BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Canolbarth

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Bywyd Bro

Digwyddiadau

Papurau Bro

Trefi

Oriel yr Enwogion

Hanes

Lluniau

Gwegamerâu

Eich Llais

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Tincer
Capel y Tabernacl, Cwmsymlog Hen Waith Cwmsymlog
Mai 2006
Un o safleoedd hanesyddol pwysicaf ardal Y Tincer yw hen waith mwyn Cwmsymlog.

Dichon i blwm ac arian gael eu codi yno yn amser y Rhufeiniaid ac fe wyddys i sicrwydd fod arbenigwyr mwyngloddio o'r Almaen wedi dod yno â dulliau mwyngloddio diweddaraf yr oes yn yr unfed ganrif ar bymtheg.

Erbyn yr ail ganrif ar bymtheg dyna lle'r oedd y gwaith mwyn arian cyfoethocaf ym Mhrydain. Prin erbyn heddiw yw olion gweladwy y gwaith - mae'r dystiolaeth bwysig naill ai mewn archifau neu'n guddiedig o dan y ddaear - ar wahân i un nodewdd, sef y simnai fawr a godwyd yn 1855, gwaith gwych seiri maen y cyfnod ac un o'r enghreifftiau gorau yn unman o'i math. Mae pobl sy'n fyw yn cofio'r simnai ryw bedair troedfedd yn uwch nag ydyw heddiw, a'r cerrig arni i'w gweld o hyd hyd at y rhes uchaf. Yn ddiweddar, mae'r dirywiad fel petai'n cyflymu. Yn ystod y gaeaf diwethaf fe ymddangosodd hollt tua'r brig: y dyfalu yw iddi gael ei tharo gan fellten.

Ers blynyddoedd bellach bu Cyngor Cymuned Trefeurig yn ceisio cael i ryw gorff ymddiddori yn yr hen simnai a'i diogelu rhag dadfeilio'n waeth. Anodd bu cael unrhyw ymateb cadarnhaol, tan yn ddiweddar. Yn ystod y deunaw mis diwethaf mae yna ddatblygiadau calonogol iawn.

Yn gyntaf, cafwyd caniatâd gan berchennog y safle i geisio gan y Cyngor godi arian tuag at wneud y gwaith adfer angenrheidiol. Wedi hynny fe gomisiynodd y Cyngor adroddiad gan arbenigwr yn y maes ar gyflwr y simnai ac ar y gwaith yr oedd angen ei wneud. Ac erbyn hyn mae dau gorff, Cadw, sydd â gofal am henebion trwy Gymru, a Chyngor Sir Ceredigion, trwy ei gynllun i godi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd etifeddiaeth mwyngloddio Ceredigion, 'Ysbryd y Mwynwyr', wedi cytuno i gyfrannu hanner bob un o'r costiau. Y gobaith yw y bydd chwilio am gontractiwr yn dechrau yn fuan a bod y gwaith yn cael ei gwblhau cyn y gaeaf nesaf.

Corff sydd wedi bod yn gefnogol iawn i'r Cyngor Cymuned yn ei ymdrechion yw Ymddiriedolaeth Cadwraeth Mwynfeydd Cymru. Trefnwyd gan y corff hwn ddiwrnod agored ar y safle yng Nghwmsymlog ym mis Medi y llynedd, a Simon Hughes o Dal-y-bont, gŵr sy'n fwy hyddysg yn hanes hen weithfeydd Ceredigion na neb yn y byd, yn arweinydd.

A dechrau Ebrill eleni fe ddaeth criw o aelodau'r Ymddiriedolaeth, rhai ohonynt wedi teithio o bellter mawr, i weithio'n frwdfrydig am ddau ddiwrnod i glirio'r hen goedach a ffrwcs ym mynwent Capel Cwmsymlog (gyda chydsynied Ymddiriodolwyr y Capel), capel lle claddwyd llawer o hen fwynwyr. Gwnaethpwyd gwaith rhagorol.

Gyda'r darganfyddiadau mwyaf diddorol a wnaethpwyd yn ystod y gwaith oedd cael hyd i dri o feddau plant bach nesaf at ei gilydd heb fod iddynt gerrig beddau. Ar bob un o'r tri, yn lle carreg, yr oedd rhywun, gyda gofal mawr, wedi gwneud patrwm o fan gerrig o fewn rhyw ffrâm ar lun arch fechan (gweler y ffotograff). Gellir dyfalu i dri phlentyn farw tua'r un amser o ganlyniad i ryw haint neu epidemig a bod rhywrai o'r teulu, yn rhy dlawd i fedru talu am gerrig beddau, wedi ceisio dangos eu cariad. Hwyrach y claw rhyw hanesydd lleol ryw ddydd a thwrio trwy hen gofrestri a chwblhau'r stori drist.


Cyfrannwch
Cyfrannwch i'r dudalen hon!

Ychwanegwch eich sylwadau i'r dudalen fan hyn:
Enw a lleoliad (e.e. Angharad Jones o Lanymddyfri):

Sylw:




Mae'r BBC yn cadw'r hawl i ddewis a golygu sylwadau. Darllenwch sut i wneud y siwr caiff eich sylwadau eu cyhoeddi. I anfon cyfraniad mwy, cysylltwch â ni.


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy