BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Oriel yr Enwogion

Trefi

Hanes

Lluniau

Dweud eich dweud

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Glannau
Bryn Glas, Sir Faesyfed. Mae'r coed ynghanol y cae yn coffáu'r milwir a laddwyd yma. Brwydr fawr y genedl
Tachwedd 2007
Faint ohonom sy'n gwybod lle mae lleoliad brwydr fawr Owain Glyndŵr sef Pilleth neu Fryn Glas? Hywel Jones fu'n ymchwilio...
"Pwy oedd Rhys Gethin?" Dyma lyfr a gyhoeddwyd yn ddiweddar gan Gymdeithas Lyfrau Ceredigion. Y gŵr dan ystyriaeth oedd un o brif swyddogion Owain Glyndwr ac ef arweiniodd ei fyddin mewn brwydr waedlyd yn erbyn y Saeson ym Mryn Glas ym Mehefin 1402.

Felly erbyn hyn, gwyddom rhywbeth am Rhys Gethin ond faint ohonoch sy'n gwybod ymhle mae Bryn Glas?

Cyndyn iawn ydym ni y Cymry i hysbysu safleoedd brwydrau tyngedfennol ein cenedl. Mae gan y Saeson eu Bosworth a Hastings a'r Albanwyr eu Glencoe a Bannockburn a'r safleoedd hynny wedi eu harwyddo oddiar y ffyrdd a'r traffyrdd.

Wedi cyrraedd maes y gad, mae disgrifiad manwl o'r hanes, y cynlluniau a'r tactegau a ddefnyddiwyd. Ond yng Nghymru prin iawn yw'r wybodaeth gyhoddus am frwydrau Pwysig ein hanes.

I gyrraedd Bryn Glas rhaid teithio i Sir Faesyfed. Y ffordd fwyaf cyfleus ydi teithio ar hyd y Gororau ar yr A49 o'r Amwythig i Llwydlo (Ludlow). Cyn cyrraedd y dref hon, mae pentref bychan Bromfield. Yma rhaid troi i'r dde a dilyn yr A4113 i Drefyclo (Knighton).

Ar gyrion y dref troi i'r chwith ar y B4355 (arwydd Llanandras (Presteign), Dilyn y ffordd yma am 1.5 milltir ac yna anwybyddu arwydd Llanandras a dilyn y B4357 i Whitton (milltir).

Ar y groesffordd troi i'r dde ac wrth deithio ar hyd y ffordd yma, edrychwch am eglwys wen ar lethrau'r mynydd o'ch blaen. Dilynwch y ffordd i gyfeiriad yr eglwys ac fe ddowch i bentref bychan Pilleth. Mae'n debyg mai seisnigyn o "pwll iaith" yw ystyr y gair er fod rhai yn dadlau mai Pilalau yw'r enw cywir.

Ta waeth! O edrych ar yr eglwys fe welwch y mynydd yn codi Y tu ôl iddi a dyma ydy Bryn Glas, sef safle y frwydr rhwng Rhys Gethin ac Edmund Mortimer a reolai y Gororau ar ran brenin Lloegr.

Bu'r frwydr yn un waedlyd a threchwyd Mortimer a'i gaethiwo yn nghastell Llanllieni (Leominster) gan Owain Glyndŵr.

Can mlynedd yn ôl, wrth aredig y tir cadarnhawyd safle'r gyflafan pan ddaethpwyd o hyd i gannoedd o esgyrn wedi eu claddu mewn bedd cyfunol.

Fel arwydd o barch, planwyd coed ifanc gan Sir Richard Green, tir feddianwr lleol, i goffau y frwydr. Erbyn heddiw mae'r coed wedi tyfu yn rhai aeddfed a thal a safant yn urddasol ar lethrau Bryn Glas ynghanol gwyrddni y caeau sydd yn eu hamgylchynu.

Os ewch i'r eglwys fe welwch fod carreg yn y fynwent yn coffau y digwyddiad a thu mewn cewch hanes y frwydr mewn mwy o fanylder.

Mae modd gadael y fynwent a throedio heibio'r ffynnon, sydd a'i dŵr yn ôl pob tebyg, yn meddu ar y gallu i wella anhwylderau'r llygaid.

Yna dilynwch y llwybr at y coed ac at safle'r frwydr.

Edrychwch yn ôl ar yr olygfa fendigedig o ddyffryn Afon Lugg (Llugwy ar hen fapiau) islaw.

Trist yw meddwl nad oes unrhyw gofeb cyhoeddus yma i goffau un o frwydrau mawr ein cenedl, mewn ardal sydd ymysg yr harddaf yn ein gwlad.


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy