BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Oriel yr Enwogion

Trefi

Hanes

Lluniau

Dweud eich dweud

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Gadlas
Gyda'r trigolion yn Zambia. Taith i'r bush yn Zambia.
Trip Bob a Marian Roberts, Brynffanigl Ucha a aeth i Zambia i dreulio tair wythnos efo'u merch Sian sydd wedi bod yn dysgu mewn ysgol yno, fel VSO ers bron i ddwy flynedd.

Wedi deuddeg awr o hedfan, cyrhaeddom Lusaka, ac yno yn disgwyl amdanom oedd Sian ac roeddem yn falch iawn o'i gweld.

Tacsi wedyn i'r backpackers, lle roeddem yn aros y noson honno. Roedd y lle yn llawn pobl ifanc y rhan fwyaf ohonynt, fel Sian, yn gweithio i'r VSO ond yn groesawgar iawn.

Lusaka yw prifddinas Zambia, ac er ei bod mor arswydus o boeth a sych yno, synnais weld cymaint o wyrddni ymhobman.

Golwg tlawd ar y ddinas
Roedd golwg digon tlawd ar y ddinas, a llawer o gardota yno. Roedd Sian yn ein hatgoffa yn aml i ddal i gerdded a pheidio loetran, neu byddem yn cael ein haslo.

Aethom i'r farchnad sydd yn gwerthu amrywiaeth o bethau, y rhan fwyaf yn bethau ail law. Roedd cigoedd a physgod yn cael eu gwerthu ar fyrddau agored ac er y gwres nid oedd sôn am oergell.

Ar y ffordd yn ôl i'r Backpackers aethom i swyddfa'r VSO lle cawsom ein cyflwyno i rai o ffrindiau Sian. Roedd Bob a finnau'n cwyno am y gwres a'r ateb y cawsom oedd ei bod llawer poethach ym Mambwe, lle mae Sian yn byw. Doedd yr un o'r ddau ohonom yn coelio ar y pryd.

Fore trannoeth rhaid oedd codi am bump i ddal bws i Livingstone, sydd wedi ei enwi ar ôl David Livingstone. Roedd hon yn siwrne o leiaf chwe awr.

Wedi cyrraedd gwelsom fod golwg mwy moethus ar Livingstone gan ei bod reit agos at raeadr Victoria ac felly yn cael mwy o ymwelwyr.

Teimlo'n euog
Aethom i'r amgueddfa yno ac roeddem yn teimlo yn euog iawn wrth weld sut roedd y bobl ddu wedi cael eu trin gan eu meistr gwyn tros y blynyddoedd.

Cawsom dacsi o Livingstone ar Raeadr Victoria lle'r oeddem yn aros mewn caban ar lan yr afon Zambezi. Roedd y rhaeadr yn wych. Yna aethom i Zimbabwe i'w weld o'r ochr honno. Roedd hynny yn fwy o ryfeddod fyth. Y noson olaf wrth y rhaeadr aethom i fyny'r Zambezi mewn cwch. Roedd yn drip moethus iawn a'r tri ohonom wedi dotio.

Fore trannoeth roeddem yn dal bws at Lyn Kariba. Bws wedi'i fwriadu ar gyfer pymtheg o bobl ydoedd ond roeddent wedi gwasgu tua ugain o bobl a'u bagiau i mewn. Siwrne anghyfforddus a dweud y lleiaf ac i wneud pethau'n waeth roedd tyllau mawr yn y ffordd ac roedd y gyrrwr yn gyrru'n igam ogam o un ochr i'r ffordd i'r llall wrth geisio'u hosgoi.

Tair blynedd i lenwi llyn
Llyn wedi'i adeiladu i greu trydan i ran o Zambia a Zimbabwe ydi Kariba ac mae sôn i 85 gael eu lladd wrth adeiladu'r argae. Mae'r llyn yn 173 o filltiroedd o hyd ac fe gymerodd dair blynedd i'w lenwi - a hynny mewn cyfnod o lifogydd.

Buom ar y llyn am dair noson gan angori wrth y lan bob nos. Roeddem yn cysgu yn yr awyr agored ar do'r cwch ac yn gwylio'r anifeiliaid gwylltion yn dod i yfed dŵr.

Oddi yno aethom i Chipata, ar chicken bus. Mae'r bysiau hyn yn cario pob math o bethau - planciau coed, sinc, sachau India Corn a hyd yn oed dodrefn.

Hanner ffordd i Chipata roedd arogl olew mawr i'w glywed - doedd y brêc ddim yn gweithio a dim ond tair stud oedd yn dal un o'r olwynion - felly penderfynasom adael y bws a chael lifft ar lori yn cario coed gan gyrraedd Chipata ddeuddeg awr yn ddiweddarach.

Teirawr i gyrraedd siop
Chipata yw'r dref agosaf i gartref Sian ac yno mae yn siopa - yn yr unig siop groser. Mae'n cymryd o leiaf deirawr iddi gyrraedd yno ond gan nad oes bws yn mynd y ffordd honno mae'n golygu bod yn rhaid bodio am reid.

Roedd hyn yn brofiad hollol newydd i Bob a finnau, ond cymrodd rhyw pick- up biti trosom a rhoi lifft i ni yn y cefn. (Roedd ein penolau reit boenus erbyn cyrraedd!). Erbyn hyn roeddem yn sylweddoli beth oedd ffrindiau Sian yn ei feddwl pan yn dweud ei bod llawer poethach ym Mambwe - roedd hi'n annioddefol o boeth yno.

Mae'r ysgol lle mae Sian yn dysgu ynddi ynghanol y bush a dim math o ddim arall yno. Mae gan yr ysgol eneradur i greu trydan - am awr a hanner gyda'r nos. Mae'r generadur hefyd yn pwmpio dŵr am 5.30 y bore a 5.30 yr hwyr am ddeg munud yn unig.

Dim trydan na dŵr
Ond roedd y generadur wedi torri ac felly doedd dim trydan na dŵr. Roedd yn rhaid mynd i'r bush efo bwced ymhob llaw at y pwmp dŵr oedd yn cael ei weithio gan y plant.

Wedi cyrraedd y pwmp dŵr dechreuodd y plant chwerthin. Roeddent yn meddwl fod gweld dyn yn cario dŵr a hwnnw'n ddyn gwyn yn hollol ddoniol gan mai gwaith merched ydyw yno. Tydi'r dynion ddim i weld yn gwneud dim.

Roedd gwraig gyda phlentyn bach tua 18 mis yno a chanddi dri bwcedaid o ddŵr. Lluchiodd y plentyn dros ei hysgwydd ac ar ei chefn, clymu darn o ddefnydd o'i gwmpas, yna codi un bwced ar ei phen, un ymhob llaw ac i ffwrdd a hi!

Roedd marchnad mewn pentref heb fod ymhell, ond cymrodd awr a hanner i ni gerdded drwy'r bush ac erbyn i ni gyrraedd y farchnad dim ond tomatos, nionod a bananas oedd ar ôl.

Gwastraffu dim bwyd
Dwi'n deall rwan pam fod Sian yn cwyno nad oedd hi wedi bwyta dim byd ond tomatos am ddyddiau - mae'n bwyta bob sgrap o fwyd ac yn gwastraffu dim byd.

Cawsom enghraifft o hyn un bore pan oeddem yn cael Corn Flakes a Muesli i frecwast gyda llefrith powdwr. Pan welais bryfaid bychain yn dod allan ohono dywedodd Sian mai morgrug bychain oeddent ac y dylwn eu bwyta 'gan eu bod yn llawn protein'. Mae arna i ofn mai'r ieir yn crwydro tu allan gafodd fy mhrotein i a Bob y bore hwnnw!

Mae pob dim sy'n symud yn cael ei fwyta yno - hyd yn oed llygod bach (er i Sian fynnu nad oedd wedi mentro'u trio).

Parc sy'n fwy na Chymru
Ar ôl treulio dwy noson yn yr ysgol, cawsom reid ar y bws ysgol i South Luangwa National Park. Mae'r parc yma'n fwy na Chymru!

Cyrhaeddom yno tua chwech y bore gan fod yr anifeiliaid yn dyfrio peth cyntaf yn y bore a gyda'r nos cyn i'r haul fachlud.

Gwelsom bob math o anifeiliaid gwyllt. Un bore roedd wyth llewes yn gorwedd yn y glaswellt ac un ohonynt gyda thri chwb bach oedd yn rhyw fis oed. Roeddem ond rhyw ychydig o droedfeddi oddi wrthynt.

Ni fydd gwylio anifeiliaid ar y teledu yn golygu cymaint i ni wedi cael eu gweld yn eu cynefin. Gwnaethom wirioneddol fwynhau'r parc, roedd yn anhygoel.

Hedfan adref
Dychwelyd wedyn i Lilongwe, o ble roeddem yn hedfan adref.

Yn ystod y dair wythnos fe ddefnyddion ni lawer iawn o dacsis, ond chawsom ni'r un tacsi efo'i ffenest flaen yn gyfan.

Roedd yn anodd iawn meddwl am hedfan adref gan adael Sian ar ôl, ond felly fu rhaid.

Er gwaethaf holl helyntion Clwy'r Traed a'r Genau a'r holl anifeiliaid sydd wedi cael eu difa yn ddianghenraid (ac y byddai pobl Zambia mor falch ohonynt) teimlwn yn lwcus iawn o'r lle yr ydym yn byw.

Edrychwn ymlaen rwan i gael croesawu Sian adref cyn y Nadolig. Bydd yn gadael Zambia am y tro olaf ond yn dod â llond lle o atgofion a phrofiadau efo hi.


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy