BBC HomeExplore the BBC
This page has been archived and is no longer updated. Find out more about page archiving.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
theatr

BBC Homepage
BBC Cymru
»Cylchgrawn
Llyfrau
Theatr
Ffilm
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Owain ArwynSundance
Yn y tawelwch
  • Adolygiad Dr Diarmait Mac Giolla Chríost o gynhyrchiad Theatr Genedlaethol Cymru o Sundance gan Aled Jones Williams. Neuadd San Pedr, Caerfyrddin, Mawrth 22 2006.


  • Beth yw arwyddocâd tawelwch?
    The world of our fathers resides within us. Ten thousand generations and more. A form without history has no power to perpetuate itself. What has no past can have no future. At the core of our life is the history of which it is composed and in that core there are no idioms but only the act of knowing and it is this we share in dreams and out. Before the first man spoke and after the last is silenced forever. Yet in the end he did speak....(Cormac MacCarthy).

    Uchelgais y ddrama Sundance yw gofyn y cwestiynau mwyaf hanfodol ynglŷn ag iaith, ac er ei gwendidau fel gwaith celfyddydol mae'n llwyddo i archwilio mewn modd pwrpasol rai o'r themâu pwysicaf yn hyn o beth.

    Yr her
    Mae natur yr her sydd yn wynebu iaith, yn ôl Sundance, yn driphlyg sef ystyr, erydu a cholled; ac o'r rhain colled yw'r mwyaf.

    Mae'r ddrama yn agor gyda golygfeydd o'r ffilm High Plains Drifter wedi'u taflunio ar y set. Ac yna, yn nes ymlaen yn y perfformiad y mae golygfeydd tyngedfennol o High Noon yn ymddangos ar y llwyfan yn yr un modd.

    Yr hyn sydd yn awgrymog yn y berthynas rhwng y ddrama a'r ffilmiau yw'r tawelwch, sef absenoldeb iaith, sydd yn diffinio'r ddwy ffilm a'r cymeriadau eiconaidd a chwaraewyd gan Clint Eastwood a Gary Cooper.

    Er pŵer a nerth y ddwy ffilm hyn fel datganiadau celfyddydol o arwyddocâd iaith y mae Sundance yn cynnig persbectif ar iaith sydd yn groes i'r gweithiau hyn.

    Geiria sy'n 'nal i hefo'i gilydd...fel seffdi pins...naci, fel lasdig bands...Am 'y mod i'n medru deud petha dwi'n gwbod mod i yma... y mae Owen Arwyn, unig chwaraewr y ddrama, yn ei gynnig inni mewn perfformiad grymus.

    Hynny yw, oherwydd iaith y mae'r bod dynol wedi'i ryddhau o dawelwch anferthol y byd materyddol a thrwy iaith y mae'r bod dynol yn mynnu bodolaeth unigryw ac unig ymhlith holl greadigaethau'r byd byw.

    Nifer o oblygiadau
    Ond os ydym am gymryd y gosodiadau hyn, mewn perthynas â thawelwch ac iaith, o ddifri a chymryd eu bod nhw wedi'u bwriadu gan y dramodydd, yna mae nifer o oblygiadau i'r ddrama.

  • Yn gyntaf, mae modd dehongli tawelwch fel rhesymeg derfynol iaith yn ei chyflwr puraf, mwyaf ystyrlon oherwydd ar ôl perffeithrwydd beth arall sydd i'w ddweud?
  • Yn ail, mae tawelwch yn profi bod gwerth y weithred yn fwy na gwerth y gosodiad geiriol.
    Nid yw siarad am y byd yn ei newid ond, yn hytrach, dim ond trwy weithredu bydd hynny yn digwydd.
  • Yn drydydd, tawelwch yw canlyniad dibrisio a dad-ddyneiddio iaith yn sgîl y ganrif ddiwethaf.
    Nid oes yna farddoniaeth ar ôl Auschwitz medd Adorno.

    Yn hyn o beth, felly, mae'r Gymraeg a'r diwylliant y mae hi'n gynnyrch ohono ar drothwy'r ffin hon rhwng iaith a thawelwch, a hynny ar sawl lefel.

    Nid yn unig y mae'r tensiwn hwn yn adlewyrchu'r rhwyg creadigol a dinistriol sydd rhwng theatr y testunol a'r perfformiadol o fewn diwylliannau llai yn gyffredinol ond y mae, yn ogystal, yn emblematig o gyflwr y Gymraeg yn benodol o safbwynt ieithyddol a chymdeithasegol.

    Mae'r iaith, i aralleirio Steiner, yn wynebu Apollyn ac mae'r newid yn un ieithyddol a chymunedol.

    Dwy ffordd ymlaen
    Ac yn ôl Steiner nid oes ond dwy ffordd ymlaen: To a writer who feels that the condition of language is in question, two essential courses are available: he may seek to render how own idiom representative of the general crisis, to convey through it the precariousness and vulnerability of the communicative act; or he may choose the suicidal rhetoric of silence.

    Yn Sundance mae'r dramodydd yn ymladd â'r ddwy ond, erbyn y diwedd, mae'r dewis wedi'i wneud.

    Wrth i'r Gymraeg ddod gartref, ys dywed yr ôl-fodernwyr, ai tawelwch felly yw'r unig opsiwn?

    Nid o reidrwydd.

    Fel y mae Nuala Ní Dhomhnaill yn awgrymu yn wyneb yr un distryw, mae gobaith:
    Cuirim mo dhóchas ar snámh i mbáidín teangan.....féachaint n'fheadaraís cá dtabharfaidh an sruth é, féachaint, dala Mhaoise, an bhfóirfidh iníon Fhorainn? . . . I place my hope on the water in this little boat of the language.....only to have it borne hither and thither, not knowing where it might end up; in the lap, perhaps, of some Pharaoh's daughter.

  • Mae'r Dr Diarmait Mac Giolla Chríost yn ddarlithydd yn Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd ac yn awdur Language, Identity and Conflict(Routledge, 2003) ac The Irish language in Ireland from goídel to globalisation (Routledge, 2005).

  • Cysylltiadau Perthnasol
    Mwy am y cynhyrchiad
    Theatr Genedlaethol Cymru
    Prifardd nad yw'n un o'r gang (sain)


    cyfannwch


    Ychwanegwch eich sylwadau i'r dudalen fan hyn:
    Enw a lleoliad:

    Sylw:



    Mae'r BBC yn cadw'r hawl i ddewis a golygu sylwadau. Darllenwch sut i wneud y siwr caiff eich sylwadau eu cyhoeddi. I anfon cyfraniad mwy, cysylltwch â ni.

    Eisteddfod
    Bei-Ling Burlesque
    Mwnci ar Dân
    A Toy Epic
    A4
    Actus Reus
    Actus Reus - adolygiad
    Ar y Lein
    Araith hir yn y gwres
    Back to the Eighties
    Bitsh
    Branwen
    Branwen - adolygiad
    Bregus
    Breuddwyd Branwen
    Breuddwyd Noswyl Ifan
    Bryn Gobaith
    Bwrw Hen Wragedd a Ffyn
    Caban Ni Caban Nhw
    Caerdroia
    Caffi Basra
    Café Cariad
    Café Cariad
    Camp a Rhemp -
    Canwr y Byd Caerdydd
    Cariad Mr Bustl
    Crash
    Cymru Fach
    Cysgod y Cryman
    Cysgod y Cryman - barn arall
    Dan y Wenallt
    Dawns y Cynhaeaf
    Deep Cut
    Deinameit
    Dewi Prysor DW2416
    Digon o'r Sioe
    Dim Mwg
    Diweddgan
    Diweddgan - barn Aled Jones Williams
    Dominios - adolygiad
    Drws Arall i'r Coed
    Erthyglau Cynllun Papurau Bro
    Esther - adolygiad
    Ffernols Lwcus
    Fron-goch
    Gwaun Cwm Garw - adolygiad
    Gwe o Gelwydd
    Gwell - heb wybod y geiriau!
    Halen yn y Gwaed
    Hamlet - adolygiad 1
    Hamlet - adolygiadau
    Hedfan Drwy'r Machlud
    Hen Bobl Mewn Ceir
    Hen Rebel
    Holl Liwie'r Enfys
    Iesu! - barn y beirniaid
    Jac yn y Bocs
    Johnny Delaney
    Life of Ryan - and Ronnie
    Linda - Gwraig Waldo
    Lleu
    Llyfr Mawr y Plant
    Llyfr Mawr y Plant
    Llyfr Mawr y Plant
    Llyfr Mawr y Plant
    Llyfr Mawr y Plant
    Llywelyn anghywir
    Lysh gan Aled Jones Williams
    Macsen
    Mae Gynnon Ni Hawl ar y Sêr - adolygiad Glyn Jones
    Mae Gynnon Ni Hawl ar y Sêr - barn Vaughan Hughes
    Mae Gynnon ni Hawl ar y Sêr
    Mae Gynnon ni Hawl ar y Sêr
    Mae Gynnon ni Hawl ar y Sêr - barn dwy
    Maes Terfyn
    Maes Terfyn - adolygiad
    Marat - Sade
    Mari'r Golau
    Martin, Mam a'r Wyau Aur
    Meini Gwagedd
    Melangell
    Mosgito
    Mythau Mawreddog y Mabinogi
    Môr Tawel
    Nid perfformiad theatrig
    Noson i'w Chofio
    O'r Neilltu
    O'r boddhaol i'r diflas
    Owain Mindŵr
    Pishyn Chwech
    Plas Drycin
    Porth y Byddar
    Porth y Byddar
    Porth y Byddar
    Porth y Byddar:
    adolygiadau ac erthyglau

    Pwyll Pia'i
    Rapsgaliwns
    Redflight Barcud
    Romeo a Juliet - Y Celfyddydau yn trafod
    Sibrydion
    Siwan - adolygiadau
    Siwan - adolygiadau
    Siwan - barn Iwan Edgar
    Sundance
    Tafliad Carreg
    Tair drama tair talaith
    Taith Ysgol Ni
    Taith yr Urdd 2007
    Theatr freuddwydion
    Trafaelu ar y Trên Glas
    Tri Rhan o Dair - Adolygiad
    Tri Rhan o dair
    Twm Siôn Cati
    Tŷ ar y Tywod
    Wrth Aros Godot
    Wrth Borth y Byddar
    Y Bonc Fawr
    Y Crochan
    Y Dewraf o'n Hawduron
    Y Gobaith a'r Angor
    Y Pair
    Y Pair - Adolygiad
    Y Pair - adolygiad Catrin Beard
    Y Twrch Trwyth
    Yn Debyg Iawn i Ti a Fi
    Yn y Ffrâm
    Yr Argae
    Yr Ystafell Aros
    Zufall
    Eisteddfod
    Yr Eisteddfod
    Genedlaethol
    2008 - 2004

    Rhestr o gynyrchiadau a adolygwyd


    Eisteddfod 2004
    Eisteddfod 2003
    Eisteddfod 2002
    erthyglau
    Bitsh! ar daith drwy Gymru
    Adeilad y Theatr Genedlaethol
    Alan Bennett yn Gymraeg
    Beckett yn y Steddfod
    Blink
    Bobi a Sami a Dynion Eraill
    Branwen - Llwyfan Gogledd Cymru
    Buddug James Jones
    Bwrw Hen Wragedd a Ffyn
    Caerdroia
    Clymau
    Cwmni'r Urdd - Daniel Evans yn canmol
    Cysgod y Cryman - her yr addasu
    Diweddgan gan Theatr Genedlaethol Cymru
    Dominos
    Drws Arall i'r Coed
    Ennyn profiadau Gwyddelig
    Esther
    Ffernols Lwcus
    Fron-goch yng Ngwlad Siec
    Frongoch
    Grym y theatr
    Gwaun Cwm Garw
    Gŵyl Delynau Ryngwladol
    Hamlet - ennill gwobr
    Hedd Wyn - sylwadau Iwan Llwyd
    Hen Rebel
    Holi am 'Iesu'
    Iesu! - drama newydd
    Llofruddiaeth i'r teulu
    Lluniau Marat-Sade
    Lluniau o gynhyrchiad Cymdeithas y Gronyn Gwenith o Y Dewraf o'n Hawduron
    LluniauMacsen - Pantomeim 2007
    Llyfr Mawr y Plant ar daith
    Mae Gynnon ni Hawl ar y Sêr
    Marat - Sade
    Marat - Sade: dyddiadur actores
    Mari'r Golau
    Mari'r Golau - lluniau
    Meic Povey yn Gymrawd
    Melangell
    Migrations
    Mrch Dd@,
    Mwnci ar Dân
    Myfyrwyr o Goleg y Drindod
    Olifer - Ysgol y Gader
    Owain Glyndŵr yn destun sbort
    Panto Penweddig 2006
    Phylip Harries yn ymuno â na n'Óg
    Pishyn Chwech
    Plas Drycin
    Ploryn
    Porth y Byddar
    Romeo a Juliet
    Romeo a Juliet - 'y cynhyrchiad anghywir'
    Romeo a Juliet - Cefin Roberts yn ateb
    Romeo a Juliet - ymateb Lynn T Jones
    Sion Blewyn Coch -
    y seicopath?

    Siwan ar daith
    Streic ar lwyfan
    Sundance ar daith
    Teulu Pen y Parc
    Theatr genedlaethol - 'Cymru ymhell ar ôl yr Alban'
    Tŷ ar y Tywod
    Tŷ ar y Tywod
    - y daith

    Wrth Aros Godot - holi actor
    Wrth Ddrws y Byddar - holi'r awdur
    Y Pair
    Y Teulu Celtaidd: ffug neu ffaith?
    Y ferch Iesu
    Yn Shir Gâr - ond yn genedlaethol
    Yr Argae ar daith


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy