BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

De Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Trefi a dinasoedd

Oriel yr Enwogion

Hanes

Lluniau

Gwegamerâu

Eich Llais

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Gloran
Tŷ Glyncornel Rhamant Tŷ Glyncornel
Medi 2008
Mair Bridge o Lwynypia sy'n mynd â ni am dro o gwmpas Glyncornel ac yn adrodd hanes y plas a'i diroedd.

Rydyn ni i gyd yn gyfarwydd â rhai yn cyfeirio at lo fel 'aur du' ac yma yn y Rhondda y gwelwyd ail Klondyke wrth i bobl ddylifo yrna o bob rhan o Brydain i chwilio am ffortiwn.

Un o'r rhain oedd Archibald Hood a gyrhaeddodd y Cwm yn 1860 o'r Alban lle'r oedd e'n berchen ar byllau glo. Suddodd e bwll glo Glamorgan yn Llwynypia a elwid yn 'Scotch Colliery' ar lafar gwlad gan taw Albanwr oedd y perchennog.

Roedd y pwll yn llwyddiannus iawn a phrofwyd Archibald Hood yn feistr da. Er enghraifft, cododd dai yn arbennig ar gyfer ei weithwyr, y Scotch Terraces adnabyddus - rhesi o dai taclus, cysurus gyda gerddi mawr oedd yn anarferol ar y pryd.

Wrth gloddio am lo daeth ei weithwyr o hyd i glai ac er mwyn ei ddefnyddio agorodd Hood waith gwneud briciau. Mae'r brics i'w gweld o hyd mewn adeiladau ac yn hawdd eu hadnabod heb weld yr enw 'Glamorgan' ar yr ochr am eu bod yn fwy na'r cyffredin.

Defnyddiodd Hood y brics wrth godi adeiladau ei bwll glo! Cododd Archibald Hood dŷ mawr i'w fab William mewn rhan o Lwynypia a elwid yn Lyncornel. William oedd yn rheoli pwll Glamorgan ac am fod rhaid sicrhau cyflenwad o ddwr ar gyfer y gwaith, creodd lyn yn yr ardd.

Mae'n bosib gweld o hyd pa mor bert oedd y llyn flynyddoedd yn ôl gyda waliau isel yn nodi lle mae nentydd yn llifo i'r llyn. Mae rhai hen bobl yn dal i gofio'r pontydd bach pert oedd ar draws y nentydd ar un adeg. Ond roedd y llyn yn fwy nag addurn, roedd iddo bwrpas pendant.

Doedd Archibald Hood ei hun ddim yn byw yn Llwynypia. Cododd dy crand iawn yng Nghaerdydd a'i alw'n 'Sherwood' i gofio'i gartref yn yr Alban. Mae'r enw yn dal i fod ar un rhan o bentref Llwynypia.

Ar ôl amser Hood daeth pwll glo Glamorgan yn rhan o'r Cambrian Combine enwog a chodwyd tŷ mawr ar gyfer y rheolwr. Enwyd y tŷ ysblennydd hwn yn 'Glyncornel' ac aeth hen gartref William Hood yn 'Hen Glyncornel'. Mae Tŷ Glyncornel, sy'n dyddio o droad y 19 ganrif, yn sefyll ar wahan ar ochr y bryn yn edrych i lawr ar dai'r cwm.

Roedd y Tŷ hwn yn fawreddog, gyda lawnt croquet, creigardd a pherllan ynghyd â gardd lysiau wedi eu hamgylchu gan wal fawr. Mae'r waliau hyn yn enghreifftiau gwych o waliau sych, yn uchel ac yn hollol lyfn ac wedi eu gwneud o gerrig gwastad, tenau. Roedd angen crefftwyr da iawn i greu waliau hardd o'r fath. Ar waelod y dreif roedd fioledau neu grinllys yn tyfu.

Erbyn hyn, gwaetha'r modd, mae'r waliau wedi dechrau ewympo, y lawnt croquet wedi dirywio a does dim llysiau'n tyfu yn yr ardd. Ond mae ysgolion yn dal i ymweld â Glyncornel i fwynhau bywyd gwyllt y llyn a'r nentydd ac i wylio adar fel boncathod a chrychod ac mac pobl leol yn dal i grwydro'r coetir sy'n newid gyda rhod y tymhorau.

Mae pawb yn gallu mwynhau'r warchodfa natur arbennig hon sydd wedi ei lleoli mewn hen goedwig deri. Ac mae'n bosib dod o hyd i ambell floled ger y dreif yn y gwanwyn ymhlith y mieri a dant y llew yn rhyw adlais gwan o'r gogoniant a fu.


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy