BBC HomeExplore the BBC
This page has been archived and is no longer updated. Find out more about page archiving.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
theatr

BBC Homepage
BBC Cymru
»Cylchgrawn
Llyfrau
Theatr
Ffilm
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Dora JonesBryn Gobaith
Drama am 'broblem' henoed

  • Adolygiad Glyn Evans o Bryn Gobaith gan Gruffudd Jones. Cwmni Glass Shot. Ar daith drwy Gymru Ebrill a Mai 2008.

    Heb os y mae pwnc y ddrama hon yn un y mae gofyn ymdrin ag ef - yn enwedig yn ystod cyfnod yn ein hanes cymdeithasol pan yw henaint a'r henoed yn cael eu hystyried yn "broblem".

    Mae'r gair 'baich' yn un sy'n cael ei ddefnyddio'n aml yn y cyswllt hwn - gan y ddwy ochr i'r 'broblem'. Y naill yn ofni y daw yr hen yn faich iddyn nhw a'r henoed yn ofni bod "yn faich".

    Yn wir, mae'n syndod nad yw'n bwnc sydd wedi ennyn sylw a diddordeb mwy o ysgrifenwyr Cymraeg ond prin fu'r sgrifennu amdano er bod y ffilmiau teledu, Nel ac Oed yr Addewid lle mae cymeriad Stewart Jones yn cael ei hun mewn cartref henoed, yn gerrig milltir trawiadol.

    Mae Bryn Gobaith yn mynd a ni i'r un tir er nad mor drawiadol â ffilm deledu Emlyn Williams. Ond bosib bod cyfyngiadau ariannol ar Gruffudd Jones yr awdur a'r cyfarwyddwr.

    Athrawes wedi ymddeol
    Er bod tri phrif gymeriad yn Bryn Gobaith dim ond dau sydd ar y llwyfan - Megan, yr hen wraig, (Dora Jones) a'i nai, Dafydd (Dafydd Dafis).

    Ond cyn bwysiced cymeriad â'r ddau ohonyn nhw ydi Rhys, mab Megan na ddown i'w adnabod ond trwy gysylltiad Dafydd ag ef.

    Athrawes wedi ymddeol ac yn byw ar ei phen ei hun ym Mryn Gobaith ers i'w gŵr farw ugain mlynedd yn ôl yw Megan.

    Mae'n wraig annibynnol, yn abl i edrych ar ei hôl ei hun ac yn gwbl o gwmpas ei phethau ar wahân i'r arwyddion henaint a ddaw i ran y rhan fwyaf o bobl fel methu cofio ambell i beth. Mae'n treulio "hanner yr amser yn crwydro o stafell i stafell yn chwilio am bethau; a'r hanner arall yn trio cofio am beth oeddwn i'n chwilio," meddai.

    Ond dydi'r peth ddim yn boen nac yn bryder iddi hi.

    Cael codwm
    Fodd bynnag, daw tro ar fyd pan gaiff ei gorfodi i adael Bryn Gobaith i gartref gofal yn dilyn codwm ddrwg.

    Yno, mae'n dirywio'n sydyn. Yn mynd i'w chragen; a phan ymwêl Dafydd ei nai o Lundain â hi mae hi â'i phen yn ei phlu ac yn hynod o ofnus.

    Dafydd yw ei hunig gyswllt â'r byd oddi allan gan fod ei mab wedi troi cefn arni i bob pwrpas gyda'i ddyletswyddau teuluol ei hun yn golygu na all ofalu am Megan ar ei aelwyd ei hun.

    Y gwir yw fod Megan wedi ei dympio.

    Daw yn amlwg yn fuan; er mai ei mab yw ei pherthynas agosaf, Dafydd yw cannwyll ei llygaid a hynny'n achos tyndra rhwng y ddau gefnder gyda'r mab yn cyhuddo'r nai o ymyrryd a bod yn hunangyfiawn a nawddoglyd.

    Mae'r modd y datblygodd y berthynas rhwng Megan a Dafydd yn cael ei olrhain drwy nifer o 'flashbacks' a thrwy gyfrwng y rheini gallwn ninnau gymharu y Megan fywiog, ddeallus, a ymunodd â phrotest menywod Greenham Common er enghraifft, a'r Fegan encilgar sydd bellach ofn ei chysgod ei hun a'i gorffennol yn gawdel dryslyd yn ei phen.

    Ddim yn ddieithr
    I rai sy'n gyfarwydd â chartrefi preswyl ni fydd y senario yn un ddieithr nac yn un arbennig o eithriadol ac mae'n arwyddocaol mai taith a chynhyrchiad mewn cydweithrediad ag Age Concern yw Bryn Gobaith ac yn rhan o'r hyn sy'n cael ei galw yn Ŵyl Wanwyn y mudiad hwnnw.

    Y mae yn gynhyrchiad teimladwy ac y mae ambell i olygfa rymus sy'n elwa o fod yn gynnil hefyd.

    Cyfleu "yr angen am urddas, pwysigrwydd atgofion a straeon a'r hyn sy'n cysylltu'r ifanc a'r henoed," ddywedodd Gruffudd Jones fu'n sbardun i'w ddrama - y gyntaf i'w pherfformio gan gwmni Glass Shot sydd wedi gosod iddo'i hun y nod o berfformio "mewn ffyrdd hyblyg, dyfeisgar ac amrywiol."

    "Amcan y daith hon yw i gymryd theatr ddiddan, gyffrous a pherthnasol i gymunedau nad ydynt o reidrwydd yn cael y cyfle i brofi hynny yn eu cynefin yn rheolaidd," meddai Rhys Miles Thomas, cyfarwyddwr rheoli Glass Shot.

    Yn amlwg, mae'r pwnc a sefyllfaoedd Bryn Gobaith yn rhai dwys - er bod yna fflachiadau o hiwmor hefyd ar y cychwyn fel yr olygfa lle mae Megan yn cwyno am y ffaith fod pobl yn cwyno gymaint am gymaint o bethau.

    Ond wrth i'r dwyster ddwysau, fel petai, mae peryg i'r gynulleidfa gael ei llethu ac i'r stori lusgo - yn enwedig gan fod tuedd i fod yn ailadroddus mewn cynhyrchiad sydd weithiau'n ein hatgoffa o theatr mewn addysg.

    Ond y mae golygfeydd i sobri rhywun a'n gorfodi i feddwl o ddifrif am bwnc y mae cymaint tuedd i gymdeithas ei wthio i gefn ei meddwl.

    Er i straeon am gamdriniaeth syfrdanol gyrraedd y penawdau weithiau dydy gwarth yr esgeulustod tawel hwnnw a'r bygwth cudd a brofir gan rai fel Megan ddim yn gweld golau dydd.

    Y gwarth hwnnw - y camdrin nad yw'n gadael cleisiau ar y cnawd ond ar y meddwl yw pwnc difrifol Bryn Gobaith ac er nad yw'n bodloni'n llwyr fel cynhyrchiad theatraidd ni ellir ond diolch am y proc i'n cydwybod.

    Gweddill y Daith

  • Ebrill 29 - Canolfan Hamdden Llanfair Caereinion
  • Ebrill 30 - Coleg Meirion Dwyfor, Dolgellau
  • Mai 1 - Theatr gwau,Abergwaun
  • Mai 2 - Canolfan Morlan, Aberystwyth
  • Mai 3 - Neuadd yr ysgol, Llanfihangel yr Arth
  • Mai 6 - Neuadd Llanofer, Caerdydd. Mai 7 - Ysgol Gyfun Bryn Tawe, Abertawe. Mai 8 - Ysgol Uwchradd dyffryn Aman.
  • Mai 9 - Neuadd Soar, Merthyr Tudful.
  • Mai 10 - Neuadd Gymunedol Castell Newydd Emlyn.


  • Eisteddfod
    Bei-Ling Burlesque
    Mwnci ar Dân
    A Toy Epic
    A4
    Actus Reus
    Actus Reus - adolygiad
    Ar y Lein
    Araith hir yn y gwres
    Back to the Eighties
    Bitsh
    Branwen
    Branwen - adolygiad
    Bregus
    Breuddwyd Branwen
    Breuddwyd Noswyl Ifan
    Bryn Gobaith
    Bwrw Hen Wragedd a Ffyn
    Caban Ni Caban Nhw
    Caerdroia
    Caffi Basra
    Café Cariad
    Café Cariad
    Camp a Rhemp -
    Canwr y Byd Caerdydd
    Cariad Mr Bustl
    Crash
    Cymru Fach
    Cysgod y Cryman
    Cysgod y Cryman - barn arall
    Dan y Wenallt
    Dawns y Cynhaeaf
    Deep Cut
    Deinameit
    Dewi Prysor DW2416
    Digon o'r Sioe
    Dim Mwg
    Diweddgan
    Diweddgan - barn Aled Jones Williams
    Dominios - adolygiad
    Drws Arall i'r Coed
    Erthyglau Cynllun Papurau Bro
    Esther - adolygiad
    Ffernols Lwcus
    Fron-goch
    Gwaun Cwm Garw - adolygiad
    Gwe o Gelwydd
    Gwell - heb wybod y geiriau!
    Halen yn y Gwaed
    Hamlet - adolygiad 1
    Hamlet - adolygiadau
    Hedfan Drwy'r Machlud
    Hen Bobl Mewn Ceir
    Hen Rebel
    Holl Liwie'r Enfys
    Iesu! - barn y beirniaid
    Jac yn y Bocs
    Johnny Delaney
    Life of Ryan - and Ronnie
    Linda - Gwraig Waldo
    Lleu
    Llyfr Mawr y Plant
    Llyfr Mawr y Plant
    Llyfr Mawr y Plant
    Llyfr Mawr y Plant
    Llyfr Mawr y Plant
    Llywelyn anghywir
    Lysh gan Aled Jones Williams
    Macsen
    Mae Gynnon Ni Hawl ar y Sêr - adolygiad Glyn Jones
    Mae Gynnon Ni Hawl ar y Sêr - barn Vaughan Hughes
    Mae Gynnon ni Hawl ar y Sêr
    Mae Gynnon ni Hawl ar y Sêr
    Mae Gynnon ni Hawl ar y Sêr - barn dwy
    Maes Terfyn
    Maes Terfyn - adolygiad
    Marat - Sade
    Mari'r Golau
    Martin, Mam a'r Wyau Aur
    Meini Gwagedd
    Melangell
    Mosgito
    Mythau Mawreddog y Mabinogi
    Môr Tawel
    Nid perfformiad theatrig
    Noson i'w Chofio
    O'r Neilltu
    O'r boddhaol i'r diflas
    Owain Mindŵr
    Pishyn Chwech
    Plas Drycin
    Porth y Byddar
    Porth y Byddar
    Porth y Byddar
    Porth y Byddar:
    adolygiadau ac erthyglau

    Pwyll Pia'i
    Rapsgaliwns
    Redflight Barcud
    Romeo a Juliet - Y Celfyddydau yn trafod
    Sibrydion
    Siwan - adolygiadau
    Siwan - adolygiadau
    Siwan - barn Iwan Edgar
    Sundance
    Tafliad Carreg
    Tair drama tair talaith
    Taith Ysgol Ni
    Taith yr Urdd 2007
    Theatr freuddwydion
    Trafaelu ar y Trên Glas
    Tri Rhan o Dair - Adolygiad
    Tri Rhan o dair
    Twm Siôn Cati
    Tŷ ar y Tywod
    Wrth Aros Godot
    Wrth Borth y Byddar
    Y Bonc Fawr
    Y Crochan
    Y Dewraf o'n Hawduron
    Y Gobaith a'r Angor
    Y Pair
    Y Pair - Adolygiad
    Y Pair - adolygiad Catrin Beard
    Y Twrch Trwyth
    Yn Debyg Iawn i Ti a Fi
    Yn y Ffrâm
    Yr Argae
    Yr Ystafell Aros
    Zufall
    Eisteddfod
    Yr Eisteddfod
    Genedlaethol
    2008 - 2004

    Rhestr o gynyrchiadau a adolygwyd


    Eisteddfod 2004
    Eisteddfod 2003
    Eisteddfod 2002
    erthyglau
    Bitsh! ar daith drwy Gymru
    Adeilad y Theatr Genedlaethol
    Alan Bennett yn Gymraeg
    Beckett yn y Steddfod
    Blink
    Bobi a Sami a Dynion Eraill
    Branwen - Llwyfan Gogledd Cymru
    Buddug James Jones
    Bwrw Hen Wragedd a Ffyn
    Caerdroia
    Clymau
    Cwmni'r Urdd - Daniel Evans yn canmol
    Cysgod y Cryman - her yr addasu
    Diweddgan gan Theatr Genedlaethol Cymru
    Dominos
    Drws Arall i'r Coed
    Ennyn profiadau Gwyddelig
    Esther
    Ffernols Lwcus
    Fron-goch yng Ngwlad Siec
    Frongoch
    Grym y theatr
    Gwaun Cwm Garw
    Gŵyl Delynau Ryngwladol
    Hamlet - ennill gwobr
    Hedd Wyn - sylwadau Iwan Llwyd
    Hen Rebel
    Holi am 'Iesu'
    Iesu! - drama newydd
    Llofruddiaeth i'r teulu
    Lluniau Marat-Sade
    Lluniau o gynhyrchiad Cymdeithas y Gronyn Gwenith o Y Dewraf o'n Hawduron
    LluniauMacsen - Pantomeim 2007
    Llyfr Mawr y Plant ar daith
    Mae Gynnon ni Hawl ar y Sêr
    Marat - Sade
    Marat - Sade: dyddiadur actores
    Mari'r Golau
    Mari'r Golau - lluniau
    Meic Povey yn Gymrawd
    Melangell
    Migrations
    Mrch Dd@,
    Mwnci ar Dân
    Myfyrwyr o Goleg y Drindod
    Olifer - Ysgol y Gader
    Owain Glyndŵr yn destun sbort
    Panto Penweddig 2006
    Phylip Harries yn ymuno â na n'Óg
    Pishyn Chwech
    Plas Drycin
    Ploryn
    Porth y Byddar
    Romeo a Juliet
    Romeo a Juliet - 'y cynhyrchiad anghywir'
    Romeo a Juliet - Cefin Roberts yn ateb
    Romeo a Juliet - ymateb Lynn T Jones
    Sion Blewyn Coch -
    y seicopath?

    Siwan ar daith
    Streic ar lwyfan
    Sundance ar daith
    Teulu Pen y Parc
    Theatr genedlaethol - 'Cymru ymhell ar ôl yr Alban'
    Tŷ ar y Tywod
    Tŷ ar y Tywod
    - y daith

    Wrth Aros Godot - holi actor
    Wrth Ddrws y Byddar - holi'r awdur
    Y Pair
    Y Teulu Celtaidd: ffug neu ffaith?
    Y ferch Iesu
    Yn Shir Gâr - ond yn genedlaethol
    Yr Argae ar daith


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy