BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

MAWRTH
18fed Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Y Celtiaid

BBC Homepage
Cymru'r Byd
Addysg
Y Celtiaid

Gemau a storiau

Ffeil ffeithiau

Ble yng Nghymru

Eich Crefftau Celtaidd

Rhieni ac athrawon

English

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Gemau a storiauFfeil FfeithiauEich Crefftau CeltaiddBle yng NghymruRhieni ac athrawonEnglish

Y Dystiolaeth

Mae archeolegwr fel ditectif, yn chwilio am dystiolaeth (cliwiau) ynglyn â sut yr oedd bobl yn arfer byw amser maith yn ôl.

Corff yn y mawn

Corff dyn mawn Sir Gaer, ©Amgueddfa BrydeinigWeithiau mae'r cliwiau yn cael eu darganfod trwy ddamwain. Tra roedd cloddiwr yn symud pridd mewn mawnog ('bog') yn Sir Gaer, gwelodd gorff dynol wedi'i gladdu'n ddwfn yn y mawn. Cafodd y gweithiwr tipyn o sioc a galwodd yr heddlu - roeddynt yn credu bod y dyn wedi ei lofruddio.

Roedd y dyn wedi'i daro ar ei ben, wedi'i dagu a'i wddw wedi'i dorri. Dychymygwch syndod yr archeolegwyr pan wnaethant ddarganfod mai Celt o Oes yr Haearn ydoedd wedi'i ladd 2000 o flynyddoedd yn ôl!

Dim ond hanner uchaf y corff oedd ar ôl. Darganfyddodd yr archeolegwyr fwyd yn dal yn ei stumog ar ôl 2,000 o flynyddoedd! Ei bryd olaf oedd bara. Dyma gliw hynod o fyd y Celtiaid, wedi'i biclo yn y mawn a'r mwd.

Roedd dyn y mawn yn noeth pan ddaeth y cloddiwr o hyd i'w gorff. Yn anffodus, nid oes tystiolaeth fel dillad, esgidiau a photiau yn cael eu darganfod yn aml gan eu bod yn pydru yn y ddaear. Ond nid yw pethau o garreg a metel yn pydru a dyma'r cliwiau sy'n dweud wrthym am y Celtiaid - ond dim ond rhan o'r stori a geir.

Cofnodi digwyddiadau

Nid oedd y Celtiaid cynnar wedi gadael llyfrau ar eu hol gan nad oeddynt yn gallu darllen nac ysgrifennu - siarad a chofio oedd ffordd y Celtiaid o gofnodi digwyddiadau.

Ond yn ffodus i ni, fe ysgrifennodd y Groegwyr a'r Rhufeiniaid am Geltiaid Oes yr Haearn. Maent yn dweud i Geltiaid Oes yr Haearn fyw mewn llwythau a gwisgo aur. Roeddynt yn hoffi ymladd ac yfed gwin.

Derwyddon

Ysgrifennwyd hefyd am bwer y derwyddon, sef offeiriaid Celtaidd. Roedd y derwyddon yn gwybod sut i gadw duwiau'r Celtiaid yn hapus - roeddynt yn aberthu bwyd, pethau gwerthfawr, a hyd yn oed pobl i'w duwiau.

Darn o fowlen yr Wyddfa Edrychwch ar powlen yr Wyddfa yn y llun. Efallai ei fod yn rhodd i dduw neu dduwies, gan ei bod yn drysor gwerthfawr. Mae'r cynllun yn edrych fel pen anifail. Fe wnaeth dau fyfyriwr Bioleg ddarganfod y bowlen yn 1974 ar fynydd yr Wyddfa yng ngogledd Cymru.

Mae archeolegwyr hefyd yn credu fod y corff yn y mawn o Sir Gaer yn aberth i'r duwiau. Ni allwn fod yn siŵr o'r hyn a ddigwyddodd yn y gorffennol ond gallwn gasglu'r cliwiau at ei gilydd a defnyddio ychydig o ddychymyg i geisio deall beth ddigwyddodd.

©AOCC


Tystiolaeth
Llinell amser
Cartref
Crefftau
Gwisg a gwedd
Rhyfelwyr
Crefydd a chredf
Rheol o Rufain
Cysylltiadau



About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy