BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Oriel yr Enwogion

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

De Orllewin

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Bywyd Bro

Digwyddiadau

Trefi

Papurau Bro

Oriel yr Enwogion

Hanes

Lluniau

Natur

Gwegamerâu

Eich Llais

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Llên
David James Jones (Gwenallt), yn eistedd yng nghadair Eisteddfod 1926
David James Jones (Gwenallt)

Ganwyd: Mai 18, 1899

Magwyd: Pontardawe a'r Alltwen

Addysg: Pontardawe, Ysgol Sir Ystalyfera, Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth


Barddoniaeth

Ysgrifennodd D.Gwenallt Jones rai o'r cerddi enwocaf yn yr iaith Gymraeg --'Cymru', 'Y Meirwon; a 'Rhydcymerau', i enwi dim ond tair ohonynt.

Gwladgarwr a Christion ydoedd, er ei fod wedi brwydro'n hir ac yn galed i gyrraedd y sabwyntiau hyn; yn ystod ei lencyndod roedd yn Farcsydd ac yn anffyddiwr.

Ganwyd David James Jones (i roi ei enw gwreiddiol iddo) ym Mhontardawe ym 1899, ond symudodd y teulu yn fuan wedyn i'r Alltwen gyfagos yng Nghwm Tawe, ac oddi wrth y pentref dur ac alcam hwnnw y cymerodd ei enw barddol.

Disgrifiodd ei bererindod deallusol ac ysbrydol mewn ysgrif tra dadlennol yn y gyfrol Credaf (gol. J.E.Meredith, 1943).

Daeth yn Farcsydd yn rhannol o ganlyniad i wrthrhyfela'n erbyn creulondeb y gyfundrefn gyfalafol ac yn anffyddiwr ar ôl i'w dad gael ei ladd gan fetel tawdd mewn damwain yn y gwaith.

Ymdriniodd â'r gefndir cynnar hwn eto yn y nofel anorffenedig Ffwrneisiau (1982).

Gwrthwynebydd cydwybodol

Yn ystod y Ryfel Byd Cyntaf roedd yn wrthwynebydd ar dir cydwybodol a charcharwyd ef yn Wormwood Scrubs a Dartrmoor.

Yn ei nofel Plasau'r Brenin (1934) gwelir sut y daeth ei Heddychiaeth Gristnogol, ei Sosialaeth Gydwladol a'i Genedlaetholdeb ynghyd yn ei benderfyniad i beidio ymuno yn y rhyfel.

Allan o'r profiad hwn daeth rhai o'i gerddi mwyaf pwerus.

Astudiaethau a gwaith

Ar ô y rhyfel aeth Gwenallt yn fyfyriwr i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a graddio yn y Gymraeg a'r Saesneg.

Wedi cyfnod byr fel athro yn Y Barri, fe'i penodwyd yn ddarlithydd yn Adran Gymraeg ei hen goleg, lle arhosodd nes iddo ymddeol.

Ymddiddorai yn nhraddodiadau cenedlaethol Cymru ac Iwerddon a'r dreftadaeth Fethodistaidd Galfinaidd, a pharhaodd i ddadlau dros ddyletswydd y Cristion i hawlio cyfiawnder cymdeithasol.

Daeth Gwenallt i fri fel bardd wedi iddo ennill y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1926. Cyhoeddodd pum cyfrol o gerddi: Ysgubau'r Awen (1939), Cnoi Cil (1942), Eples (1951), Gwreiddiau (1959) a Coed (1969) a gyhoeddwyd ar ôl iddo farw.

Yr argraffiad safonol o'i waith barddonol yw Cerddi Gwenallt; y Casgliad Cyflawn (gol. Christine James, 2001).

Bardd cenedlaethol

Y mae elfen delynegol yng ngherddi cynnar Gwenallt tra bod ei arddull ddiweddarach yn fwy garw, mwy chwerw a mwy cryno, ond erys y neges yn glir ac yn rymus bob tro.

Bardd cenedlaethol ydyw, yn anad dim, un o'r goreuon a welodd Cymru erioed, un sy'n uno Cymru wledig â Chymru ddiwydiannol, fel yn y gerdd 'Sir Forgannwg a Sir Gaerfyrddin'.

Fel ysgolhaig hefyd gwnaeth Gwenallt gyfraniad o bwys,gyda gweithiau fel Yr Areithiau Pros (1934), Blodeugerdd o'r Ddeunawfed Ganrif (1936), Detholiad o Ryddiaith Gymraeg R. J. Derfel (1945) a Cofiant Idwal Jones (1958).

Roedd yn un o aelodau cynnar yr Academi Gymreig ac ef oedd golygydd cyntaf ei chylchgrawn Taliesin.

Bu farw Gwenallt yn Aberystwyth ym 1969; fe'i coffheir gyda phlac ar y tŷ yn Wesley Terrace, Pontardawe, lle ganwyd ef.

Meic Stephens


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy