Atgofion Dr Derec Llwyd Morgan am Gefn-Bryn-Brain

In order to see this content you need to have both Javascript enabled and Flash installed. Visit BBC Webwise for full instructions

Last updated: 13 October 2010

Rhan o sgwrs gan yr Athro Derec Llwyd Morgan am ei ardal enedigol

Geirfa

  • comin
  • perfeddwlad
  • glo carreg
  • glofaol
  • achos Annibynnol
  • arwrol
  • efengylu
  • Y Diwygiad Methodistaidd
  • dileu
  • cyfamser
  • purion
  • clwyfo
  • dychymyg

Gwrando a deall

  1. Ble codwyd pentref Cefn?
  2. Pryd cafodd y pentref ei godi?
  3. O ble daeth pobl i fyw yno?
  4. Ble roedden nhw'n gweithio?
  5. Beth oedd y gwahaniaeth rhwng Cefn a Chwmllynfell?
  6. Pa mor bell aeth Evan Wiliams i bregethu?
  7. Ydy'r siaradwr yn byw yn yr ardal nawr?
  8. Beth sy'n digwydd i bob pentref yn ôl y siaradwr?
  9. Beth ydych chi'n meddwl oedd penderfyniad swyddogion y Swyddfa Gymreig?
  10. Pa mor hapus ydy Derec Llwyd Morgan â'r penderfyniad?

Iaith

a) Gwir neu anwir?

  • Hen bentref yw Cefn-bryn-brain.
  • Doedd dim diwydiant yn yr ardal.
  • Mae'n sefyll yn ymyl Cwmllynfell.
  • Roedd achos Methodistaidd yng Nghwmllynfell yn amser Cromwell.
  • Dydy'r siaradwr ddim yn byw yno nawr.
  • Penderfynodd y Swyddfa Gymreig adleoli'r pentref.
  • Mae'r siaradwr wrth ei fodd â'r penderfyniad.

b) Esboniwch y gwahaniaeth rhwng y parau hyn:

diwydiant diwylliant
comin cae
efengylu darlithio
diwygiad chwyldro

c) Ar y cyd, cynlluniwch sgwrs fer am ardal y dosbarth gan gynnwys yr ymadroddion hyn:

  • ers llawer dydd
  • roedd mynd ar
  • dan ei sang
  • Sul, gŵyl a gwaith
  • nerth bôn braich
  • wedi mynd â'i ben iddo
  • ar drai
  • cael dau ben llinyn ynghyd
  • daw tro ar fyd
  • ar ben eu digon

Trafod

  1. 'Mae arddull y siaradwr yn ffurfiol iawn'. Casglwch dystiolaeth i gadarnhau neu wrthbrofi'r gosodiad hwn.
  2. Soniwch am newid yn eich ardal nad ydych yn hapus ag ef.
  3. Disgrifiwch ardal rydych yn hoff ohoni.

Ymadroddion

  • hyn a hyn
  • hwn a hwn
  • hon a hon

Ysgrifennu

  1. Ymadael â'ch ardal enedigol.
  2. Newidiadau yr hoffwn i eu gweld yn fy ardal.
  3. Mynd yn ôl i'r hen ardal heddiw.

Trawsgrifiad

Pentre newydd ydyw'r Cefen, un a godwyd ar y comin a rhai o gaeau Bryn-brain ddiwedd y ganrif ddwetha a dechrau hon. Yn hyn a hyn o dai, rhai o berfeddwlad Sir Gâr a ddaeth dros y Mynydd Du i weithio'n y gweithfeydd glo carreg. Pentre glofaol oedd Cwm Llynfell hefyd er mae e'n hen hen bentre, o leia yr oedd yna achos Annibynnol cryf yn chwarter ola canrif Cromwell, ac i Eglwys yr Annibynwyr yng Nghwmllyfnell y perthynai'r Evan Williams arwrol hwnnw a fu'n efengylu mor bell â Shir Gaernarfon ym mlynyddoedd cynnar y Diwygiad Methodistaidd. Yn awr fe ddileir y rhaniad naturiol hwnnw.

Dydw i ddim wedi byw gartre ers dros bymtheng mlynedd. Yn y cyfamser fe newidiodd y lle fel pob man, ond y mae'r gorffennol, pell ac agos, yn fwy byw i'r absennol, a thirion i bwyllgorwyr y Swyddfa Gymreig wybod y bydd eu penderfyniad nhw yn rhwym o gleisio dychymyg a chof un creadur o Gefen-bryn-brain o leia, a hynny yn o arw. Fydd y lle byth bythoedd yn rhan o Forgannwg i mi er mai Morgan ydy f 'enw i.

Noder

Nod y trawsgrifiadau hyn yw adlewyrchu'n gywir yr hyn a glywir ar y crynoddisgiau. Nid yw siaradwyr y Gymraeg, yn fwy na siaradwyr unrhyw iaith arall, yn llefaru'n ramadegol gywir bob amser ac oherwydd hynny ceir enghreifftiau o iaith wallus. Gall y rhain fod yn adnodd gwerthfawr i'r tiwtor ac yn brawf i'r dysgwr nad yw gwneud camgymeriadau yn rhwystr bob amser i gyfathrebu effeithiol. Ar dro, gellir tynnu sylw at wall a manteisio arno i danlinellu ambell bwynt. Greddf y tiwtor a'i adnabyddiaeth o'i ddosbarth fydd yn penderfynu pryd y dylid gwneud hyn ai peidio.


Gwefannau Dysgu Cymraeg

Big Welsh Challenge

Cwrs Cymraeg rhyngweithiol arlein mewn fformat opera sebon sy'n addas ar gyfer dechreuwyr.

Catchphrase

Ystod eang o adnoddau ar gyfer pob lefel o ddysgu Cymraeg.

Colin & Cumberland

Delfrydol ar gyfer dechreuwyr pur yr iaith Gymraeg.

Ieithgi

Rhugl yn y Gymraeg? Rho gynnig ar her gloywi iaith Ieithgi!

Pigion Radio Cymru

Podlediad o uchafbwyntiau wythnosol ar gyfer dysgwyr Cymraeg.

RAW Cymru

Llwyth o gemau geiriau i wella dy sgiliau darllen ac ysgrifennu.

Llywio drwy’r BBC

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.