Tư liệu về September 2011

Khi bộ trưởng ngoại giao so sánh nhân quyền Anh - Việt

Phân loại:

Nguyễn Hùng Nguyễn Hùng | 2011-09-29, 13:15

Bình luận (39)

Ông Phạm Bình Minh và Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton tại khách sạn Waldorf-Astoria ở New York hôm 26/9

Ông Phạm Bình Minh phát biểu về nhân quyền nhân chuyến thăm Liên Hiệp Quốc ở New York

Tân Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh đã lần đầu tiên có phản ứng quốc tế đối với các chỉ trích về tình trạng nhân quyền ở Việt Nam.

Một số nguồn tin nói ông Minh được cử làm người lãnh đạo ngành ngoại giao bất chấp phản đối của Bắc Kinh rằng họ "không thích" ông, cũng như họ đã từng ép Việt Nam để cha của ông phải rời khỏi vị trí bộ trưởng ngoại giao khi Việt - Trung bình thường hóa quan hệ hồi đầu thập niên 90.

Mặc dù Việt Nam và Trung Quốc có nhiều khác biệt, cả hai nước vẫn có khá nhiều điểm chung.

Ngoài hệ thống chính trị và mô hình kinh tế, tình trạng nhân quyền của cả Hà Nội và Bắc Kinh đều bị phương Tây chỉ trích.

'Hãy nhìn nước Anh'

Hãng thông tấn AFP nói ông Minh đã bị chất vấn tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, một tổ chức nghiên cứu độc lập của Hoa Kỳ trong chuyến thăm tới Liên Hiệp Quốc ở New York hồi cuối tháng Chín.

Vấn đề người ta đưa ra chất vấn là chuyện Việt Nam dùng vũ lực để đối phó với các cuộc tụ họp của giáo dân trong năm qua.

Ông Minh có ý nói chính quyền dùng vũ lực vì người dân có hành vi gây rối khi ông nhắc tới các vụ bạo loạn tại Anh hồi tháng Tám.

Ông nói: "Hãy nhìn vào nước Anh. Nếu quý vị có lo ngại về an ninh, quý vị phải có biện pháp thôi. Đó là chuyện bình thường.

"Nhưng chúng tôi tôn trọng quyền con người trong tất cả các lĩnh vực vì chúng tôi là thành viên của công ước quốc tế về nhân quyền."

Tránh thương vong

So sánh Anh Quốc, một nước tự hào đã khai sinh ra khái niệm dân chủ và nhân quyền, với Việt Nam về mặt quyền coi người phổ quát là điều các nhà lãnh đạo Việt Nam không mấy khi làm.

Cảnh sát Anh không được phép dùng tới đạn giả hay vòi rồng khi bị tấn công bằng gạch đá, gậy gộc và cả bom xăng

Trong những ngày bạo loạn tại London và một số tỉnh hồi đầu tháng Tám, người ta đã thấy cảnh sát Anh kiềm chế và trong rất nhiều trường hợp không chống lại những người biểu tình ném gạch đá hay bom xăng vào họ để tránh căng thẳng leo thang.

Ngay cả khi lửa cháy tại nhiều nơi, cảnh cướp phá diễn ra hàng loạt, cảnh sát cũng không được trang bị vòi rồng và đạn nhựa hay đạn cao su nhằm tránh gây thương vong và đổ thêm dầu vào lửa.

Tụ họp và biểu tình ở Anh phải được phép của cảnh sát nhưng một sỹ quan cảnh sát nói với BBC Tiếng Việt trong một cuộc nói chuyện mới đây rằng họ phải cấp phép cho hầu hết các cuộc biểu tình vì luật pháp buộc họ phải làm như vậy.

Viên sỹ quan này nói chuyện với BBC khi đang cùng vài cảnh sát khác bảo vệ cho một cuộc biểu tình của khoảng 100 người Ấn Độ phản đối án tử hình diễn ra ngay sát Đại sứ quán Ấn Độ, nằm cách nơi làm việc của BBC Tiếng Việt vài chục mét.

Các cuộc biểu tình nhỏ diễn ra thường xuyên tại thủ đô London, nhất là vào các dịp cuối tuần.

