Gwybodaeth i Rieni ac Athrawon

Mae Camau Cyfri yn rhan o gasgliad o wefannau addysgol gan y BBC ar gyfer plant 5-7 oed. Mae'r adnoddau canlynol hefyd yn addas ar gyfer disgyblion Cyfnod Allweddol 1:


Mae Camau Cyfri yn cynnwys tair set o gemau mathemateg anhygoel sy'n annog plant i feddwl am strategaethau mathemategol wrth ddatrys problemau rhif.

Dilynwch Cwningen, Llwynog a Deryn wrth iddyn nhw adael eu cartref o dan y mynydd i edrych am antur mewn byd sy'n llawn rhifau a chreaduriaid rhyfedd.

Cofiwch:
• mae gemau'n mynd dipyn yn anoddach unwaith cyrhaeddwch chi lefel pedwar
• mae'r nifer o droeon sy'n ennill medal aur yn amrywio o gêm i gêm.

Gemau Cwningen
Gweithgareddau llinell rif yw y rhain lle mae'n rhaid i chi wneud i Cwningen lanio ar y llysiau blasus ac osgoi'r angenfilod. Mae Cwningen yn adrodd y symiau mae'n wneud wrth neidio yn ôl ac ymlaen ar hyd y llinell rif.

Mae'r gweithgareddau yma'n ymdrin â'r cysyniadau mathemategol canlynol:
• cyfri ymlaen ac yn ôl
• adio a thynnu
• eilrifau ac odrifau
• lluosrifau
• patrymau a dilyniannau rhif
• adio a thynnu drosodd a throsodd
• lluosi a rhannu.

Gemau Llwynog
Mae'r gemau yma'n debyg i weithgareddau cyfri pan fydd plant yn defnyddio gwrthrychau fel cownteri, gleiniau neu flociau i wneud gwaith rhif. Nod y gemau yw llenwi llongau gofod gyda'r nifer cywir o greaduriaid rhyfedd o'r enw Wiblod.

Mae'r gweithgareddau yma'n ymdrin â'r cysyniadau mathemategol canlynol:
• cyfri ymlaen ac yn ôl
• adio a thynnu
• eilrifau ac odrifau
• lluosrifau
• dyblu a haneru
• lluosi a rhannu.

Gemau Deryn
Mae'r gemau hyn yn debyg i weithgareddau ystafell ddosbarth lle bydd plant yn defnyddio ciwbiau i wneud gwaith rhif. Nod y gemau yw tywys creaduriaid rhyfedd o'r enw Cogiaid i'r ystafell drysor. Mae'n rhaid trefnu'r Cogiaid mewn petryalau o'r maint a'r siâp cywir cyn gallu symud ymlaen.

Mae'r gweithgareddau yma'n ymdrin â'r cysyniadau mathemategol canlynol:
• cyfri ymlaen ac yn ôl
• adio a thynnu
• eilrifau ac odrifau
• lluosrifau
• dyblu a haneru
• lluosi a rhannu.

Cymorth sain a gweledol
Cliciwch ar y botwm 'Cymorth Clyweledol' er mwyn:
• newid maint, lliw a chefndir testun ar y sgrîn
• clywed y testun ar y sgrîn yn cael ei ddarllen
• arddangos capsiynau ar gyfer unrhyw fideo a sain.

Allwch chi ddim clicio ar y botwm 'Cymorth Clyweledol' tra eich bod chi'n darllen y Nodiadau Rhieni ac Athrawon.

Byddwch chi'n gallu symud o gwmpas y rhan fwyaf o'r cynnwys drwy ddefnyddio'r bysellfwrdd.

Cwningen

Gemau llinell rif yw y rhain lle mae'n rhaid i chi wneud i Cwningen neidio ar hyd y llinell rif fel ei fod yn glanio ar y llysiau blasus ac yn osgoi'r angenfilod. Mae'r gweithgareddau yma'n dangos sut gallwch chi feddwl am adio a thynnu fel symud yn ôl ac ymlaen ar hyd llinell rif yn yr un ffordd ag mae plant yn defnyddio llinellau rhif yn yr ystafell ddosbarth i ddysgu am adio, tynnu, lluosi a rhannu.

Gemau Cwningen
Cliciwch ar yr arwydd cwpan i chwarae'r gemau. Nod y gemau hyn yw gwneud i Cwningen i fwyta'r holl lysiau ar y llinell rif mewn cyn lleied o droeon â phosib.

Mae 60 o gemau gan Cwningen. Gêm 1 yw'r hawsaf a gêm 60 yw'r anoddaf. Mae'r gemau wedi eu rhannu'n 6 grŵp o 10 gêm o lefel tebyg:
• heulog (1 i 10)
• nos (11 i 20)
• eira (21 i 30)
• machlud (31 i 40)
• gofod (41 i 50)
• dinas (51 i 60).

Gallwch chi chwarae'r gemau mewn unrhyw drefn. Mae'r ddegfed gêm ym mhob lefel wedi ei chloi a bydd rhaid i chi ennill gwobr aur am chwarae'r naw gêm arall er mwyn ei datgloi.

Cwningen yn Chwilota
Cliciwch ar yr arwydd balŵn ar lwybr Cwningen i ddewis y gweithgareddau chwilota penagored. Yn y gweithgareddau yma gallwch chi greu eich posau eich hun. Gallwch chi symud neu newid y llysiau, yr angenfilod a'r trampolinau ar y llinell rif yn ogystal ac ychwanegu rhai eich hun. Mae dau weithgaredd ymchwilio.

Mae Cwningen yn Chwilota 1 yn cynnwys adborth ar:
• gyfri ymlaen ac yn ôl fesul 2, 3, 4, 5 a 10
• eilrifau ac odrifau
• dyblu
• gweithrediadau gwrthdro syml.

Mae Cwningen yn Chwilota 2 yn cynnwys adborth ar:
• gyfri ymlaen ac yn ôl fesul 6, 7, 8 a 9
• lluosrifau 2, 5 a 10
• gweithrediadau gwrthdro syml.

Llwynog

Mae'r gemau yma'n trin rhifau fel gwrthrychau gallwch chi eu grwpio gyda'i gilydd a'u cyfri. Mae'r creaduriaid rhyfedd o'r enw Wiblod sydd yn y gemau fel y cownteri a'r gleiniau mae plant yn eu defnyddio yn y dosbarth i ddysgu am adio, tynnu, lluosi a rhannu. Eich tasg yw helpu Llwynog i lenwi'r llongau gofod gyda'r nifer cywir o Wiblod mewn cyn lleied o droeon â phosib.

Gemau Llwynog
Cliciwch ar yr arwydd cwpan i chwarae'r gemau. Helpwch Llwynog i lenwi'r llongau gofod mewn cyn lleied o droeon â phosib. Mae'r niferoedd o Wiblod sydd rhaid i chi eu rhoi yn y llongau i'w gweld ar y llongau. Weithiau, bydd gofyn i chi lenwi llongau gyda rhifau sydd yn cadw at y rheol sydd wedi ei hysgrifennu ar ochr y llong e.e. dim ond eilrifau neu dim ond lluosrifau 10.

Mae 60 o gemau Llwynog. Gêm 1 yw'r hawsaf a gêm 60 yw'r anoddaf. Mae'r gemau wedi eu rhannu'n 6 grŵp o 10 gêm o lefel tebyg:
• cwmwl (1 i 10)
• traeth (11 i 20)
• ceunant (21 i 30)
• castell (31 i 40)
• pyramid (41 i 50)
• fforest (51 i 60).

Gallwch chi chwarae'r gemau mewn unrhyw drefn. Mae'r ddegfed gêm ym mhob lefel wedi ei chloi a bydd rhaid i chi ennill gwobr aur am chwarae'r naw gêm arall er mwyn ei datgloi.

Mae un tro yn golygu:
• adio Wiblod i'r twll
• tynnu Wiblod o'r twll
• gwagio'r twll gyda'r botwm clirio
• gwneud i'r llong ofod hedfan dros y twll.

Llwynog yn Chwilota
Cliciwch ar yr arwydd balŵn i chwarae'r tri gweithgaredd chwilota penagored. Mae'r llongau a'r poteli yn y gweithgareddau yma wedi eu gosod yn y fath fodd fel eu bod yn eich annog i ymchwilio i gysyniad arbennig ond does dim nod penodol i'w gyflawni. Maen nhw wedi eu cynllunio i blant eu chwarae ar eu pennau eu hunain, gyda phlentyn arall neu gyda rhiant neu fentor.

Mae yna dri gweithgaredd ymchwilio.

Chwilota 1 (Llong ofod oren)
Llenwch y tyllau yn y llong begiau gyda Wiblod. Bydd y nifer o Wiblod sydd eu hangen i'w weld ar ochr y llong. Unwaith rydych chi wedi llenwi'r llong gyda'r nifer cywir o Wiblod bydd llong newydd, wag yn ymddangos.

Mae'r gweithgaredd yma'n cynnig adborth ar:
• gyfri yn ôl ac ymlaen fesul 2, 3, 4, 5, a 10
• dyblu.

Chwilota 2 (Llong ofod werdd)
Llenwch ffenestri'r llong ofod gydag unrhyw nifer o Wiblod hoffech chi. Unwaith rydych chi wedi llenwi'r llong ofod, bydd llong newydd, wag yn ymddangos.

Mae'r gweithgaredd yma'n cynnig adborth ar:
• gyfri yn ôl ac ymlaen fesul 2, 5, 6, 7, 8, 9 a 10.

Chwilota 3 (Llong ofod goch)
Llenwch y llong reolau gyda rhifau sydd yn cadw at y rheol sydd wedi ei hysgrifennu ar ochr y llong. Unwaith rydych chi wedi llenwi'r llong, bydd llong ofod newydd, wag yn ymddangos.

Mae'r rheolau'n cynnwys:
• odrifau
• eilrifau
• lluosrifau 2
• lluosrifau 5
• lluosrifau 10
• rhifau'n gorffen â 0.

Mae'r gweithgaredd yma'n cynnig adborth ar:
• luosrifau 2, 5 a 10
• eilrifau ac odrifau
• rhifau'n gorffen â 0.

Deryn

Mae'r gemau yma'n debyg i weithgareddau ystafell ddosbarth lle bydd plant yn trefnu ciwbiau mewn rhesi a cholofnau o faint gwahanol. Yn y gweithgareddau hyn, nid ciwbiau sy'n cael eu defnyddio ond creaduriaid rhyfedd o'r enw Cogiaid a'ch tasg fydd eu tywys trwy bosau amrywiol i'r ystafell drysor.

Gemau Deryn
Cliciwch ar yr arwydd cwpan i chwarae'r gemau. Nod y gemau yw helpu Deryn i dywys y Cogiaid i'r ystafell drysor mewn cyn lleied o droeon â phosib. Mae'n rhaid i'r Cogiaid deithio trwy gyfres o ystafelloedd ar eu ffordd i'r ystafell drysor. Y sialens yw sicrhau bod y petryal o Gogiaid y siâp cywir er mwyn gallu symud o un ystafell i'r llall. Defnyddiwch y gwrthrychau sydd wedi eu gosod yn yr ystafelloedd i addasu'r petryal o Gogiaid.

Mae 60 o gemau Deryn. Gêm 1 yw'r hawsaf a gêm 60 yw'r anoddaf. Mae'r gemau wedi eu rhannu'n 6 grŵp o 10 gêm o lefel tebyg:
• lafa (1 i 10)
• grisial (11 i 20)
• anialwch (21 i 30)
• jyngl (31 i 40)
• trychfilod (41 i 50)
• cogiau (51 i 60).

Gallwch chi chwarae'r gemau mewn unrhyw drefn. Mae'r ddegfed gêm ym mhob lefel wedi ei chloi a bydd rhaid i chi ennill gwobr aur am chwarae'r naw gêm arall er mwyn ei datgloi.

Botwm Cylchdroi
botwm cylchdroi
Cliciwch ar hwn (neu gwasgwch y bylchwr ar y bysellfwrdd) i gylchdroi'r Cogiaid trwy chwarter tro.

Botwm Aildrefnu
botwm aildrefnu
Cliciwch ar hwn i aildrefnu'r petryal o Gogiaid fel bod ei hyd a'i led yn newid.

Botwm Ailddechrau'r Ystafell
botwm ailddechrau
Cliciwch ar hwn i ddechrau'r ystafell yma o'r dechrau.

Botymau Symud
botymau symud
Cliciwch ar y botymau yma (neu defnyddiwch y bysellau saethau ar y bysellfwrdd) i symud y Cogiaid.

Map
Mae'r map yn y panel ar y dde yn dangos yr ystafelloedd yn y gêm gyfredol. Cliciwch ar unrhyw ystafell i weld beth sydd ynddi.

Gwrthrychau'r Gêm
Mae'r gwrthrychau canlynol i'w gweld yn y gemau.

Drws
botwm drws
Mae drysau'n galluogi'r Cogiaid i symud o un ystafell i'r llall. Mae'n rhaid bod y petryalau Cogiaid yn union yr un lled â'r drysau er mwyn gallu mynd trwyddynt.

Trobwll
botwm trobwll
Mae nifer penodedig o Gogiaid yn cael mynd trwy'r trobwll i'r ystafell nesa. Dim ond petryal sydd â'r un nifer o Gogiaid â'r rhif sydd i'w weld ar y trobwll sy'n cael mynd trwyddo.

Twnnel
botwm twnnel
Mae'n rhaid i betryal o Gogiaid fod yn union yr un maint a siâp â'r twnnel er mwyn gallu mynd trwyddo.

Peiriant Adio
botwm peiriant adio
Mae hwn yn adio mwy o Gogiaid at y petryal. Mae'n rhaid i'r petryal o Gogiaid fod yr un lled â'r peiriant adio er mwyn iddo weithio.

Peiriant Tynnu
botwm peiriant tynnu
Mae hwn yn tynnu Cogiaid o'r petryal. Mae'n rhaid i'r petryal o Gogiaid fod yr un lled â'r peiriant tynnu er mwyn iddo weithio.

Peiriant Haneru
botwm peiriant haneru
Mae hwn yn haneru'r nifer o Gogiaid yn y petryal. Gall y petryal fod yn unrhyw siâp a maint.

Peiriant Dyblu
botwm peiriant dyblu
Mae hwn yn dyblu'r nifer o Gogiaid yn y petryal. Gall y petryal fod yn unrhyw siâp a maint.

Peiriant Lluosi
botwm peiriant lluosi
Mae hwn yn lluosi'r nifer o Gogiaid yn y petryal â lled y peiriant.

Peiriant Rhannu
botwm peiriant rhannu
Mae hwn yn rhannu'r nifer o Gogiaid yn y petryal â lled y peiriant.

Cofiwch:
• cyfrinach y gemau yma yw dod o hyd i'r llwybr byrraf i stafell y trysor
• gan nad oes rhaid ymweld â phob ystafell yn rhai o'r gemau mwy anodd, defnyddiwch y map i gynllunio'r llwybr gorau
• yn rhai o'r gemau anodd bydd rhaid i chi cael gwared ar y Cogiaid i gyd tan fod yna ddim ar ôl - bydd h'n bosib adio atyn nhw ond fydd hi ddim yn bosib tynnu, lluosi na rhannu.
• mae dyblu a haneru yn gyflymach na adio a thynnu drosodd a throsodd.

Deryn yn Chwilota
Cliciwch ar yr arwydd balŵn i chwarae'r ddau weithgaredd chwilota penagored. Does dim nod penodol iddyn nhw a dylid annog plant i ymchwilio a'u gadael i wneud beth bynnag maen nhw eisiau. Gall plant eu chwarae ar eu pennau eu hunain, gyda phlentyn arall neu gyda rhiant neu fentor.

Gallwch chi newid y posau sy'n bodoli'n barod a chreu eich posau eich hunain wrth newid nodweddion y gwrthrychau sydd wedi eu gosod yn yr ystafelloedd. Os ydych chi am newid gwrthrych, cliciwch arno ac yna defnyddiwch y botymau plws a minws sy'n ymddangos i'w wneud yn fwy neu'n llai.

Ychwanegwch wrthrychau newydd wrth glicio ar yr eiconau yn y panel ar y dde a'u llusgo i'r ystafell. Ar ôl i chi osod gwrthrych gallwch chi ei addasu. Tynnwch wrthrychau o ystafell trwy glicio arnyn nhw a'u llusgo nhw oddi yno.

Ychwanegwch ystafelloedd newydd trwy osod drws yn un o'r waliau a symud y Cogiaid drwyddo.

Pan mae balŵn goch yn ymddangos, symudwch y Cogiaid tuag ati er mwyn dechrau gweithgaredd newydd.

Chwilota 1
Cliciwch ar y balŵn ar y chwith i chwarae hwn. Mae hwn yn lle da i ddechrau.

Gallwch chi addasu'r gwrthrychau sydd yn yr ystafelloedd yn barod ac ychwanegu drysau, peiriannau adio a pheiriannau tynnu. Mae'r eiconau yn y panel ar ochr dde'r sgrîn.

Mae Chwilota 1 yn cynnwys adborth ar:
• gyfri ymlaen fesul 2, 3, 4, 5 a 10
• gweithrediadau gwrthdro syml.

Chwilota 2
Cliciwch ar y balŵn ar y dde i chwarae hwn.

Gallwch chi addasu'r gwrthrychau sydd yn yr ystafelloedd yn barod ac ychwanegu drysau, twneli, trobyllau a pheiriannau adio, tynnu, lluosi, rhannu, dyblu a haneru. Mae'r eiconau yn y panel ar ochr dde'r sgrîn.

Mae Chwilota 2 yn cynnwys adborth ar:
• gyfri ymlaen fesul 6, 7, 8 a 9
• lluosrifau 2, 5 a 10
• gweithrediadau gwrthdro syml.