ym 1958, gwelwyd fod talent newydd a grymus wedi ymddangos yn y theatr Gymraeg.

Dramâu teuluol ydynt, a'r brif thema yw'r argyfwng sy'n deillio o ddigwyddiadau cyhoeddus a phreifat.

Fel rhyw fath o adwaith yn erbyn yr hen ddramâu cegin a oedd wedi bod yn boblogaidd iawn yng Nghymru, cyflwynodd y dramodydd gymeriadau diwylliedig a deallus sy'n hunanymwybodol iawn ac yn trafod eu teimladau'n huawdl.

Cariad obsesiynol a'i ganlyniadau trasig yw thema Y Tad a'r Mab (1963).

Mae'r ddrama hon yn arbrofi gyda ffurf a thechneg mewn modd a newidiodd y theatr yn y Gymraeg yn sylweddol, gan ddefnyddio eironi a symboliaeth - gwers a dysgodd y Gwenlyn Parry ifanc.

Pwnc hanesyddol a ysbrydolodd Hanes Rhyw Gymro (1964), stori Morgan Llwyd sy'n cael ei drin yn y modd Brechtaidd.

Dramodydd dylanwadol

Erbyn hyn roedd John Gwilym Jones wedi'i sefydlu fel meistr ar ei grefft ac, yn ddarlithydd yn Adran y Gymraeg ym Mangor o 1971 ymlaen, daeth yn ddylanwad mawr ar do newydd o actorion.

Cafodd ei ddrama Rhyfedd y'n Gwnaed (1976), mewn cyfieithiad Saesneg gan yr awdur, rediad llwyddiannus yn Efrog Newydd ym 1980.

Y gwaith sy'n crisialu holl athroniaeth John Gwilym Jones yw Ac Eto Nid Myfi (1976), lle gwelir elfennau bywgraffyddol a chred yr awdur bod Dyn yn gaeth i'w etifeddeg a'i amgylchedd a bod rhaid iddo ddysgu dygymod â hyn.

Cymeriad hoffus

Er bod John Gwilym Jones yn ddramodydd yn bennaf, ysgrifennodd ddwy nofel, sef Y Dewis (1942) a Tri Diwrnod ac Angladd (1979), a chyfrol o storïau byrion hynod arbennig, Y Goeden Eirin (1946); cafodd ddetholiad o'i waith, gan gynnwys y chwe stori yn Y Goeden Eirin, a rhai o'i ysgrifau hunanfywgraffyddol, eu cyfieithu o dan y teitl The Plum Tree (2004).

Ymysg ei weithiau beirniadol pwysicaf y mae rheini ar Williams Pantycelyn, Daniel Owen, Crefft y Llenor (1977) a Swyddogaeth Beirniadol (1977).

Cymeriad swil, cymhleth a hoffus oedd John Gwilym Jones, un a garodd y theatr, ac athro a ysbrydolodd edmygedd mawr ymysg ei gyd-weithwyr, boed fyfyrwyr neu ddarlithwyr.

Ni phriododd erioed ond roedd ganddo gylch eang o gyfeillion.

Mae plac yn dynodi'r tŷ yn Rathbone Terrace, Groeslon, lle ganwyd ef, lle trigai a lle bu farw ym 1988.

Meic Stephens

Cyfrannwch

Harri Williams
Ennynodd John Gwil gariad at ddrama ac farddoniaeth ynnof - yn arbennig barddoniaeth Keats ac R Williams Parry - beirdd y teimladau. Dyn gwirioneddol fawr - cofiaf ei waith wrth gynhyrchu Nos Ystwyll yn Ysgol Dyffryn Nantlle yn 1966-67, a'r daith i Stratford, pan drodd Mat Pritchard, yn ddamweiniol, tua chanol Birmingham.
Mon Mar 17 15:58:03 2008


Nid ydym yn derbyn sylwadau ar gyfer y dudalen hon bellach.

0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy