Robin Evans - Moelfre a'r Môr

Llong Hwyliau ar glawr y llyfr

17 Rhagfyr 2009

  • Adolygiad John Stevenson o Moelfre a'r Môr - Ffarwel i'r Grasholm Gribog gan Robin Evans. Gwasg Carreg Gwalch. £12.

Hanes Kings and Queens oedd yr arlwy arferol mewn llyfrau hanes ers talwm.

Mae cyfrol werthfawr yr hanesydd Robin Evans, yn torri cwys wanhaol iawn.

Bu wrthi am ugain mlynedd yn paratoi y gwaith a ddechreuodd fel prosiect i recordio atgofion pobol pentref Moelfre ar arfordir Môn, a dylanwad y môr ar eu bywyd a'u hardal.

p>
Clawr y llyfr

Ond nid cyfrol gyfyng i'w hardal mo hon o bell ffordd.

Mae'r broliant yn dweud yn syml; "Nid hanes plwyfol geir yma achos mae profiadau a hanes Moelfre a'i phobol yn ein cyflwyno i agweddau o hanes morwrol cymaint o bentrefi glannau Cymru a thu hwnt."

Ganwyd a magwyd Robin Evans ym Moelfre ac mae'n cyflwyno'i gyfrol i'w dad, y diweddar Gapten Robert Owen Evans a fu farw yn 1988. Go brin mai cyd-ddigwyddiad oedd i Robin gychwyn ar y prosiect o gofnodi atgofion y flwyddyn wedyn.

Credaf fod hon yn gyfrol hynod bersonol ac yn enghraifft o beth yw llafur cariad go iawn.

Cofadail mewn print

Mae'n gofadail mewn print i'r gymdeithas y bu tad Robin Evans yn gymaint rhan ohoni a chymdeithas nad yw bellach yn bodoli.

Os mai cofadail i'w dad yw'r gyfrol hon i fod, mae'n un hynod deilwng.

Mae ynddi gyfoeth o ddeunydd gyda rhai penodau yn atgynhyrchiad o waith gan fawrion fel Aled Eames.

Mae ei ysgrif ef am y Capten Henry Roberts yn enghraifft o'i allu i lapio hanes un unigolyn i ddarlunio rhywbeth ehangach.

Ond gwaith Robin Evans ei hun yw'r rhan fwyaf o gynnwys y llyfr ac y mae yma gyfoeth.

Penodau am hanes y diwydiant pysgota; hanes llongddrylliad y Royal Charter; datblygiad y diwydiant ymwelwyr a hyd yn oed hanes y diwydiant hela morfilod.

Mae'r bennod gan Gwyn Pari Hughes am y Cwmpawd Cymraeg Llafar yn un hynod o ddarllenadwy.

Geiriau ac arferion chwarae

Mae na benodau am eirfa morwyr Moelfre; arferion chwarae plant; enwau ar yr arfordir ger Moelfre a phwy allai sôn am bentref Moelfre heb roi sylw i'r cymeriad gyda'r enwocaf o holl blant yr ardal, Dic Evans y coscsyn bad achub.

Ei wrhydri ef yn cael ei gofio mewn cerdd gan gyn Archdderwydd Gorsedd Beirdd Ynys Môn, Machraeth.

Mae cerddi hefyd gan Myrddin ap Dafydd ac eraill.

Ar gyfer y rhai sy'n hoff o fanylion ystadegol, mae atodiadau yn ymdrin â llongau o Lanallgo, buddsoddwyr yn y llongau hynny a chychod pysgota lleol.

Mae cyfrol werthfawr Robyn Evans yn dilyn yn anrhydeddus mewn traddodiad a osodwyd gan fawrion hanes morwrol Cymru fel Aled Eames, Geraint Jenkins, Lewis Lloyd, Gwyn Pari Hughes a Frank Rhys Jones.

Ac yn y cyswllt hwnnw mae Myrddin ap Dafydd yn taro'r union gywair priodol:

Geiriau Aled yw'r gorwelion - o hyd
Ein helm ar yr eigion
Ein llyw doeth ym mhwll y don
A gwên ein hwyliau gwynion.

Mor bwysig

Dyma ymdriniaeth o fyd, bywyd a chymdeithas Cymreig sydd wedi hen ddiflannu a dyna pam mae hon yn gyfrol mor bwysig.

Wedi ei chynhyrchu'n hardd gan Wasg Carreg Cwalch mae ynddi gasgliad difyr o luniau du a gwyn.

Ei darllen mewn mwy o fanylder fydd un o uchelbwyntiau'r Nadolig i mi. Bu'n fraint cael bwrw golwg drosti ar gyfer y sylwadau hyn.


A - Z llyfrau

Pori gwefan Cylchgrawn BBC Cymru

Ffilm

Rhys Ifans

Pobl y sgrin

Adolygiadau a gwybodaeth am actorion a phobl ffilm

Theatr

Llion Williams

Barn a gwybodaeth

Adolygiadau a straeon o fyd y theatr Gymraeg

Llywio drwy’r BBC

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.