BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Trefi

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

De Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Trefi a dinasoedd

Oriel yr Enwogion

Hanes

Lluniau

Gwegamerâu

Eich Llais

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Pontypridd
Ymweliad olaf ag Ysgol Rhydfelen
Mae Eiry Miles yn gyn-ddisgybl yn Ysgol Rhydfelen ac yn rhannu ei phrofiadau wrth ymweld â'r adeilad am y tro olaf cyn i'r ysgol symud i leoliad newydd ym mis Medi 2006.
Ddydd Sadwrn, Gorffennaf yr 8fed, 2006, agorwyd drysau Ysgol Gyfun Rhydfelen am y tro olaf er mwyn i gyn ddisgyblion, rhieni ac athrawon gael cyfle i fwrw golwg dros yr hen adeilad cyn i'r bulldozers fynd ati o ddifri' i'w ddarnio a'i ddymchwel.

Nid bod llawer o waith dymchwel i'w wneud; fe'm syfrdanwyd o weld cyflwr truenus yr adeilad, a oedd yn ddigon siabi pan adewais yr ysgol naw mlynedd yn ôl. Sut ar wyneb y ddaear yr oedd disgwyl i bobl ifanc dderbyn addysg yn y fath le? Diolch byth fod cartref modern ac addas i'r ysgol yn agor ym mis Medi.

Safle newydd
Wrth gwrs, roedd dydd Sadwrn yn gyfle i ffarwelio â llawer mwy na chragen o adeilad gwag, fel y gŵyr unrhyw un a fu'n dilyn newyddion Cymru dros yr wythnosau diwethaf. Yn sgîl penderfyniad amhoblogaidd Cyngor Rhondda Cynon Taf i newid enw'r ysgol yn ei safle newydd, roedd yn gyfle i ffarwelio â dros deugain mlynedd o hanes sydd ynghlwm â'r enw 'Rhydfelen'. Hon oedd ysgol Uwchradd Gymraeg gyntaf de Cymru. Rhydfelen a alluogodd pobl cymoedd y de i ail-afael yn eu hiaith a'u diwylliant cyn iddi fod yn rhy hwyr. Heb Rhydfelen, ni fyddai Llanhari, Y Cymer, Cwm Rhymni na'r llu o ysgolion eraill sy'n cynnal y Gymraeg yn ne Cymru.

Nid gormodiaith yw honni na fyddai'r tŵf diweddar yn nifer y siaradwyr Cymraeg ifanc wedi digwydd oni bai am Rydfelen. Does ryfedd, felly, fod disgyblion yr ysgol, eu rhieni a'u hathrawon mor gyndyn o hepgor yr enw hwn.

Cyrhaeddais yr ysgol erbyn 1.00, pan oedd y rhan fwyaf o'r ymwelwyr wedi gadael, ond cefais groeso cynnes yn y ffreutur gan y prifathro, Mr Peter Griffiths, a ddechreuodd ei swydd rai blynyddoedd wedi i mi adael. Braf hefyd oedd hel atgofion gyda Mr Roy Davies; diflannodd y blynyddoedd a theimlwn fel petawn eto yn ddisgybl ysgol. Porais drwy'r llyfrau o ffotograffau ar y byrddau. Rhesi o perms unffurf a gwenau bach direidus. Bechgyn y chweched, a ymddangosai fel dynion aeddfed i mi yn y flwyddyn gyntaf, yn edrych fel plant. Daeth lwmp i 'ngwddf. Er bod llai na deng mlynedd ers i mi adael yr ysgol, roeddwn wedi anghofio'n llwyr am fodolaeth rhai pobl a oedd yn rhan mor bwysig o 'mywyd ar un adeg.

Crwydro'r coridorau
Ar ôl paned a theisen yn y ffreutur - a oedd yn llawer mwy blasus na'r cinio ysgol eildwym, seimllyd a weinid yn ystod fy nyddiau ysgol - es am grwydr. Lawr y cyntedd, a'r hen luniau o chwaraewyr rygbi disgleiriaf yr ysgol yn dal i addurno'r wal. Heibio'r bloc celf, a fu'n hafan braf i mi yn y chweched, a lawr at adeiladau Gwent. Codwyd yr adeiladau hynny ar frys yn 1917, yn lleoliad dros-dro i hyfforddi cyn-filwyr y Rhyfel Byd Cyntaf. Roedd eu fframiau pren bron â phydru'n llwyr.

Es yna i mewn i'r neuadd, a theimlo'n ddrygionus braidd wrth gael cip ar dai bach yr athrawon! Wedyn o gwmpas y llwyfan, a hen arogl llychlyd, cyfarwydd, yn dod â llu o atgofion i'm meddwl. Cofio sefyll yn grynedig ar y llwyfan wrth ddarllen emyn yn y gwasanaeth ... sefyll y tu allan i ystafell y nyrs wrth aros am bigiad rubella ... ymarferion sioeau cerdd a'r nerfau'n rhacs cyn y perfformiad cyntaf. Cofio dyddiau da, a dyddiau diflas hefyd, nes bod rhyw deimlad rhyfedd chwerw-felys yn llifo drostaf.

Es allan eto i grwydro'r iard. Doedd neb o gwmpas bellach, a theimlwn yn nerfus braidd. Fe'm hatgoffwyd o ffilm arswyd - roedd fel petai pawb wedi gorfod ffoi o'r ysgol ar frys oherwydd rhyw zombies neu fampirod, a'r adeilad wedi'i adael i ddadfeilio yn y gwynt a'r glaw.

Dim sŵn bloeddio croch wrth y cae rygbi. Dim clepian caeadau a pharablu yn y ffreutur. Dim ond paent gwyrdd budr wedi plicio. Rhwd, traul a dadfeiliad ym mhob man a'r gwynt yn chwythu llwch ac ambell ddeilen.

Ond, o'r diwedd, mae'r ysgol yn cael adeilad newydd. Mae'r ysgol yr oedd llawer yn ei hewyllysio i fethu yn cael cartref hardd a'r adnoddau diweddaraf. Mae pennod newydd yn ei hanes ar fin dechrau, a chyfle i'r ysgol ffynnu. Os oes raid newid yr enw yn sgil hynny, nid yw'n bris rhy ddrud i'w dalu. Ni fydd cynddisgyblion Ysgol Rhydfelen yn anghofio'r enw.

Gan: Eiry Miles.

Darparwyd yr erthygl hon i wefan Lleol fel rhan o gynllun Cyfrannu ar y cyd rhwng BBC Cymru'r Byd ac Antur Teifi. Am fwy o fanylion sut fedrwch chi gael £30 am ysgrifennu - cliciwch yma.

Oes gennych chi atgofion o Ysgol Rhydfelen? Rhannwch nhw trwy lenwi'r ffurflen isod!


Cyfrannwch

Delyth Sian Harris o Bontypridd
Na i fyth anghofio Ysgol Rhydfelen!!Y dyddie gorau o'm bywyd (wrth edrych yn ol...) Shwt gymaint o atgofion hapus. Mae'n drist i weld ei fod hi wedi mynd. Diolch am bopeth, Rhydfelen. A ffarwel xx

gwenllian jones o ffynnon taf
mae'r ysgol newydd yn hyll iawn ac rwy just mewn blwyddyn 7 hefy mae'n rhy fach so beth yw'r pwynt am cael ysgol fach pam mae na fel 2000 o disgyblion?!

Jodie Mitchell o Pontypridd
Mae hen ysgol Rhydfelen yn y gorau! Mae pawb yn colli'r ysgol yn fawr iawn oherwydd mae'r ysgol newydd ddim yn dda x

Ashton Pritchard
Pam nad ydyn yn galw yr ysgol yn Rhydolwg (compromise!)

Mark Flagg MBA - Yr Eglwys Wen
Mae'n flin gen i glywed bod yr hen le yn gael ei dynnu i lawr. I fi mae hi'n le pwysig yn hanes yr iaith, a'n ddywilliant, ac yn anffodus, wedi ei thynnu i fewn i'r newyddion am y rhesymau anghywir. Mae fy'n atgofion i fel cyn-ddysgybl or un math - drwg a dda. Wel dyna' chi fywyd eh?
p.s. sori am yr gramadeg,

Chris Maggs o Dreorci
Es i nol i'r ysgol dechrau 2005 ac wrth edrych ar yr adeiladau teimlais yn ddrist ar ei gyflwr. Pan ddechreuais i yno yn 1984 nid oeddynt yn perffaith ond nawr 21 mlynedd yn ddiweddarach roeddent yn adrych as fin disgyn.

Yn anffodus doeddwn i ddim yn wybod am yr 8fed o Orffenaf neu fe fyddwn i wedi ddod i dweud 'Hwyl Fawr' i'r ysgol am y tro olaf. Hoffwn cymrud y gyfle hon i rhoi ddiolch fawr i'r ysgol a'r athrawon am yr 8 flynedd yr oeddwn i yno yn gweithio'n galed ac yn bihafio fel saint(!)
Chris

Jessica
Dydw i ddim yn hoffi'r ysgol newydd! Rydw i yn ddisgybl yn yr ysgol yma.

Amy G o Tonteg, Pontypridd
Does gan y Cyngor ddim hawl i newid yr enw a chael gwared o'r hanes y tu ôl iddo. Pum mlynedd yn mynd i ysgol ag un enw a nawr mae rhaid i mi ei newid am y ddwy flynedd olaf? Uffern na. Rhydfelen am byth!

Denzil McVitie o Bontypridd
Does dim angen newid yr enw. Cynghorwyr sydd wedi penderfynnu hwn, nid y staff, disgyblion neu rhieni. Roedd gan y cyngor rhyw pump neu chwech mlynedd i sortio hwn allan - ond penderfynnwyd yn y Gorffennaf cyn i'r plant dechrau ym mis Medi, felly hyd yn oed os oedd pawb o blaid i newid yr enw, mae'r plant yn mynd i ddechrau'r ysgol newydd yng ngwisg Rhydfelen. Hefyd, mae na digon o enghreifftiau o ysgolion sydd wedi newid lleoliad, ond wedi cadw eu henwau.

Dai Edwards o Bentre'r Eglwys, Pontypridd
Mae gen innau atgofion melys o'm diwrnodau yn Ysgol Gyfun Rhydfelen yng nghanol yr wythdegau. Oherwydd bod y dalgylch mor eang yn ystod yr adeg hon, fe ges i'r cyfle i gwrdd â nifer o ffrindiau newydd o bob cwr o'r cymoedd.

Cofiaf hefyd, y diwrnodau garw yng nghanol y gaeafau tywyll pan orfodwyd i ni'r plebs diniwed i redeg y 'traws gwlad' trwy'r llwybrau cul a oedd yn dibennu rhywle ar ben mynydd ger Eglwysilan! Rydw i hefyd yn cofio'r Eisteddfodau ysgol a'u cynhaliwyd yn y coleg drws nesaf lle enillodd llys Owain am ddwy flynedd yn olynol. Oes euraidd i'r llys gorau wrth gwrs!

Pwy all beidio cofio'r storiau anghredadwy a chafwyd gan yr adran Daearyddiaeth! Mae'r atgofion melys yn parhau hyd y blynyddoedd a phareth am byth.

I'r dyfodol, mae'n rhaid bod yn realistig, mae'r ysgol ar fin dechrau ar bennod newydd yn ei hanes ac o'r herwydd, credaf fod hyn yn gyfle i ail-gydio yn y rhinweddau a sefydlodd Rhydfelen fel un o'r ysgolion mwyaf flaengar yn Ne Cymru yn sicr. Dw i'n credu er bod atgofion melys a pharhaol gyda mi o'n nyddiau ysgol, mae'n amser symud ymlaen. Mae'n rhaid ein llusgo i fewn i'r ganrif newydd hon er lles y genedl presennol a'r cenhedloedd sydd i ddod.

Rydw i felly o blaid newid yr enw. Enw newydd, dechreuad newydd.


Ychwanegwch eich sylwadau i'r dudalen fan hyn:
Enw a lleoliad (e.e. Angharad Jones o Gasnewydd):

Sylw:




Mae'r BBC yn cadw'r hawl i ddewis a golygu sylwadau. Darllenwch sut i wneud y siwr caiff eich sylwadau eu cyhoeddi. I anfon cyfraniad mwy, cysylltwch â ni.



Lluniau
Chwaraeon
Elusennau


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy