BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Oriel yr Enwogion

Trefi

Hanes

Lluniau

Dweud eich dweud

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Gadlas
Pili Pala Lliwiau, ffurfiau a phatrymau.
Byd y Merched - mathemateg a'r byd o'n cwmpas.

Pan ofynnwyd i mi ysgrifennu rhywbeth ar gyfer Byd y Merched, fe'm synnwyd a phendronais Beth gebyst allwn i sôn amdano?'

Wedi meddwl llawer, deuthum i'r casgliad y buaswn yn sôn am rhywbeth sydd o gryn ddiddordeb i mi, sef lliwiau, ffurfiau a phatrymau.

Mathemateg a'r byd o'n cwmpas

Rydym yn ffodus iawn i gael byw mewn byd lle cawn ryfeddu at brydferthwch a gogoniant y cread. Carwn sôn am y cysylltiad agos sydd rhwng Mathemateg, fy hoff bwnc, a'r byd sydd o'n cwmpas. Fel y clywais droeon, yn enwedig gan y genhedlaeth hyn, ni allent ddygymod â'r pwnc pan oeddent yn yr ysgol - choeliai fawr!

Ceisiaf gyfleu mai nid problemau dyrys i'w datrys yn unig yw mathemateg, ac y gellir cael mwynhad mawr o astudio rhai agweddau ohono. Mae'r cread yn llawn o batrymau ffyrdd, er enghraifft, cymesuredd glöyn byw (iâr fach yr haf neu bili pala), ffurf pluen eira - mae'r amrywiol ffurfiau yn ddiben draw.

Tynnodd Sais o'r enw Wilson Bentley luniau o eira am dros chwech a deugain o flynyddoedd ond trwy edrych ar 5,300 o'r lluniau, methodd â darganfod dau siâp yn union yr un fath! Yn y drydedd ganrif ar ddeg, dywedodd Thomas Aquinas fod yna berthynas bendant rhwng harddwch a Mathemateg.

Mae'n bwysig iawn ym myd y celfyddydau, pensaernïaeth a cherddoriaeth i enwi ond ychydig o esiamplau. Sawl gwaith yr ydych wedi myfyrio a rhyfeddu at y gogoniannau sydd i'w gweld mewn eglwysi, capeli ac adeiladau hynafol y byd. Hoffaf yn ffenestri yng Nghapel Cefn Meiriadog a ysbrydolodd Llinos Roberts, Waen Meredydd i gynllunio campwaith o gelf a chrefft sydd yn goron ar ei gwaith cywrain drwy'r blynyddoedd.

Siapau yn swyno

Ers canrifoedd, mae siapiau gwahanol sydd yn teselu mewn cyfuniad â'i gilydd yn ffurfio patrymau diddorol a lliwgar - fe'i gwelir mewn lloriau, carpedi, tapestrïau, cwiltiau ac yn y blaen. Cofiaf, pan oeddwn yn blentyn, o edrych ar lawr teils yn y cyntedd, gael fy swyno gan y lliwiau a'r modd yr oeddynt yn ffitio i' w gilydd.

Pam bod celloedd gwenyn yn chwe onglog?

Cefais yr ateb i hyn flynyddoedd yn ddiweddarach. Meddyliwch am siâp gydag ochrau yr un hyd â pherimedr, dywedwch, o 12cm. Y siâp symlaf yw'r triongl hafalochrog.
Arwynebedd = 6.9cm2 ac mae'n teselu.
Yna'r sgwâr. Arwynebedd = 9cm2. Ac mae'n teselu.
Yna'r pumochr rheolaidd. Arwynebedd = 9.9 cm2. Ond nid yw'n teselu.

Fel bod nifer yr ochrau yn cynyddu, felly hefyd yr arwynebedd. Gellir meddwl am gylch fel siâp ac iddo nifer o ochrau diderfyn. Arwynebedd cylch gyda chylchfesur o 12cm yw 11.5cm2. Fodd bynnag, nid yw cylch yn teselu. Gellir profi mai dim ond tri siâp ag ochrau yr un hyd sydd yn ffitio i'w gilydd, sef triongl, sgwâr a'r chweongl ac o'r tri yma, y chweongl sydd â'r arwynebedd mwyaf.

Ffigurau Fibonacci

Enghraifft arall o berthynas Mathemateg â byd natur yw ffigyrau Fibonacci. 1,1,2,3,5,8,13,21,34 ------- Gwelir fel y mae dau ffigwr nesaf at ei gilydd yn adio i wneud y term nesaf, er enghraifft 8 + 13 = 21.

Ymddengys y ffigyrau hyn ym myd planhigion. Er enghraifft:2 betal meillion (nid yn aml!)
3 petal lili, gellhysgen
5 petal blodyn menyn
8 petal rhai llysiau'r hedydd
13 petal melyn Mair 21 petal rhai sêr flodau.
Yna, ystyriwch wythfed (octave) ar y piano. Mae yna 8 nodyn gwyn a 5 du yn gwneud 13 hanner tôn.
Ymddangosant hefyd yn siart achau y wenynen wryw!

Clytwaith a chwiltio

Gan fod patrymau a lliwiau wedi fy hudo ers pan oeddwn yn blentyn, crëwyd diddordeb ynof mewn crefft. Yn ddiweddar, bûm yn ffodus iawn o gael ymuno â dosbarth clytwaith a chwiltio.

Teimlaf hi yn fraint o gael hyfforddiant ein tiwtor, Gwenfai Rees Griffiths. Mae'n adnabyddus i nifer o bobl sydd yn darllen Y Gadlas ac, yn wir, mewn rhannau eraill o'r byd. Fel y dywed y Sais, I've been thrown in at the deep end'. Gobeithiaf ar ddiwedd y cwrs gyflawni fy ngobeithion sef cwblhau siampler cwilt fydd yn mesur oddeutu 90 modfedd wrth 90 modfedd (2.28m x 2.28m).

Mae Gwenfai wedi arddangos ei gwaith ledled y byd ac wedi derbyn anrhydeddau lu. Gwelwyd ym mis Chwefror un o'i chwiltiau cywrain - Y Dresel Gymreig - sydd wedi ei seilio ar 'Y Willow Pattern' mewn arddangosfa ym Mhafiliwn Llangollen. Mae'r lliwiau a ddefnyddiwyd yn arbennig o effeithiol a'r cwiltio gyda llaw yn hynod o gelfydd.

Yn yr un arddangosfa, gwelwyd darluniau clytwaith cywrain gan Edrica Huws. Roedd ei gŵr yn hannu o Sir Fôn a bu hithau'n byw yno am gyfnod cyn symud i Lerpwl, yna i Rydychen a Pharis.

Arddangoswyd ei gwaith droeon yn Ffrainc a Japan ond hyd y gwn i, dyma'r tro cyntaf i'w gwaith gael ei arddangos yng Nghymru. Roedd dros ei hanner cant oed pan ddechreuodd ar ei darlun cyntaf yn 1958. Erbyn 1975, pan symudodd i Rydychen, roedd wedi cwblhau 50 o ddarluniau ac wedi gwerthu llawer. Mae yn sicr fod ei chefndir Prydeinig wedi rhoi ysbrydoliaeth yn llawer o'i gwaith.

Yn 1997, cwblhaodd ei darlun olaf o Gastell Harlech ac mae'r lliwiau a ddefnyddiodd yn creu drama ac ysblander y Castell. Mae'n rhyfeddod gweld y lliwiau mae'i wedi eu dewis yn ei lluniau a'r modd y mae hyn a'r darnau bach o ddefnydd a ddefnyddiwyd yn creu cyfanwaith hynod o gelfydd a chain. Arbennig iawn!

Margaret Peel


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy