BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Oriel yr Enwogion

Trefi

Hanes

Lluniau

Dweud eich dweud

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Bigwn
Canu calennig slawer dydd "Nghlennig I"
Ionawr 2007
Un o gyfrannwyr Y Bigwn yn cofio'r hen draddodiad o ganu Calennig yn yr ardal hon.
"'Y nghlennig i, 'y nghlennig i a blwyddyn newydd dda i chi". Pryd glywsoch chi'r geiriau yna ddiwetha'? Chlywis i mohonyn nhw ers blynyddoedd, mwya' bechod. Un arall o'n harferion ni wedi mynd, yn yr ardal yma beth bynnag, ac unwaith yr â nhw, anodd drybeilig yw eu hatgyfodi.

Roedd o'n achlysur yr edrychem ymlaen ato yn arw. Hanner diwrnod prysur o hel - yn ffrwythau, taffi triog, cyflath, ac arian os byddem yn lwcus. Yn amlach na pheidio yr un fyddai'r daith bob blwyddyn. Roeddem yn adnabod ein pobol, yn gwybod ble i fynd a syniad go lew beth i'w ddisgwyl ar bob rhiniog.

Gan ein bod yn byw rhyw filltir o'r pentre, ei hanelu hi am y ffermydd o gwmpas a wnaem ni yn hytrach na sathru cyrn criwiau'r "stryd". Roedd 'na 'hogia mawr' yn y fan honno a doedd fyw inni dresmasu. Mi fuon ni'n ddigon rhyfygus i wneud hynny un bore calan gwlyb, ond dyma'r unig dro. Roedd cael ein bygwth gan Pitar Glan Llyn a Hywal Goch yn ddigon i dorri calon y dewraf. Doedd 'chydig o afalau neu daffi ddim yn werth stid.

Mantais fawr hel clennig yn 'y stryd' oedd bod y drysau yn agos at ei gilydd, ond clywais ddweud hefyd fod na lawer iawn o bobol fyddar yn llechu y tu ôl iddyn nhw. Fe wyddech yn burion ar ôl curo deirgwaith neu bedair a chodi lefel y llais yr un pryd, mai ofer fyddai gwastraffu mwy o amser, yn enwedig a hanner dydd yn carlamu tuag atoch.

Yn sicr roedd yn rhaid rhoi trefn ar y bore a chynllunio'r helfa ymlaen llaw. Y llwybr sytha rhwng dau dŷ oedd hi bob gafael. Doedd 'na fawr o barch at glawdd, gwrych, ffos, ffens na'r un rhwystr arall hyd y cofiaf. Y nod, a'r unig nod i ni, oedd rhoi cymaint o bwysau yn y sach fach goch ag oedd yn bosib mewn cyn lleied o amser a phosib. Gwaith caled a sawl hyd cae rhwng dau ddrws.

Caem groeso ym mhobman a neb byddar o gychwyn y daith hyd at ei therfyn. Curo, llafarganu ein pwt ac aros am y sŵn traed a chlec y glicied. Yna, bron yn ddieithriad y geiriau, "Arhoswch chi am funud i mi gael gweld os oes gen i rwbeth bach ichi". A ninnau yn gwybod o'r gorau fod popeth yn barod ers oriau yn fwndeli taclus ar sawl bwrdd cegin.

Y gamp oedd peidio ymdroi i siarad ond ni fyddai Musys Ifas Bryn Berthen yn ein dal bob tro drwy fynnu ein bod yn canu carol neu ddwy er bod y 'Dolig wedi hen fynd. Fydden ni byth wedi breuddwydio gwrthod, roedd Musys Ifas yn ffeind drwy'r flwyddyn ac yn ffrindiau hefo pawb call.

Rhyw led cae o Bryn Berthen roedd Corn Bicyn, a rhywbryd yn ystod yr haf, er siom i bawb, symudodd y teulu i fyw i'r de a'r si oedd fod "pobol ddiarth" wedi prynu'r lle. Pobol, yn ôl 'nhad, oedd ddim cweit yr un fath a'r gweddill ohonom. Buan iawn y deuthum i sylweddoli mor wahanol yr oedden nhw mewn gwirionedd.

Ond "pobol ddiarth" neu beidio, galw wnaethon ni a churo a bloeddio'n neges a'r un agerdd ag a wnaethon ni drwy'r bore. Pan agorodd y wraig y drws a'n gweld ni'n sefyll fel delwau o' i blaen, yr unig beth ddywedodd hi, a hynny'n ddigon ffwrbwt oedd, "what do you want?" Sôn am dynnu gwynt o hwyliau rhywun. Sut ar wyneb daear oedd disgwyl inni egluro arwyddocâd dydd Calan i'r dieithriaid yma mewn iaith nad oedd gen i grap yn y byd arni. Afraid dweud na chawsom fawr o lwc yng Nghorn Bicyn y diwrnod hwnnw.

Yn Rhiw Goch, cartref John a Nansi Preis y deuai'r bore i ben. Roedd Musys Preis yn rhyw lun o berthyn i mam a'n clennig ni yn Rhiw Goch fyddai croeso mawr a chinio mwy a swllt yr un i'w sodro yn y cadw-mi-gei ar gyfer (yn ôl Mustyr Preis) diwrnod gwlyb.

Bechod na fyddai rhywun wedi meddwl am hel calennig ar ddiwrnod cynta bob mis achos calan oedd y diwrnodau hynny hefyd, ond yn nghreigl amser aethant yn angof ac ond un, heblaw calan Ionawr, sy wedi dal ei dir - Calan Mai. Meddyliwch mewn difri' hel calennig bob mis. Pam lai te? Pa well ffordd o atgyfodi hen arferiad.

Cyfraniad i bapur bro Y Bigwn yn Ionawr 2007.


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy