BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Oriel yr Enwogion

Trefi

Hanes

Lluniau

Dweud eich dweud

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Gadlas
Gwneud gwair yn 1920, bachgen ail o'r chwith yw Arthur Williams, a'i dad ar y dde. Byd y Ffermwr
Atgofion o'r dauddegau, gan Arthur Williams

Dechreuais fy ngyrfa yn Foel Uchaf, Cyffylliog. Nid oedd sôn am drydan na theleffôn y pryd hynny ac roedd rhaid cario dŵr glân o'r ffynnon tua hanner milltir i lawr y cae. Prif gynhaliaeth y fferm oedd godro, gwneud menyn, magu lloi a chadw ieir. Yna, bob dydd Mercher, mynd i Ddinbych gyda'r ferlen a'r trap i werthu'r menyn a'r wyau - a chael ambell i ddadl go ddiddorol gyda'r prynwr wrth y stondinau!

Yn yr haf pan oedd cyflawnder o lefrith roedd pris y menyn yn gostwng a phrinder prynwyr ac felly menyn dros ben. Canlyniad hyn oedd gorfod dod â'r menyn adref i wneud menyn 'pot' gan ddefnyddio digonedd o halen i'w gadw tan y gaeaf. Pryd hynny, roedd menyn yn gwerthu'n dda am bris sylweddol uwch a'r teulu yn byw ar y menyn 'pot' - roedd yn flasus iawn er ychydig yn hallt!

Roedd yn arferiad cadw hwch fagu ar bob fferm oedd yn cael ei bwydo ar gynnyrch y fferm, sef haidd, a byddai mochyn bach yn cael ei gadw i'w besgi. Diwrnod arbennig oedd diwrnod lladd mochyn - rhaid sicrhau digonedd o ddwr poeth yn y boiler. Cedwid holl waed y mochyn ac roedd rhaid dal i'w droi rhag iddo geulo cyn i mam ei drin a chreu pwdin gwaed blasus dros ben.

Defnyddiwyd pob darn o'r mochyn er paratoi bwyd - y perfedd mân yn cael ei sgaldio cyn ei ddefnyddio i wneud sosejys a'r cig mân a fyddai ar ôl y torri, yn cael ei wneud yn 'Yorkshire Ducks' gan ddefnyddio'r cadach sidan neu plonen y bol. Torrid pob ochr yn dri rhan cyn ei halltu ar garreg las y deri am fis, a'u hongian ar fachau distiau coed yn y gegin. Dyma flwyddyn o fwyd! Byddai cymdogion yn rhannu cig â'i gilydd ac felly yn sicrhau cig ffres ar wahanol adegau.

Cofiaf, wrth edrych yn ôl, hafau eitha' cynnes yn y dau a'r tridegau a'r gwair yn cael ei drin gyda'r picffyrch neu gribin fel y gwelir yn y darlun, cyn ei wneud yn gydylau a'i gario adref. Ar ambell gynhaeaf gwlyb, arferid gwneud 'heulogydd', eu cribo'n ofalus ac ymhen ryw bythefnos ei gario i'r ydlan. 'Cynhaeaf oer' y gelwid y cynhaeaf hwnnw. Roedd ambell ddiwrnod ar galendr y flwyddyn pan arferai cymdogion gydweithio ar dasgau arbennig - golchi defaid, cneifio a chofiaf yn arbennig, y diwrnod dyrnu.

Roedd angen hogyn i dorri rhwymyn yr ysgub, dau ddyn cryf i godi ysgubau i ben y llawr dyrnu, dau i gario brig, dau i gario gwellt, dau i dasu'r gwellt, un i gario'r mân us ac un i gario'r dŵr i'r boiler dyrnu. Roedd hyn yn creu cymuned glos a chynnes oedd yn hollol ddibynnol ar ei gilydd ac yn gyfle i fwynhau ffraethineb gwerinol cefn gwlad wrth y bwrdd swper.

Diwrnod pobi yw diwrnod pwysig arall a erys yn y cof. Rhaid oedd sicrhau digon o goed i greu tân mawr yn y pobty i'w wneud yn chwilboeth fel y gellid pobi'r ddwy fadellaid o does oedd wedi'u paratoi. Defnyddiwyd rhaw bren efo coes hir i osod tua ugain o dorthau yn y pobty wedi clirio'r lludw poeth allan. Digon o fwyd wedyn am dair wythnos i fis!

Wrth edrych yn ôl, mae rhywun yn sylweddoli ei bod yn haws o lawer arbed punt na gwneud punt. Mae newidiadau mawr wedi digwydd ym myd amaeth - a diolch am hynny. Credaf y bydd llawer o newid eto yn y dyfodol agos. Rhaid diogelu y ffermydd teuluol ynghyd â chymdeithas yng nghefn gwlad drwy sicrhau statws y ffermwr wrth iddo hefyd allu ychwanegu at ei incwm mewn ffyrdd eraill.

Arthur Williams


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy