Michael D Jones

Michael D Jones

Cymro sy'n enwog am ei ran yn sefydlu'r Wladfa Gymreig ym Mhatagonia.

Ar ôl dod yn anfodlon â bywyd crefyddol a chymdeithasol Cymru yn y 19eg ganrif, daeth Michael D Jones yn ganolog i'r gwaith o sefydlu gwladfa newydd Gymreig i dros 150 o Gymry ym Mhatagonia.

Roedd Michael D Jones yn Gristion ymroddedig ac ar y pryd yn Brifathro Coleg Diwinyddol y Bala. Roedd hefyd yn feirniadol iawn o'r tirfeddianwyr Ceidwadol, a oedd, yn ei farn ef, yn trin y werin fel baw.

Ni chredai fod ymfudo i America ac Awstralia, fel oedd y werin yn ei wneud yn eu miloedd ar y pryd, yn ateb y broblem chwaith gan nad oedd modd cadw'r iaith Gymraeg yn fyw yno.

Chwiliodd felly am le a fyddai'n rhoi cyfle i'r Cymry arddel eu diwylliant eu hunain. Derbyniodd adroddiadau ffafriol iawn am Ddyffryn y Chubut ym Mhatagonia, ardal denau ei phoblogaeth yn yr Ariannin.

Hwyliodd 153 o Gymry ar y Mimosa o Lerpwl ym 1865 am Batagonia ac heb yn wybod iddyn nhw ar y pryd, i wynebu blynyddoedd o galedi. Dau amaethwr yn unig oedd ymhlith y criw arloesol - a phedwar gweinidog! Doedd gan y criw mo'r profiad amaethyddol felly i gynnal y wladfa newydd yn y blynyddoedd cynnar.

Ond, er gwaethaf y blynyddoedd anodd, fe lwyddodd Gwladfa Patagonia i gynnal ei Chymreictod tan ar ôl yr Ail Ryfel Byd.

Yn ddiweddar iawn, fe welwyd adfywiad mawr mewn diddordeb yn y diwylliant Cymreig ym Mhatagonia ac mae llawer yno yn dysgu'r Gymraeg eto.

Er iddo fod yn flaenllaw iawn yn y sefydlu, aros yng Nghymru a wnaeth Michael D Jones ei hun i godi arian at y fenter ac i hybu cenedlaetholdeb ymhlith y genhedlaeth ifanc fel y David Lloyd George ifanc.


Cylchgrawn

Trin a thrafod Llyfrau

Trin a thrafod Llyfrau

Archif o holiaduron awduron, straeon ac adolygiadau llyfrau.

Cerddoriaeth

Cerddoriaeth

Artistiaid

A-Z o gerddorion ar wefan BBC Cymru.

Hanes Chwaraeon

Gareth Edwards

Hanes Rygbi Cymru

Hanes y bêl hirgron o'i gwreiddiau hyd at y Gamp Lawn

Hanes

Croes Geltaidd

Crefydd y Cymry

Sut aeth Cymru o fod yn wlad y Derwyddon i wlad y Diwygiad?

Llywio drwy’r BBC

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.