BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Canolbarth

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Y Tywydd

Teithio

Bywyd Bro

Digwyddiadau

Papurau Bro

Trefi

Oriel yr Enwogion

Hanes

Lluniau

Gwegamerâu

Eich Llais

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Gambo
Y cwnstabl Emrys Davies, James Morris James a B. Waddleton Gwrhydri
Hydref 2005
Hanes amgylchiadau anghyffredin taith pedwar o fechgyn ifanc ardal "Y Gambo" i ben yr Wyddfa ym 1957.

Ym mis Awst 1957, wythnos ar ôl Eisteddfed Genedlaethol Cymru a gynhaliwyd yn Llanrwst, penderfynodd pedwar o fechgyn ifanc ardal "Y Gambo" fynd ar daith i ogledd Cymru gan fwriadu teithio ar y trên bach i ben Yr Wyddfa. James Morris James (Jim), Ciliehwnt, Blaencelyn, ei frodyr Gareth a Wil, a Wyn Lloyd, Waunlwyd, Penmorfa oedd y pedwar.

Ar eu ffordd i'r gogledd torrwyd ar y daith i gael cinio yn Nolgellau ac yna aethant ymlaen i Lanberis a chyrraedd tua 4 o'r gloch. (Nid oedd ceir yn mynd mor gyflym yn y 50au ag y maent heddiw). Wedi'r daith hir i'r gogledd cawsant wybod fod trên olaf y dydd wedi gadael y stesion.

Wrth ddychwelyd o'r stesion daeth rhingyll pentref Llanberis i gwrdd a'r pedwar llanc a gofyn am eu help. Roedd person wedi cael damwain angheuol ar Lwybyr Watcyn ar yr Wyddfa ac roedd angen cymorth i gael y corff i lawr o'r mynydd.

Wrth gwrs, roedd yn rhaid trefnu trên i fynd â nhw i gyd i ben y Wyddfa ac erbyn hyn roedd y tywydd wedi troi'n niwlog. Ar y copa roedd yna ddau aelod o dîm achub mynydd, felly gyda'i gwybodaeth o'r ardal aeth y saith ohonynt am Lwybyr Watcyn. Y cynllun oedd i ddod lan a'r corff ar stretcher i'r copa at y trên am fod hyn yn haws na'i gario i lawr y mynydd.

Roedd y dyn a fu farw wedi cilio i eraill i basio ac wedi syrthio a chael anaf i'w ben, ond roedd ef a'i ffrind yn gwisgo esgidiau dringo yn wahanol i'r pedwar o Geredigion a aeth allan am y dydd mewn sandalau ac esgidiau ysgafn.

Mae'n debyg bod yr hanes wedi bod ar y radio drannoeth yn sôn am y 'Four lads from the Llandysul area'. Felly cawsant eu taith yn y trên i ben yr Wyddfa ond mewn amgylchiadau anghyffredin iawn.

Ym mis Chwefror 1956 bu Jim yn helpu mewn sefyllfa tebyg eto. Anrhydeddwyd ef ynghyd â dau berson arall gan y Gymdeithas Frenhinol er Atal Creulondeb i Anifeiliad (RSPCA) am achub bywyd dau anifail. Y ddau arall oedd y Cwnstabl Emrys Davies, heddwas Brynhoffnant a Mr Waddleton o'r Gymdeithas.

Roedd si ar led fod defaid Ifor Jones, Ardwyn, Plwmp a ffermiau Penparc, Cwmtydu wedi eu gweld ar y graig ac aeth rhai o'r ffermwyr cyfagos i helpu. Roedd yn ddiwrnod rhewllyd a gwyntog iawn. Dechreuodd Jim a Mr Waddleton ddisgyn i lawr y clogwyn ac am y silff lle roedd y defaid wedi eu dal, ond cyn hir aeth arolygwr y Gymdeithas i drafferthion a bu am gyfnod yn hongian ar y creigiau rhewllyd. Bu rhaid i Jim ei achub trwy daflu rhaff iddo a daeth yr heddwas Emrys Davies i lawr yn ei le.

Rhwng bod y tywydd yn wyntog, y graig yn llithrig gan rew a'r defaid yn medru rhedeg yn ôl ac ymlaen ar y silff, roedd y sefyllfa yn anodd ac yn beryglus. Daeth Jim i ben a dala'r defaid a chlymu rhaff amdanynt ac yna cawsant eu tynnu yn unigol i ben y clogwyn yn cael eu dilyn gan y ddau achubwr. Cymerodd ddiwrnod cyfan i achub y defaid gwerthfawr yma.

Fel gwerthfawrogiad derbyniodd Jim, Emrys Davies a Mr Waddleton dystysgrif a medal arian am eu gwrhydri. Mae hanesion difyr iawn gan Jim ac mae wedi addo rhagor i ni yn y dyfodol.


Cyfrannwch
Cyfrannwch i'r dudalen hon!

Ychwanegwch eich sylwadau i'r dudalen fan hyn:
Enw a lleoliad (e.e. Angharad Jones o Lanymddyfri):

Sylw:




Mae'r BBC yn cadw'r hawl i ddewis a golygu sylwadau. Darllenwch sut i wneud y siwr caiff eich sylwadau eu cyhoeddi. I anfon cyfraniad mwy, cysylltwch â ni.


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy