BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

De Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Trefi a dinasoedd

Oriel yr Enwogion

Hanes

Lluniau

Gwegamerâu

Eich Llais

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Gloran
Y Tŷ Gwyn Patagonia: Rhan Dau
Gorffennaf 2006
Mae Islwyn Jones yn parhau ei daith yn yr Ariannin a'r mis hwn mae'n disgrifio ei ymweliad â'r Wladfa ym Mhatagonia.
Hedfan nôl i Buenos Aeres o Gallegos a dweud ffarwel wrth Illtyd, John a Charlie. Roedd y daith ar ben iddyn nhw ond antur ar fin dechrau i mi gan fy mod wedi trefnu hedfan lawr i Drelew a'r Wladfa! Beth fyddai'n fy nisgwyl? A fyddwn yn cael fy siomi? Cyn mynd ar fy ngwyliau roeddwn wedi cysylltu a menyw o'r enw Mrs Evans yn y Gaiman ac roedd hi wedi trefnu gwesty ar fy nghyfer yn y pentref. Roddodd gyfarwyddyd imi gwrdd â hi yn union ar ôl cyrraedd y Gaiman.

Ar yr awyren ar y ffordd i Drelew bûm yn ceisio gwrando am sŵn yr iaith Gymraeg, ond ymddangosai taw fi oedd yr unig Gymro yno er bod 'na ddigon o Almaenwyr. Mae fel petai'r rheiny yn mynd i bobman! A dweud y gwir, roeddwn yn teimlo braidd yn ddiflas ac yn unig. Ond cododd fy nghalon ryw dipyn wrth gamu i'r tarmac yn haul tanbaid Trelew a gweld dros fynediad yr `Arrivals' y Ddraig Goch yn chwifio yn y lle mwyaf amlwg gyda'r gair 'Croeso' odditani.

Gelwais dacsi a daeth y gyrrwr allan i nôl fy mag. 'Siarad Cymraeg?, gofynnais yn obeithiol. 'Ydw, tipyn bach', atebodd yn syth! Cymry Cymraeg oedd rhieni'r gŵr ond dim ond ychydig o'r iaith y siaradai ef. Digon, fodd bynnag, i'm tywys i dŷ Mrs Evans yn y Gaiman, tref fechan tua 15 milltir o Drelew. Fel mae'n digwydd, roedd e' n perthyn o bell.

Dylanwad y Cymry
Wrth adael Trelew, tref heb lawer o ôl dylanwad y Cymry arni, a chyrraedd y Gaiman, gallwn weld bod fy nghydwladwyr wedi cael dylanwad mawr ar y dref hon. Enwau Cymraeg oedd ar y strydoedd ac arwyddion Cymraeg ynghyd â'r Sbaeneg y tu fa's i lawer o'r siopau. Gwestai ag arwyddion Cymraeg! Roedd hyn yn llawer mwy gobeithiol. Ces groeso arbennig gan Mrs Evans a oedd wedi paratoi te traddodiadol Cymreig i mi - bara brith, galwyni o Glengettie a hen degell du yn berwi ar y tân a losgai, er gwaetha'r gwres, ar yr aelwyd. Roedd Cymraeg Mrs Evans yn gaboledig. Siaradai'r iaith ag acen Sbeinig ond roedd yn gywir iawn heb unrhyw arwydd o 'slang' Saesneg sydd mor amlwg yn ein hiaith ni!

Roedd gan Mrs Evans weinidog o Aberystwyth, Adrian Williams, yn aros gyda hi. Roedd e wedi bod i Peru gyda'r Cyngor Eglwysi ac wedi galw yn y Wladfa er mwyn llywyddu mewn Cymanfa Ganu a Phregethu yn y Gaiman ar y Sul. Cyn ymadael â chartref Mrs Evans, cefais gyfle i sgwrsio ag ef ac addewais i fynd i wrando arno'n pregethu yn y capel nos Sul.

Gweld y dref
Aeth Mrs Evans â fi ar daith o gwmpas y Gaiman. Gelwais yn yr amgueddfa a chwrdd â hen ddynes yno a edrychai ar ôl y lle. Roedd hi'n perthyn i deulu bachgen oedd yn gyd-ddisgybl â fi yn Ysgol Rhydfelen. Hen fyd bach ac aeth hi â fi i'm gwesty, 'Dyffryn Gwyrdd' yn ei hen Renault 5. Caeais fy llygaid ar y daith wrth iddi yrru trwy gyffyrdd heb arafu. Roedd yn amlwg na wyddai beth oedd indicator neu frêc! Diolchais iddi am ei charedigrwydd a gadael y car yn ddiolchgar gan addo cwrdd â hi yn y capel y diwrnod canlynol. Roedd perchennog y 'Dyffryn Gwyrdd' yn Sbaenwr lleol a oedd yn dysgu Cymraeg yn yr Ysgol Nos.

Y noson honno es i fwyty yn y stryd fawr yn y Gaiman a chael swper ardderchog am bris rhesymol iawn - rhyw £6 gan gynnwys gwin! Roedd y weinyddes yn Gymraes ifanc o'r Wladfa a fu ar gwrs iaith yn Llanbed haf diwethaf. Bûm yn sgwrsio'n hir â hi a synnu at loywder ei hiaith. Y peth mwyaf anhygoel oedd bod Cymraeg cystal gan y bobl yno ond heb fod ganddynt air o Saesneg. R'yn ni'n disgwyl i bob Cymro fedru Saesneg, ond De'r Amerig oedd hon a Sbaeneg oedd iaith y wlad.

Ystyria'r bobl eu hunain yn Archentwyr yn bennaf ond a chariad mawr at Gymru, 'Yr Hen Wlad' ac wedi cadw ei gwerthoedd a'i thraddodiadau gorau. Roeddwn yn sylweddoli pa mor arbennig oedd y bobl yma. Roedd 'na filoedd wedi ymfudo i Batagonia o'r Eidal, Ffrainc a Gwlad Pwyl, er enghraifft, ond neb wedi cadw eu traddodiadau a'u hiaith yn fyw fel y Cymry.

Rhaid cofio bod Patagonia'n lle enfawr. Dim ond rhyw 100 milltir sgwâr yn nyffryn Afon Camwy a'r pentrefi ar hyd y dyffryn, ynghyd a Chwm Hyfryd ryw 500 cilometr i ffwrdd, a sefydlwyd gan y Cymry. Ond mae'r bobl yma wedi cadw eu cymdeithas unigryw yn fyw er 1865 a rhaid eu hedmygu am hynny. Maent wedi creu gwerddon gyda choed a chaeau o gwmpas Afon Camwy.

Porth Madryn
Y bore canlynol daliais fws i Puerto Madryn, tref fach glan môr lle y glaniodd y Cymry gyntaf cyn sefydlu'r Wladfa. Roedd yno gofgolofn wedi ei chodi yno i gofio'r glaniad a'r dref yn un hyfryd gyda gwestai crand, tai bwyta a thraeth godidog. Yno ar y prom ryw ddecllath o'r traeth mae'r gofgolofn ysblennydd yn nodi achlysur y glaniad. Wrth sefyll yno roeddwn yn teimlo'n falch o fod yn Gymro.Rhywbeth arall a'm gwnaeth yn hapus oedd y newid yn agwedd y Sbaenwyr lleol unwaith y sylweddolent eich bod yn Gymro. 'A,si - Galles!' Wrth eistedd yn y tŷ bwyta ar y traeth yn yfed potelaid o ddŵr oer a phlataid enfawr o squid a salad (a gostiodd £4!) yn yr haul tanbaid, roeddwn ar ben fy nigon. Ond rhaid oedd brysio nôl i Gapel Bethel yn y Gaiman ar gyfer oedfa'r hwyr!

Y Capel
Roedd yno gynulleidfa deilwng iawn o ryw hanner cant o bobl gan gynnwys 5 o blant. Testun pregeth Adrian Williams oedd y 'bedd gwag' ac adroddodd stori ddifyr i'r plant. Wedi'r oedfa fe'm gwahoddwyd nôl i'r festri am ragor o Glengettie, brechdanau a'r crwsts wedi eu torri bant, cacennau hyfryd a chroeso bendigedig. Cwrddais ag athrawes o Gaerdydd oedd yno am flwyddyn yn dysgu Cymraeg yn yr Ysgol Feithrin leol. Mae adfywiad wedi bod yn nhynged yr iaith yn y Wladfa gydag 800 o bobl rhwng 2 oed hyd at 80 oed wrthi' n dysgu Cymraeg. Roedd Mari, yr athrawes yn derbyn cyflog o £100 yr wythnos a thŷ yn rhad ac am ddim. Gellir byw fel brenhines yn y Wladfa ar £100 yr wythnos gan fod popeth mor rhad. Roedd pawb am wybod o ble roeddwn yn dod ac ar ô1 deall taw brodor o'r Rhondda oeddwn i, dywedodd un wraig fod ei theulu wedi ymfudo i'r Wladfa o Dreherbert!

Y bore canlynol, treuliais yr amser yn crwydro o gwmpas y Gaiman ac edrych ar rai o'r Tai Te niferus. Mae'r rhain yn enwog yn Ariannin a rhaid i bob ymwelydd brofi eu danteithion sy' n eithaf tebyg i `Devon Cream Tea'. Cefais ginio gyda Mrs Evans cyn dychwelyd i Drelew i ddal awyren i Buenos Aires a dechrau ar gymal olaf y daith adref. Y trueni mwyaf oedd taw tri diwrnod yn unig ges i yn y Wladfa yng nghwmni'r bobl hynod o groesawgar hyn. Dim ond crafu'r wyneb wnes i. Y tro nesaf af i, (ac fe fydd tro nesaf), fe dreuliaf o leiaf wythnos yn eu cwmni.

Gan Islwyn Jones


Cyfrannwch

Matthew Rhys Jones
Stori diddorol iawn, diolch am ei rhannu. Roeddwn i wir yn synnu ar y ffaith bod Cymraeg perffaith ar y bobl yma, ond ddim gair o Saesneg!


Ychwanegwch eich sylwadau i'r dudalen fan hyn:
Enw a lleoliad (e.e. Angharad Jones o Gasnewydd):

Sylw:




Mae'r BBC yn cadw'r hawl i ddewis a golygu sylwadau. Darllenwch sut i wneud y siwr caiff eich sylwadau eu cyhoeddi. I anfon cyfraniad mwy, cysylltwch â ni.


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy