BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Oriel yr Enwogion

Trefi

Hanes

Lluniau

Dweud eich dweud

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Gadlas
Bryn Gwyn, Patagonia Taith i Batagonia
Mawrth 2009
Pan ofynnodd ffrind i Maldwyn Davies os oedd am fynd efo fo i Batagonia nid oedd raid iddo ofyn ddwywaith!

Roedd mynd ar daith i Batagonia yn rhywbeth yr oedd gennyf wastad eisiau ei wneud, felly pan ofynnodd ffrind i mi os oedd gen i awydd mynd hefo nhw ac ychydig o ffrindiau, nid oedd rhaid iddo ofyn ddwywaith.

Felly, ar ddydd Sul, Hydref 26 llynedd, cychwynnodd naw ohonom ar y trên o Gaer i Lundain ac aros yn Llundain am noson am fod yr awyren yn cychwyn yn gynnar. Dal awyren o Heathrow a thrafeilio am ryw dair awr i Madrid, dal awyren arall o Madrid a hedfan am ryw 11 awr arall i gyrraedd Buenos Aires.

Cawsom ddiwrnod i weld dinas hardd Buenos Aires ddydd Mawrth a rhai o'r uchel bwyntiau oedd dwy eglwyd hardd a mynwent o tua naw acer o faint lle mae Efa Peron wedi ei chladdu mewn bedd hardd, os oes y fath beth. Mynd i sioe tango gyda'r nos lle'r oedd y dillad a'r dawnsio yn anhygoel.

Hedfan allan o Buenos Aires fore Mercher a thrafeilio am ryw ddwy awr i gyrraedd Trelew. Hyfryd oedd gweld y Ddraig Goch yn chwifio a'r gair 'Croeso' wedi ei ysgrifennu yn fawr ar adeilad yn y maes awyr.

Trafeilio wedyn hefo bws i gyrraedd Port Madryn, tir diffaith iawn yn fan hyn, hefo ambell i ddafad i'w gweld yma ac acw ar y ffordd. Roedd ein tywysydd, Andreas Roberts (ei deulu'n wreiddiol o Lanuwchllyn), yn dangos i ni lle'r oedd dyn o'r enw Joseff, a oedd ar un adeg yn gweithio yng Ngwasg Gee yn Ninbych, wedi bod ar goll am ddyddiau, a sut y medrodd ffeindio ei ffordd eto oedd trwy adeiladu tomen fawr o bridd er mwyn iddo gael sefyll arno i weld lle'r oedd y môr - mae'r domen yn dal yma heddiw.

Dydd Iau, mynd i fferm o'r enw Estancia Guillerro. Roedd y ffermwr yma wedi arallgyfeirio am ddau reswm - y rheswm cyntaf oedd bod ei dir i gyd ar wahân i'r ty wedi mynd ar dân tua phum mlynedd yn ôl, a'r ail reswm oedd fod llawer iawn o gŵn ym Mhort Madryn ac un noson fe laddodd y cŵn 400 o'i ddefaid - rheswm da dros arallgyfeirio. Maent yn awr wedi adeiladu siediau mawr ac yn gwneud bwyd i bobl fel ni i'w fwynhau, ac yma y cawsom ni ein Asado cyntaf ym Mhatagonia. Mae Asado fel barbeciw ond yn coginio oen cyfan.

Ar ôl y cinio cawsom arddangosfa o gneifio defaid Merino, a'n tywys ychydig o amgylch y fferm. Wedyn, trafeilio yn ôl i Bort Madryn a mynd i weld lle'r oedd y Cymry cyntaf wedi glanio o'r Mimosa yn 1865, a'r ogofau yr oeddynt wedi byw ynddynt am rai wythnosau ar ôl cyrraedd - ogof oedd prin ddigon mawr i ddau berson ond yn cysgu 17 o bobl ar adegau. Difyr iawn oedd mynd i'r amgueddfa a gweld y gwahanol ardaloedd yn y gogledd yr oedd y mwyafrif o'r teithwyr cynnar wedi cychwyn ohonynt.

Dydd Gwener, cawson fore rhydd i gerdded i'r dre cyn hedfan i Esgel. Wrth gerdded i lawr y stryd, gofynnodd dyn i ni 'Ydach chi'n siarad Cymraeg?' Ei enw oedd Robert Owen Jones a roedd yn wreiddiol o Benygroes, Sir Gaernarfon, bellach yn byw yng Nghaerdydd, ond am bedwar mis o bob blwyddyn mae'n mynd drosodd i Batagonia i arolygu ysgolion. Yn rhyfedd iawn, gwelsom o eto ddydd Sul pan oedd yn pregethu yng Nghapel Moriah yn y Gaiman.

Hefan am Esgel yn y prynhawn, a chyrraedd maes awyr nad oedd lawer mwy na chanolfan cymuned Tanyfron! Cael ein cyfarfod gan Monica Roberts, un o drefnwyr ein taith, yn ferch o Batagonia, hefo Cymraeg ardderchog ac wedi priodi â bachgen o Ruthun, sef Gwyn.

Bws wedyn o Esgel i'r Gaiman lle roeddem i aros am y pum noson nesaf, ac i ddechrau siarad Cymraeg o ddifrif am y pythefnos nesaf gyda thrigolion Patagonia.

Roedd y tywydd wedi newid yma, tipyn yn oerach, ond y tiroedd yn llawer glasach. Ar ddydd Sadwrn aethom i weld fferm o'r enw Bod Iwan lle'r oedd Gerallt Williams, oedd yn 82 mlwydd oed, yn ffermio hefo'i fab, Waldo, a'i wraig a'r plant, Gareth ac Iwan. Buont yn dangos i ni sut roedd eu ffosydd dŵr yn gweithio i ddyfrio'r tir.

Ei brif wair oedd Alfalfa a dyfai i'w gwartheg a'i ddefaid, a gwerthai llawer ohono hefyd am bris o tua £4 y bêl bach yn 2007. Mae llawer o'r ffermydd yn y fan hyn yn reit fychan a'r ffermwyr yn gwneud gwaith arall ar wahân i ffermio, a dyna oedd hanes Waldo. Ar ôl gweld y fferm, aethom i'r tŷ i gael y te Cymraeg mwyaf bendigedig a welsoch yn cynnwys pob math o gacennau cartref.

Symud ymlaen wedyn i fferm Aldwyn Brunt a'i fam, Margaret Griffiths - dyma wahaniaeth arall rhyngddynt a ni. Tydi'r wraig byth yn newid ei chyfenw ar ôl priodi, mae'n debyg am fod ganddynt eisiau cofio eu gwreiddiau. Roedd fferm Aldwyn yn fwy o dyddyn yn cadw tipyn bach o bopeth - hwch neu ddwy, ambell i lo yn grog o siaen hir, amgueddfa fach o hen bethau fel celfi ceffylau a hen, hen gar. Roedd Aldwyn wedi lladd 6 mochyn dau fis oed y diwrnod cynt, fase fo ddim yn para yn hir hefo rheolau Cymru, ond ar ôl dweud popeth, roedd y croeso yn fawr. A cyn i ni adael, aeth Aldwyn â ni i weld capel bach Cymraeg Glan Alaw oedd erbyn hyn ddim ond yn cyfarfod unwaith y mis hefo tua 20 o bobl yn mynychu.

Brynhawn dydd Sul aethom am dro ar y bws trwy Bryn Gwyn, Dorfa Dulog, ac i weld Capel Moriah ac i gerdded o amgylch y fynwent gan ddarllen rhai o'r cerrig beddi er mwyn gweld tarddiad y rhai a gladdwyd. Daethom ar draws y pennill yma:

Cofia Frawd wrth fyned heibio
Fe rwyt tithau finnau fuodd
Fel rwyf finnau tithau fyddi
Cofia frawd marw rhaid iti.

Dyna yn hollol sut yr oedd y pennill wedi ei ysgrifennu. Cyrraedd yn ôl i'r Gaiman a mynd i Gapel Moriah i wrando ar Robert Owen Jones yn pregethu, a chael croeso mawr yno.

Dydd Llun, mynd i fferm Bobi Jones a'i wraig Mrs Roberts. Mae teulu Bobi Jones yn dod o'r Rhyl, felly Rhyl yw enw'r fferm. Maent yn pesgi gwartheg ar y fferm, a chadw dros fil o wartheg (wedi eu prynu i mewn yn rhyw 6-8 mis oed am tua £250 yr un), mewn peniau agored ac yn eu pesgi ar ddwysfwyd i gyd.

Dydd Mawrth, ein diwrnod ola', cyn croesi'r Paith a mynd eto hefo'r bws i gyfeiriad Bethesda a Thir Halen. Gwelsom olygfeydd ardderchog cyn mynd ymlaen i Dolavon i weld hen felin oedd wedi cael ei phrynu o'r Amerig yn 1885 ac wedi cymryd dwy flynedd i'w hadeiladu. Mae'n dal i weithio heddiw a chawsom basta wedi ei wneud o'r blawd yn eu tŷ bwyta. I ddiweddu'r diwrnod, galwasom i mewn i ysgol yn Dolavon ac er bod hon yn ysgol reit newydd roedd hi yn edrych yn dlawd iawn, a'r offer yn brin iawn i gymharu ag ysgolion yng Nghymru. Felly, i orffen, dwi'n meddwl bod gennym lawer i ddiolch amdano yng Nghymru.


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy