Y Wenhwyseg

top
Casnewydd

Yn anffodus, go brin y byddwch yn clywed llawer o un o dafodieithoedd hynotaf Cymru yn ardal Casnewydd erbyn hyn - er mai dyma gartref y Wenhwyseg.

Daw'r enw oddi wrth yr enw ar hen drigolion Gwent, y Gwennwys, ac yr oedd yn iaith oedd yn cael ei siarad yn eang ar un adeg mewn ardal yn ymestyn o Sir Fynwy cyn belled â Dyffryn Aman a Bannau Brycheiniog.

Ond er nad oes llawer o'r iaith i'w chlywed heddiw dywed Mary Wiliam mewn llyfr a sgrifennodd hi am yr Wenhwyseg ei bod i'w chlywed "yn ddyddiol" yn Saesneg yr ardal.

"Mae cystrawen y Gymraeg mor fyw ag erioed," meddai yn Blas ar Iaith Blaenau'r Cymoedd gan gyfeirio at ymadroddion Saesneg fel, What is on her? (Beth sydd arni?)ac You can venter that it was 'im (Gelli fentro taw ef oedd a.)

Dyfynna hefyd eiriau Cymraeg sy'n dal ar iws - ond yn y Saesneg: 'E went like a winci ac You can count on 'er wen there's taro."

Ymhlith nodweddion o'r dafodiaeth y mae Mary Wiliam yn cyfeirio atynt mae absenoldeb y llythyren 'h' - "'Ewl, 'eddi, 'yll yw'r ffurfiau arferol. Gweiddir "Eisht"! ar blant neu gŵn a chathod sy'n cadw sŵn. Ond os nad yw hynny'n cael yr effaith briodol gweiddir "Heisht"! yn uwch fyth," meddai.

Dywed hefyd na ddefnyddir 'ch' yn y dafodiaith gan ddyfynu, wech, wthu a wilia.

Mae'n cyfeirio hefyd at y defnydd o 'g' mewn ffurfiau negyddol: Gwi ddim.

Ysgrifennwyd yr erthygl hon yn wreiddiol ar gyfer gwefan BBC Lleol y de ddwyrain.


Geiriadur

Help / Cymorth

Beth sy' mewn enw?

Aberteifi

Enwau lleoedd

Edrych ar rai o'r prif ddylanwadau ar enwau lleoedd Cymru.

Llywio drwy’r BBC

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.