BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Oriel yr Enwogion

Trefi

Hanes

Lluniau

Dweud eich dweud

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Gadlas
Tai Newyddion, Gwytherin Tai Newyddion, Gwytherin
Hydref 2004
Cipolwg ar drigolion Tai Newyddion, Gwytherin, yn ystod y bedwaredd ganrif a'r bymtheg.
Nid oes sôn am y rhes tai yma ar y cyfrifon tan 1861, pryd enwyd Anne Jones, 76 oed, a Henry ei mab 34 oed, yn byw yn rhif 1. Yn rhif 2, roedd John Roberts, a aned yng Ngwytherin, a'i wraig Mary, yn enedigol o Gapel Garmon, yn byw gyda'u merched bach Catrin, dwyflwydd oed, ag Elizabeth, 6 mis.

Erbyn 1871 roedd John Wynne o Ben y Foel, Gwytherin, ag Ellen Jones, Tyddyn Mwsogl, wedi priodi a symud i rif 1, gyda'u plant bach David a Margaret. (Roedd John yn frawd i Jeremeia Wynne a fu farw yn yr America yn 1913, yn 71 oed.) Aeth y teulu oddi yma i Ddolfrwynog, ac yna i Bryn Iorwerth.

Yn rhif 2, roedd Adelaide Morris, gweddw ifanc 34 oed, "a former flour dealer". Roedd ei gŵr wedi ei ladd yn y chwarel yn fuan ar ôl iddynt briodi. Clochydd Eglwys Gwytherin oedd ei thad. Aeth oddi yma pan briododd â Robert Roberts, Bryn Aber, Pandy Tudur. Tra roedd rhif 3 yn wag, roedd Abner a Jane Lloyd wedi ymddeol i rif 4 wedi blynyddoedd o ffermio yn Bron Llan, Gwytherin. Yn Nhai Newyddion bu farw Abner yn 1871, yn 72 oed. Bu farw Jane yn 1884.

Dengys cyfrifiad 1881 mai William Williams, gŵr gweddw 63 oed, yn enedigol o Bentrefoelas, oedd yn rhif 1. Gydag 'ef roedd ei ferch Elin, 16 oed, a fu farw yn 1882, yn 17 oed. Arferai William Williams grasu ceirch yn yr odyn. Yn rhif 2, roedd Thomas a Hannah Jones, 36 a 28 oed, gyda'u plant Llywelyn, 1 oed, a William Thomas, mis oed. Wedi tyfu i fyny bu Llywelyn yn ffarmio Dolgeiri, William Thomas yn Bron Haul, a'u brawd ieuengaf, Robert Jones, yn Cwm Isa. Gwraig weddw, 40 oed, o'r enw Ellin Wynne, oedd yn rhif 3. Yn rhif 4, trigai Hugh a Jane Morris, 72 a 73 oed. Roedd Hugh yn frawd i Adelaide, a oedd yn rhif 2 yn 1871, ac yn glochydd fel ei gyndadau, yn ogystal â bod yn deiliwr.

Erbyn cyfrifiad 1891 nid oedd neb yn rhif 1 na rhif 3. Roedd William Williams wedi symud o rif 1 i rif 2 ac roedd Ellin Wynne, y wraig weddw wedi symud o rif 3 i rif 4.

Ymddengys bod symud tŷ yn aml yn nodweddiadol o'r cyfnod yma pan roedd y rhan fwyaf yn rhentu eu cartrefi. Erbyn heddiw mae'r pedwar tŷ yn perthyn i'r sawl sy'n byw ynddynt neu yn eu defnyddio fel tai haf.

Heulwen Ann Roberts, Gwytherin


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy