BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Oriel yr Enwogion

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

De Ddwyrain

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Trefi a dinasoedd

Oriel yr Enwogion

Hanes

Lluniau

Gwegamerâu

Eich Llais

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Bywyd Cyhoeddus
Arglwydd Tonypandy
Arglwydd Tonypandy

Ganwyd: 1909

Magwyd: Port Talbot


Cyn lefarydd y Tŷ Cyffredin a Gweinidog Cymru

"Order! Order!"

Wyddech chi? : Thomas George Thomas oedd ei enw llawn gan roi'r llysenw 'Tommy Twice' iddo!

Roedd George Thomas eisoes yn ffigwr amlwg yn rhinwedd ei swydd fel Gweinidog Cymru yn Llywodraeth Harold Wilson ond fe ddaeth i amlygrwydd pellach fel Llefarydd y Tŷ pan ddarlledwyd digwyddiau'r Tŷ gyntaf.

Daeth ei acen o'r Rhondda a'r geiriau cyfarwydd "Order! Order!" yn gyfarwydd iawn hyd yn oed i bobl nad oedd ganddyn nhw ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth.

Yn fab i löwr a fu farw'n ifanc, magwyd Thomas yn Nhrealaw yn gannwyll llygad ei fam, Emma Jane, ac roedd yntau'n gwbl ymroddedig i 'mam'.

Hyfforddwyd ef gyntaf yn athro a thrwy weithio gyda'r Undeb y daeth yn amlwg gyntaf mewn gwleidyddiaeth a buan iawn y gwelwyd ei ddawn siarad anghyffredin ac yntau yn bregethwr lleyg.

Etholwyd ef yn aelod seneddol dros Ganol Caerydd yn 1945 cyn symud i Orllewin Caerdydd yn 1950 a bu Thomas yn flaenllaw yn sicrhau hawliau tenantiaid lês rhag perchnogion oedd yn codi rhenti uwch.

Pan enillodd Harold Wilson rym am y tro cyntaf yn 1964, gwasanaethodd Thomas gyntaf fel is weinidog yng ngogledd Iwerddon ac yna fel Gweinidog Cymru o 1968 i 1970.

Roedd yn gymeriad dadleuol iawn ac yn un o wrthwynebwyr mawr cenedlaetholdeb, datganoli a gweithredu dros yr iaith.

Roedd Thomas yn amlwg iawn yn yr Arwisgiad yng Nghastell Caernarfon yn 1969, digwyddiad a rannodd y genedl yn ddwy garfan sef y rhai hynny oedd am fwynhau'r holl liw a seremoni a'r cenedlaetholwyr a welai'r digwyddiad fel ymgais i fygu achos cenedlaetholdeb.

Yn 1976 etholwyd ef yn Llefarydd y Tŷ Cyffredin ac yn 1978 roedd o'n amlwg iawn wrth ddarlledu digwyddiadau'r Senedd am y tro cyntaf.

Pan ymddeolodd yn 1983 fe'i dyrchafwyd i Dŷ'r Arglwyddi ac fe gymerodd y teitl Arglwydd Tonypandy.

Roedd rhoi teitl etifeddol iddo yn arwyddocaol gan mai hen lanc dietifedd ydoedd.

Treuliodd ei ymddeoliad yn ysgrifennu, darlithio a darlledu ond yn dilyn triniaeth cancer ar ei focs llais, sibrwd yn unig oedd ef wedyn.

Fe wrthwynebodd ddatganoli i'r diwedd ac ymddangos mewn fideo fisoedd yn unig cyn ei farwolaeth ym Medi 1997 ar ran Plaid y Refferendwm yn honni y byddai cysylltiadau agosach â Ewrop yn peryglu sofraniaeth Prydain.

Treuliodd ei ddyddiau olaf mewn Hosbis yn dwyn ei enw yng Nghaerdydd yn eironig ddigon gan mai ef oedd y noddwr cyntaf.


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy