BBC HomeExplore the BBC
This page has been archived and is no longer updated. Find out more about page archiving.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig

BBC Homepage
Cymru'r Byd

»

Archif Crefydd

Safle Newydd



BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Straeon
Mari'r Golau
Dirgelwch goleuni rhyfedd a ddilynai un o ferched y diwygiad
Mary Elizabeth Jones a Diwygiad 1904
Ganwyd Mary Elizabeth Powell yn Nhyddyn Du, Bont Ddu ar Fawrth 30 1868 yr ieuengaf o saith o blant i Morus ac Anne (Owen) Powell.

Yn ôl y cyfrifiad 1871 yr oedd yn byw yn Sarfaen, Talybont, yn dair oed, a bu yno nes priodi Richard Jones ar Dachwedd 16, 1887 yn 19 oed.

Ymgartrefodd y ddau yn Islawrffordd ac wedyn symud i'r Hafod.

Tra'n byw yn Islawrffordd ganwyd dau o blant, Robert, a anwyd Medi 1889 ac Annie a anwyd Ebrill 26 1893.

Fu farw Robert yn ifanc a bu farw ei gŵr yn 1909 yn 50 oed.

Priododd ei merch Annie yn 1916 ag Evan Davies o Drawsfynydd a ymsefydlon yn Tyddyn Simne Talybont.

Ganwyd iddynt fab Richard Ieuan ond bu yntau farw yn 10 mis oed - felly doedd gan Mary Jones ddim disgynyddion uniongyrchol.

Cerdyn post a gyngyrchwyd adeg y goleuni Fe ddaeth Mary yn enwog iawn yn 1904 wedi iddi weld golau mawr llachar o gwmpas Capel Egryn a hynny a arweiniodd iddi deithio Cymru yn sôn am y profiad gan bregethu i gapeli llawn Gymru.

Pan ddaeth ei emosiwn dan reolaeth fe ddaeth gartref a chyda'r arian a gasglwyd adeiladodd Gapel Beulah.

Bu farw yn 1936, 28 mlynedd wedi marwolaeth a gŵr.

Cafodd angladd anferth gyda phobol o bob cwr o Gymru ac o dros y ffin ym mynwent Capel Horeb.

Cyfansoddwyd penillion am Mary gan ei nai, Evan Morris Powell, Milwaukee, U D A.

Yn fab i Hywel a Jane Powell roedd Evan a'i deulu wedi mudo o Feddgelert i'r America yn 1908.

Jane oedd chwaer hynaf Mary ac wedi priodi Hywel, ei chefnder cyntaf - y ddau dad yn ddau frawd sef Evan a Morus, meibion i Hywel ap Gruffydd 1771 - 1856.

Mari'r Golau Hywel oedd y mwyaf adnabyddus o bedwar brawd o'r Carneddi, Nanmor, a oedd yn feirdd sef Morus, Robert, Richard a Hywel.

Casglodd Carneddog, ŵyr i Robert, lawer o farddoniaeth y teulu a'i gyhoeddi yn ei gyfrol, >Cerddi Eryri.

Ŵyr i Hywel oedd William Powell, Gwilym Eryri o Milwaukee, a oedd yn enwog o gwmpas Gogledd America fel arweinydd Eisteddfodau ac ymsefydlu, ymfudwyr o Gymru yn y Dakota's yn yr 18 80. Mae'n amlwg i Evan, yntau, gael yr blas ar farddoni fel ei gyndadau. Dyma ei benillion i Mari'r Golau:

Mary Jones
A Mary! Fy modryb anwylaf oedd hon
Fil miloedd o weithiau ym gwnaeth yn llon
Pan glywais ei chludo i fynwent y plwy
Trywanwyd fy nghalon nes hollti yn ddwy

Y fenyw osgeiddig, a'r wyneb mor hardd
Yng nghwmni ei phriod a rodia'r drwy'r ardd
Roedd meysydd a dolydd fel nef iddi hi
A'i geiriau mwyn grasol oedd felys i ni.

Mae'r atgof amdanot fy Mary fwyn lon
Yn llosgi fel gwreichion eiriasboeth o'r tân
Nis gallaf ddarlunio fy ngofid a'm loes
Mor anodd dygymod â thrymder y groes.

Cysegraist dy fywyd i rodio drwy'r wlad
Yng ngwres y diwygiad i ddweud am y Tad
A gardd mor helaeth nes rhoddi mor fawr
Ei unig Anedig i deulu y llawr.

O! Mary fe'th daniwyd a phur Ysbryd Duw
Dy lusern oedd lachar tra buost ti byw
Meddianaist yn helaeth o Ysbryd y Groes
A mawr dy amynedd yn nyfnder pob loes.

Hen fyd y treialon fu'r byd hwn i ti,
Cest brofedigaethau a thristwch yn lli;
Fe gollais dy fachgen, a chollaist dy ŵr
Ond cefaist yn gysgod 'Gardenid y tŵr'.

Dy ffydd oedd yn gadarn, Dy gariad oedd fawr
A chryf oedd dy obaith am wlad uwch y llawr
Dy gân oedd bereiddiol hyfrydol ei sain
I Fugail y Defaid goronwyd â drain,

Yng ngwlad y Gorllewin ym mhell dros y lli
Atgofion amdanat sy'n felys i mi.
'Rwy'n dy weld Yr Hen Feri yn cerdded dros ddol
Yng nghanol y blodau, ac oen yn dy gol.

Y llygaid byw siriol a'r wên ar ei phryd
Wrth ganmol ei Cheidwad tra rhodiai drwy'r byd,
Gorfoledd fel afon risialaidd a llon
Fyrlymai byth beunydd o ddyfnder ei bron.

Siaradai ei bywyd o'r crud hyd y bedd
Fod gras yn ei chalon yn nerth ac yn hedd.
Aeth adref dan ganu i fynwes ei Duw
Er marw ein Mary; mae eto yn fyw.

Yn y llythyr diweddar a ges gan fy ffrind,
Hysbysai mai i'r nefoedd yr oedd hi yn mynd.
Nid oedd unlle arall yn gymwys i Mair
Cans rhodiodd yn union wrth reol y Gair.
Evan Morris Powell, Milwaukee.
  • Trwy law, Jean Powell Jones, Sarnfaen,
    a Heulwen Jones, Hen Golwyn.

  • Llusern
    Hanes Crefydd yng Nghymru
    Ebostiwch ni: crefydd@bbc.co.uk


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy