- Adolygiad Lowri Roberts o Teleduwiol gan Gareth Miles. Gwasg Carreg gwalch. £7.50.
Alla i eich sicrhau chi nad y'ch chi erioed wedi darllen nofel fel hon o'r blaen!
Fe'i disgrifir yn y broliant fel "nofel grafog am deulu o gyfryng-gwn Cymraeg sy'n elwa drwy gynhyrchu rhaglenni crefyddol".
Yn sicr, mae hi'n nofel dafod yn y boch sy'n gyforiog o ystrydebau a delweddau dychanol am y Gymru gyfoes - ond tybed a oes, yng nghanol y gwatwar, elfen o wirionedd ac onestrwydd?
Mae Teleduwiol yn dilyn hynt a helynt y Morganiaid - teulu dosbarth canol Cymraeg sy'n berchen ar gwmni teledu ac yn cynhyrchu rhaglenni crefyddol.
Y pen bandit yw'r nain Gymraeg, gapelgar, geidwadol - Myfanwy Morgan. Gwraig 75 oed y dywedir amdani y "meddai lygaid bywiog a thafod bywiocach fyth".
Ei mab - Madog Morgan - yw Cadeirydd Telesidonia.
Ac yntau wedi cael tröedigaeth ysbrydol yn dilyn cyfnod tywyll yn ei fywyd, mae ei gyfeillgarwch â mynach o'r enw y brawd Tudur ap Trefor yn esgor ar gyfnod helbulus a thywyll yn hanes y teulu a'r cwmni.
Os am wrthdaro mewn nofel neu ddrama, rhaid wrth ddihiryn da a dyna'n sicr a geir ym mherson y brawd Tudur ap Trefor.
Fe'i portreadir fel unigolyn cwbl ddilychwin. Yn berson duwiol sydd wedi cysegru ei fywyd i ofalu am eraill.
Dyna, o leiaf, yr argraff gychwynnol. Byddai'r sinig yn ein plith yn barnu nad oes person felly yn bod ac nad yw'n fawr o sioc pan amlygir elfen fwy sinistr o'i bersonoliaeth. A hynny wedi iddo gael ei ddyrchafu'n 'Ymgynghorydd Ysbrydol' Telesidonia.
Ail wraig
Yn ganolog i'r stori hefyd y mae Eirlys, gwraig Madog. Neu ei ail wraig a bod yn fanwl gywir. Fe'i portreadir fel gwraig ddeallus ac ystyriol sy'n benderfynol o achub ei gŵr rhag distryw. Er, mae na adegau lle mae hi ei hun yn amau ei bwriadau;
"Rwy'n meddwl bod well'da fi ti pan oet ti'n alci," meddai wrtho yn dilyn un ffrae.
Mae'r nofel yn cynnig darlun doniol a dychanol o'n cymdeithas a'r byd sydd ohoni. Trafodir themâu mor amrywiol â chenedlaetholdeb, hawliau pobl hoyw, terfysgaeth ac alcoholiaeth ac fe'u cyflwynir inni mewn amryw arddulliau.
A Gareth Miles yn sgriptiwr teledu heb ei ail yn ogystal ag yn nofelydd llwyddiannus mae ei gefndir ym myd y ddrama yn amlwg yn nifer o'r golygfeydd wrth i'r cymeriadau a'r stori gael eu cyfleu ar ffurf sgript.
Ceir yma lythyru hefyd - rhwng Eirlys a'i agony aunt ledrithiol, Arianrhod.
Soniais eisoes bod y nofel yn gyforiog o hiwmor a dychan a phwy all beidio â chwerthin at gyfaddefiad Eirlys yn un o'i llythyron; "pa gyngor alli di'i roi i fenyw mae'i gŵr wedi cwympo mewn cariad â Duw?"
Mae'r coegni yn dew drwyddi. Ystyriwch sylwadau Dafydd, y mab wrth iddo ystyried dyfodol heb Telesidonia;
"Fasan ni ddim ar y clwt yn hir iawn... Does ddim raid i neb fod yn ddi-waith am hir os ydi o'n siarad Cymraeg yn o lew ac yn ddosbarth canol."
Gwireb? Does bosib!!
Teledu Cymraeg
A beth am y syniadau a wyntyllir gan Myfanwy Morgan ynglŷn â statws darlledu yng Nghymru? Yn ystod un olygfa mae'n lladd ar y diwydiant;
"Does ryfadd yn y byd bod teledu Cymru mor drybeilig o sâl. Dim byd ond rygbi, cartŵns, tai a dillad y crachach, a dramâu am bobol yn rhwygo ac yn rhegi, cwffio, meddwi a godinebu."
Os oes gwendid; rhaid cyfaddef i'r diweddglo fy siomi i raddau yn ymdebygu fel ag y mae i olygfa o'r gyfres Americanaidd 24 neu ei thebyg. Ond, wedi dweud hynny, mae'n ddiweddglo sy'n awgrymu bod rhagor i'w ddweud a bod dilyniant ar y ffordd.
Ac mi fydde hynny yn rhywbeth y baswn i'n ei groesawu'n fawr iawn.