Và trong khi những cuộc biểu tình trước Đại sứ quán Trung Quốc ở Hà Nội không được phép diễn ra, người Việt tại Anh được cấp phép biểu tình ngay trước Đại sứ quán Trung Quốc ở London.

Biểu tình phản chiến

Ngay cả cách đây hơn 40 năm, khi Cuộc chiến Việt Nam đang diễn ra và một số chính trị gia Anh ủng hộ cuộc chiến này (Anh không gửi quân tham chiến vì sự phản đối của Đảng Lao động và công chúng), những cuộc biểu tình với sự tham gia của hàng vạn người vẫn được phép diễn ra ở trung tâm London và ngay trước đại sứ quán Hoa Kỳ.

Biểu tình phản đối Cuộc chiến Việt Nam ở London hồi năm 1968

Các cuộc biểu tình phản đối Cuộc chiến Việt Nam với hàng vạn người tham gia được phép diễn ra ở thủ đô London

Video tư liệu của BBC từ năm 1968 cho thấy người biểu tình mang theo ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh và những khẩu hiệu ủng hộ "Việt Cộng".

Cảnh sát đã phải dùng tới ngựa để ngăn những người biểu tình gây bạo lực và bắt hàng trăm người.

Nhưng trước khi bạo lực nổ ra, nữ diễn viên Vanessa Regrave cùng ba người phản chiến khác vẫn được cho vào trong Đại sứ quán Hoa Kỳ để chuyển thông điệp phản chiến của họ.

Quyền động vật

Sau hơn 40 năm, người Anh ngày nay quan tâm tới quyền của động vật nói chung chứ không chỉ có quyền con người.

Giết mổ súc vật phải được thực hiện nhanh chóng, tối hiểu hóa việc gây đau đớn kéo dài.

Luật pháp buộc những người nuôi thú cảnh đối xử tử tế với chúng. Những người lơ là trong việc chăm sóc chó mèo có thể bị phạt tiền hay bị tòa tuyên án tù.

Ngay hôm Bộ trưởng ngoại giao Việt Nam phát biểu ở New York, tòa ở tây nam Anh đã phạt đôi sinh viên người Trung Quốc 7.000 đô la vì để chó của họ đau đớn trong hơn 24 giờ mới đưa đi bác sỹ.

Những chuyện như thế này gần như không thể xảy ra ở Việt Nam vào thời điểm hiện nay.

Và nó cho thấy những so sánh Việt Nam với Anh Quốc về vấn đề quyền con người hay quyền động vật nói chung là khập khiễng.

Từ cá mập đến chuyện ăn sơn hào hải vị

Nguyễn Giang Nguyễn Giang | 2011-09-22, 17:20

Bình luận (21)

Vây cá mập bán trong tiệm của người Hoa ở San Francisco, Hoa Kỳ

Vây cá mập bán trong tiệm của người Hoa ở San Francisco, Hoa Kỳ

Cuộc vận động của cựu cầu thủ bóng rổ Diêu Minh, và tỷ phú Anh Richard Branson ở Thượng Hải tuần này, kêu gọi người Trung Quốc ngưng ăn vây cá mập đang được dư luận chú ý.

Được biết tại Trung Quốc một kilo vây cá mập đã chế biến được bán với giá 1500 USD, và chỉ một bát súp vây cá mập, món không thể thiếu cho các đại yến của người Hoa, đắt tới 80 đô.

BBC News vừa chạy phóng sự từ Trung Quốc ghi cảnh các nhà hàng sang trọng quảng cáo món 'vi cá mập' nhưng không để khen thói quen 'ăn sang' này mà là minh họa cho câu chuyện cá mập bị giết nhiều.

Giới vận động chống ăn vây cá mập, nay gồm cả anh Diêu Minh, nói cách khai thác vây cá vừa phí phạm, vừa tàn bạo.

Ngư dân thường chỉ cắt lấy vây rồi vứt cả con cá còn sống xuống biển, mặc nó chết chìm.

Khác với cá sấu và rắn hoặc nhiều loài cá tôm, người ta cũng không nuôi cá mập, hoặc chưa nuôi được nên nạn săn khiến một số giống cá mập sẽ bị tuyệt chủng.

Sự có mặt của Diêu Minh trong cuộc vận động này có mấy ý nghĩa quan trọng mà tôi muốn chia sẻ với bạn đọc Việt Nam.

Từ xưa tới nay, người châu Á thường dễ 'dị ứng văn hóa' hoặc lôi truyền thống ẩm thực 'quốc hồn quốc tuý' ra bào chữa mỗi khi có lời chê từ Âu Mỹ về cách ăn uống của họ.


Châu Âu phê châu Á nướng chó vàng quay cả lên thì châu Á tố cáo châu Âu mổ thịt một con vật cũng thông minh là ngựa.

Bên này ghê sợ bên kia xơi cả chuột bọ thì bên kia bới móc bên này hấp ốc sên để nhắm rượu.

Cứ thế mà chê nhau thì cũng chỉ gây chia rẽ và không tác động gì tốt hơn cho thiên nhiên.

Tôi không rõ có phải vì ảnh hưởng của thời Bắc Thuộc và các thói quen từ giới quý tộc Trung Hoa hay không mà người Việt Nam cũng khoái tìm ăn các món rùa rắn, chim rừng cá biển.

Nay Diêu Minh, một nhân vật nổi tiếng Trung Quốc, người gốc Thượng Hải, quê hương của nhiều sơn hào hải vị lừng dang, nêu ra lời kêu gọi bảo vệ động vật biển thì chắc người châu Á cũng cần nghĩ lại về thói ẩm thực gây hại cho môi trường của họ.

Về nét tiến bộ của xã hội dân sự, rõ ràng là về độ khả tín khi nói đến môi sinh, vai trò của chỉ một người như Diêu Minh như có tác động hơn cả Nhà nước Trung Quốc.

Bạn thử hình dung một ông quan chức cấp cục nào đó ở Bắc Kinh công bố lệnh kiểm soát buôn bán vây cá mập.

Báo chí chắc cũng đăng vài dòng và thế là chấm hết.

Nhưng Diêu Minh là ngôi sao bóng rổ thành công ở Mỹ và được cả Trung Quốc biết nên thông điệp của anh được chú ý nhiều hơn.

Ở một góc độ khác, lời kêu gọi của Diêu Minh được chú ý chính là vì các danh nhân của châu Á ít khi vào cuộc tương tự.

Ừ thì các diễn viên xinh đẹp, các nghệ sĩ tài năng từ Hong Kong, Đài Bắc hay Hà Nội, Sài Gòn có thể làm từ thiện, thăm trẻ mồ côi, hô hào dã ngoại và lối sống gần thiên nhiên nhưng tôi nghe thấy ai dứt khoát, kiên quyết lên tiếng bảo vệ môi sinh và động vật như Diêu Minh.

Đó là chưa kể, giới văn nghệ sĩ thường có thể là vô ý thức hay để hình ảnh, tên tuổi của họ gắn liền với đại tiệc của giới quý phái châu Á, nơi các món 'đặc sản' được tiêu thụ.

Với họ, các nhà hàng, quán nhậu có thịt thú rừng, có thực đơn nằm trong Sách Đỏ cũng không phải là chốn lai vãng xa lạ.

Vì ngoài giới quan chức thì chính tầng lớp văn nghệ sĩ, cầu thủ, vận động viên thể thao mới có tiền để chơi sang, hoặc thường nhờ danh tiếng mà được mời đến các đại tiệc.

Hiện chưa rõ thông điệp của anh Diêu Minh có thể thẩm thấu vào cả xã hội Trung Quốc rộng lớn hay lan ra khu vực.

Và với Việt Nam thì chắc không dễ.

Báo chí trong nước mới đây còn đăng tin thịt khỉ săn ngay tại khu bảo tồn Phong Nha - Kẻ Bàng rẻ hơn cả thịt lợn và được bán đầy rẫy.

Các hàng quán đua nhau quảng cáo, nào yến sào, bào ngư, vi cá... tăng cường sinh lực, bổ dương, bổ âm đủ loại và thật giả lẫn lộn.

Các vận động viên thể thao hay văn nghệ sĩ nào của Việt Nam hay những người có uy tín với xã hội chắc cần lên tiếng về các tệ nạn này.

Thông điệp chung, như các nước châu Âu nêu ra về chuyện đánh bắt cá ở Đại Tây Dương chỉ đơn giản là ta vẫn mua bán, tiêu thụ nhưng phải chú ý đến các chủng loại tôm cá, thịt động vật, độ tuổi của chúng để nguồn tự nhiên không bị cạn kiệt.

Ham ăn uống món lạ để 'tẩm bổ', hoặc bám vào tín điều từ cổ xưa để ăn mặc sức, khoái khẩu, thiếu trách nhiệm với môi trường xung quanh không phải là nếp sống văn minh, ít ra theo quan niệm trên thế giới ngày nay.

Bức tranh Việt Nam qua wikileaks

Ngoại trưởng Hoa Kỳ Madeleine Albright đang bắt tay một quan chức ngoại giao Việt Nam với Đại sứ Pete Peterson đứng cùng phía bà hồi tháng Chín năm 1999.

Các điện tín mà Wikileaks công bố bắt đầu từ thời Đại sứ Hoa Kỳ đầu tiên ở Việt Nam Pete Peterson, người đứng cạnh cựu Ngoại trưởng Madeleine Albright

Hơn 3000 bức điện gửi đi từ Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh trong vòng 10 năm với bốn đại sứ Hoa Kỳ khác nhau đã vẽ lên một bức tranh nhiều màu về Việt Nam hiện đại.

Các điện tín do Wikileaks công bố cũng cho thấy quan điểm của Washington đối với Việt Nam sau khi quan hệ được bình thường hóa.

Các nhà ngoại giao Hoa Kỳ đi khắp mọi nơi, gặp đủ mọi loại người trong xã hội và gửi về Bộ Ngoại giao điện tín về mọi vấn đề.

Họ tới các quán bar, karaoke và vũ trường ở Hà Nội để gửi về điện tín "Sex and the City" tạm dịch "Tình dục và thủ đô".

Họ vào các quán sách để đánh đi điện tín những cuốn sách nào không có mặt ở Hà Nội.

Họ gặp con trai cố Tổng Bí thư Lê Duẩn để tìm hiểu về cuộc chiến chống tham nhũng.

Họ gặp các nhà báo và nói chuyện về tự do ngôn luận.

Họ gặp những người khác quan điểm với chế độ để hỏi ý kiến của họ về tự do chính trị tại Việt Nam.

Họ cũng yêu cầu phía Việt Nam tăng địa bàn hoạt động của Lãnh sự quán ở thành phố Hồ Chí Minh để nhân viên ngoại giao có thể tới nhiều tỉnh thành của Việt Nam hơn.

Thậm chí Hoa Kỳ còn gắn việc mở Lãnh sự quán Việt Nam ở Houston với việc mở rộng địa bàn hoạt động của Lãnh sự quán ở thành phố Hồ Chí Minh.

Về mặt tích cực, bức tranh chung về Việt Nam có thể thấy qua các điện tín là một xã hội ngày càng cởi mở hơn, đời sống vật chất khấm khá hơn và cơ hội làm ăn cho các doanh gia ngày một nhiều.

Về mặt tiêu cực, các nhà lãnh đạo Việt Nam quá nặng về kiểm soát thay vì cung cấp dịch vụ cho người dân, quá chú ý tới hình thức mà ít để ý tới nội dung và quá quan tâm tới lợi ích của Đảng trong khi thiếu tính bao dung với dân chúng.

'Vật cản'

Trong các cuộc nói chuyện với Hoa Kỳ, một số nhà lãnh đạo ở các cấp và các tỉnh thành của Việt Nam có vẻ mong muốn đẩy nhanh tốc độ cải cách trong đó có cải cách chính trị.

Nhưng những người ủng hộ cải cách chính trị, Washington nhận định, chỉ là "thiểu số" và sự phát triển ở Việt Nam trong lĩnh vực này sẽ tiếp tục trì trệ.

Điện tín đánh đi hôm 22/1/2007 từ Lãnh sự quán ở thành phố Hồ Chí Minh nhận định sau cuộc gặp với Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Đà Nẵng Trần Văn Minh [hiện là Phó trưởng ban Tổ chức Trung ương Đảng]:

"So sánh sự phát triển của Đà Nẵng với giao thông hỗn độn ở Việt Nam, Chủ tịch Minh nói với Phó Tổng lãnh sự rằng không giống như ở phương Tây, nơi lái xe có thể nhấn ga và phóng như bay trên xa lộ thẳng tắp, ở Việt Nam lái xe phải "thông minh và bẻ bánh lái quanh những vật cản trên đường phố."

Trong điện tín Hoa Kỳ cũng thể hiện mong muốn Việt Nam có những nhân vật có đầu óc cởi mở trong chính quyền để họ có thể hợp tác và giúp Việt Nam phát triển.

Vai trò của Đảng

Đông đảo bạn trẻ tham gia biểu tình chống Trung Quốc ở Hà Nội hôm 14/8

Hoa Kỳ nói thế hệ trẻ đại diện cho tương lai của Việt Nam trong khi thế hệ già vẫn còn nặng về quá khứ

Các nhà ngoại giao Hoa Kỳ có vẻ nhận định Đảng Cộng sản là người hãm phanh các cải cách và các mối quan hệ của Việt Nam đối với phương Tây.

Nhiều điện tín nói về sự "ám ảnh" của Đảng Cộng sản với "diễn biến hòa bình" và "tự diễn biến."

Họ cũng nói về mối nghi ngờ của các quan chức cao cấp của Đảng đối với Washington.

Nhưng một điện tín do Đại sứ Michael Michalak gửi về hồi tháng Bẩy năm 2009, thời điểm xảy ra vụ bắt giữ một số nhà hoạt động trong đó có luật sư Lê Công Định, đánh giá rằng lãnh đạo về phía Đảng và về phía Nhà nước cũng chia sẻ mối lo ngại chung về những nhóm, những nhân vật có thể làm chế độ lung lay.

Washington nói Đảng và chính quyền có vẻ hay giương gậy để trấn áp những công dân không nghe lời của chính mình mỗi khi có những đợt tạm lắng trong đó họ chưa hoặc không cần tới "củ cà rốt" của Hoa Kỳ và phương Tây.

Các nhà ngoại giao Hoa Kỳ xem giới lãnh đạo đã già của Việt Nam là đại diện cho quá khứ trong khi những người trẻ tuổi đại diện cho tương lai.

'An ninh trị'

Một trong các điện tín đánh đi từ Hà Nội cũng dùng từ "Securocrat" tức "An ninh trị" để gọi các nhà lãnh đạo Việt Nam.

Nhiều bức điện khác nhau kể lại chuyện Bộ Công an đã đưa ra những cáo buộc về chuyện các nhà ngoại giao Hoa Kỳ gặp gỡ "bí mật" hay "khuyến khích" các nhân vật "chống nhà nước".

Các câu trả lời của phía Hoa Kỳ luôn là họ đi tới đâu cũng có sự đồng ý hoặc giám sát của phía chính quyền hay công an Việt Nam và không thể có chuyện "bí mật" gặp gỡ.

Và Hoa Kỳ luôn bảo vệ quyền gặp mọi đối tượng thuộc mọi giới trong xã hội Việt Nam.

Về sự nghi kỵ và giám sát của phía Việt Nam đối với Hoa Kỳ, điện tín "How not to make friends", tạm dịch "Những việc không nên làm khi kết bạn" đã kể chi tiết việc công an Việt Nam "bám đuôi" và cản trở các cuộc gặp của phái đoàn từ Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ ở Việt Nam hồi năm 2002.

Điện tín nhận định "Những cố gắng của Chính phủ Việt Nam, mà về căn bản họ không giấu diếm, để kiểm soát phái đoàn để lại ấn tượng tồi tệ hơn về Việt Nam so với nội dung của các cuộc gặp mà Chính phủ Việt Nam có vẻ quá lo ngại."

Những cố gắng của Chính phủ Việt Nam, mà về căn bản họ không giấu diếm, để kiểm soát phái đoàn để lại ấn tượng tồi tệ hơn về Việt Nam so với nội dung của các cuộc gặp mà Chính phủ Việt Nam có vẻ quá lo ngại.

Những cố gắng này bao gồm việc an ninh Việt Nam "bám đuôi" và vờ vào lễ chùa để nghe các cuộc nói chuyện, sách nhiễu những người muốn hay đã gặp phái đoàn, đề nghị phái đoàn đi xe của phía Việt Nam (và yêu cầu phải trả tiền) hay bố trí thật nhiều cuộc gặp chính thức để phái đoàn không còn thời gian gặp những nhân vật họ muốn gặp.

Năm năm sau đó, một điện tín mật hồi tháng Tư năm 2007 nói "cố gắng lần thứ hai của Đại sứ [Michael Marine] nhằm tổ chức một sự kiện tại nhà riêng với gia đình của các nhà bất đồng chính kiến chính trị đã bị cảnh sát ngăn chặn."

"Bốn trong số năm người được mời đã hoặc bị ngăn không cho rời nhà hoặc bị giữ ở đồn công an để họ không đến được nhà Đại sứ."

Bệnh 'hình thức'

Một số bức điện mật trải dài trong các năm khác nhau cũng đề cập tới mối quan tâm quá nhiều tới hình thức ở Việt Nam và ít quan tâm tới nội dung.

Khi bà Hillary Clinton tháp tùng Tổng thống Bill Clinton Hà Nội hồi cuối năm 2000 và muốn có tọa đàm với các phụ nữ Việt Nam, phía Việt Nam quan tâm nhiều hơn tới hình dạng của chiếc bàn, vị trí bà Clinton sẽ ngồi, số đại biểu mỗi bên tham dự và chỗ họ sẽ ngồi hơn cả nội dung mỗi bên sẽ nói.

Bà Hillary Clinton và con gái Chelsea trong chuyến thăm Việt Nam hồi tháng 11 năm 2000

Phía Hoa Kỳ "kinh ngạc" khi Việt Nam sẵn sàng chấp nhận khả năng sẽ không có tọa đàm giữa bà Clinton với phụ nữ Việt Nam hồi năm 2000 chỉ vì chiếc bàn và vị trí ngồi của chủ và khách

Điện tín hồi tháng Mười Hai năm 2000 nói những tranh cãi kéo dài quanh những vấn đề này khiến đại diện của bà Clinton nói với phía Việt Nam rằng ông đã gần tới nước phải hủy tọa đàm và sẽ tổ chức một sự kiện riêng cho bà Clinton mà không có sự tham gia của phía chính quyền.

Việc Việt Nam không muốn bà Clinton ngồi ở trung tâm bàn tọa đàm hình bán nguyệt mà chia sẻ vị trí này cùng một đại diện Việt Nam khiến phía Hoa Kỳ nhận định:

"Thật đáng kinh ngạc, phía Chính phủ Việt Nam sẵn sàng chấp nhận khả năng cuộc tọa đàm về các vấn đề phụ nữ sẽ bị hủy chỉ vì vấn đề tượng trưng là bà không được ngồi ở giữa bàn.

"Điều này nhắc người ta nhớ lại những tranh cãi kéo dài nhiều tháng về hình dạng chiếc bàn trong Hòa đàm Paris cách đây nhiều thập niên."

Giọng văn trong các điện tín mật của Hoa Kỳ có vẻ cho thấy Washington dường như đã thực sự quên đi Cuộc chiến Việt Nam để "bắc cầu qua dòng sông đau khổ" như lời Đại sứ Hoa Kỳ đầu tiên tại Việt Nam Douglas Pete Peterson tuyên bố khi tới Hà Nội hồi năm 1997.

Những thông điệp mà các nhà ngoại giao Mỹ gửi đi từ Việt Nam thường đánh giá cao mong muốn hợp tác với Hoa Kỳ của phía Việt Nam và đề nghị Washington có những động thái để quan hệ song phương có chiều sâu hơn, chẳng hạn không đưa Việt Nam vào danh sách Các nước Cần quan tâm Đặc biệt về tôn giáo CPC.

Và trong khi Việt Nam xem các động thái của Hoa Kỳ liên quan tới nhân quyền là "sự can thiệp vào nội bộ", các điện tín cho thấy kẻ cựu thù của Việt Nam chỉ đơn giản coi đó là việc bảo vệ những quyền con người căn bản nhất - quyền được có quan điểm và nói ra quan điểm, quyền được tự do đi lại, tự do tín ngưỡng, tự do lập hội và hội họp.

Các điện tín của Hoa Kỳ cũng nói họ thấy có sự khác biệt rõ rệt giữa cách suy nghĩ của các nhà lãnh đạo hiện nay và của thế hệ trẻ ở Việt Nam, những người vẫn được gọi là "thế hệ a còng".

Nhưng giới ngoại giao Hoa Kỳ không nhất thiết xem đây là điều tiêu cực.

Ngược lại họ coi đó là dấu hiệu cho thấy những thay đổi theo hướng tích cực ở Việt Nam sẽ xảy ra trong tương lai.

Libya: quan nhất thời dân vạn đại

Nguyễn Giang Nguyễn Giang | 2011-09-12, 12:43

Bình luận (18)

Mới hôm nào, chính chúng tôi ở BBC còn nhắc nhau dùng chữ cho đúng rằng chế độ Gaddafi vẫn là 'chính quyền Libya', và phe nổi dậy chỉ là 'Hội đồng Chuyển tiếp Quốc gia' (NTC-National Transitional Council).


Đại tá Gaddafi từng xưng là 'vua châu Phi' mặc áo có in hình châu Phi màu xanh


Chỉ sau dịp cuối tuần qua, vì được nhiều nước công nhận và đã làm chủ Tripoli cùng nhiều phần của Libya Hội đồng này được gọi là 'tân chính phủ', theo bản tin BBC News trên mạng đưa hôm vừa rồi.

Moscow đã công nhận NTC và Bắc Kinh chắc sẽ làm nhanh vì các hợp đồng kinh tế.

Thời cuộc biến đổi nhanh thật.

Đi họp biên tập ở Bush House, London, tôi nghe phóng viên quốc phòng -ngoại giao của BBC, anh Jonathan Marcus nhắc rằng vụ Libya là lần đầu tiên Phương Tây thành công khi dùng vũ lực hỗ trợ thay đổi chế độ trong Thế giới Ả Rập.

Đúng thế, ở Tunisia và Ai Cập trước đó chỉ có người dân và các thế lực nội bộ tự thúc đẩy diễn biến qua biểu tình.

Mùa Xuân Ả Rập đang là chuỗi sự kiện quan trọng nhất của đầu thế kỷ 21, không kém gì Liên Xô tan rã 20 năm trước, khép lại thế kỷ 20.

Với nhiều nhà độc tài, câu hỏi nay không phải là "Đi hay không mà là khi nào đi và đi thế nào?"

Các tác động của phong trào đòi tự do theo kiểu riêng của người Trung Đông và Bắc Phi sẽ còn lan tỏa ra thế giới nên cần đánh giá lại vì sao ông Gaddafi sụp đổ và Libya bị can thiệp quân sự, còn các nước kia thì không.

Gaddafi thua vì chế độ ông đoạt được trong cuộc đảo chính năm 1969 và 'chế biến' thành một thứ quái dị đã không trụ được trước giông bão.

Hồi thập niên 1980, khi được một nhà báo Mỹ hỏi ông có sợ phải từ chức vì Tổng thống Reagan đe dọa, ông Gaddafi nói ông có giữ chức gì đâu mà phải từ nhiệm.

Ông chơi ngông tự thăng mình chỉ lên đại tá nhưng cũng không quên xóa luôn các cấp tướng, để ông to nhất quân đội.

Các con ông được giao cho nắm những ngành trọng yếu, quản lý Quỹ Đầu Tư Libya hàng trăm tỷ USD, lãnh đạo cả Ủy ban Olympics Quốc gia, chỉ huy cả công an mật vụ, lữ đoàn phòng vệ thủ đô, đều không qua một thủ tục tối thiểu.

Là 'con ông cháu cha', họ lũng đoạn cả một quốc gia sáu triệu người theo kiể̀u hung đồ 'vì bố tao muốn thế'.

Với thu nhập hàng tỷ đô la từ dầu khí, đáng ra cuộc sống của người Libya phải rất tốt nhưng tiền bị nhà Gaddafi tự lấy đi hoặc chi tiêu vào các dự án hoang phí và đổ sang cả vùng Nam Sahara để ông có tiếng là lãnh tụ châu Phi.

Sau bao năm ông Gaddafi cầm quyền, thủ đô Tripoli vẫn đầy các phố lắm ổ gà và thiếu nước sạch, còn công trình kiên cố nhất lại là hệ thống hầm ngầm để ông chạy trốn.

Thời kỳ giải thực dân qua đã lâu mà 'học thuyết Xanh' của ông Gaddafi vẫn hành dân bằng các khẩu hiệu chấp vá lủng củng theo giọng chống Phương Tây và tung hô trí tuệ của riêng ông.

Không chỉ xé Hiến chương Liên Hiệp Quốc, ông Gaddafi còn xưng là 'vua của các vị vua châu Phi', và là 'đại giáo sỹ' của Hồi giáo mà chẳng cần các nước châu Phi hay Ả Rập công nhận.

Các hội đồng nhân dân do ông lập ra theo kiểu 'dân chủ toàn dân' trở thành những nhóm hào mục bộ lạc ông ban ơn gây oán tùy tình thế.

Một thể chế vô lý như thế khó mà đứng vững.

Khi gặp nguy cũng lại cha con ông Gaddafi thay nhau lên đài kêu gọi lung tung, không thấy bộ trưởng Libya nào cố thủ lại vì họ.

Phe nổi dậy thậm chí than phiền rằng khi vào Tripoli họ chẳng gặp ai để mà đàm phán.

Lỗi hệ thống khiến cuộc biến đổi ở Libya đẫm máu hơn nhiều so với Ai Cập, nước có di sản hành chính Anh để lại và Tunisia, nước chịu ảnh hưởng của Pháp.

Chính vì sự hỗn loạn kiểu rất Gaddafi ngay từ đầu ở Libya khiến Liên Hiệp Quốc nói rằng cần thông qua nghị quyết để bảo vệ thường dân.

Ở một quốc gia bình thường hơn, có toà án để điều tra xét xử các vụ dân bị công an giết thì bên ngoài làm sao có cớ can thiệp.

Đây là bài học rất lớn cho những nước mà một vài người nắm quyền quyết định tất cả.

Khi có biến, những người này thường quên ngay quốc dân, vì họ có do dân bầu lên đâu.

Nhân chuyện Liên Xô sụp đổ, đến nay vẫn có người ở Việt Nam ghét ông Gorbachev và thương tiếc Liên Xô.

Nhưng trên thực tế, việc xóa bỏ Liên Xô cũng chỉ do Tổng thống Yeltsin với hai lãnh đạo Belarus và Ukraina quyết định.

Ba người gặp nhau bí mật vào tháng 12/1991 tại khu rừng Belavezhskaya và ký thỏa thuận bị chính Gorbachev cho là vi hiến để giải tán Liên Xô.

Họ không trưng cầu dân ý hoặc tham vấn với ai, cũng có thể không còn ai mà hỏi vì các nước Cộng hòa Xô Viết đã chia tay 'anh đi đường anh, tôi đường tôi' hết rồi.

Những nước có bộ máy vận hành tạm được, có lãnh đạo biết lo cho cấp dưới của họ và chủ động chuẩn bị cho thay đổi thể chế, hóa ra vẫn là may mắn hơn độc tài tùy tiện.

Và dù theo thể chế nào thì đất nước cũng cần có bản hiến pháp nghiêm túc, có ngành tư pháp tự xử lý được các bất ổn, tránh gặp thảm họa bị bên ngoài thò tay vào xử giúp bằng súng đạn.

Và như các cụ ngày xưa ở Việt Nam đã nói, dân mới là lâu dài, phải lo và phải chịu mọi chuyện, chế độ và lãnh đạo chỉ nhất thời mà thôi.

Anh cho mở trường tự lập để cải tổ giáo dục

Nguyễn Giang Nguyễn Giang | 2011-09-05, 17:09

Bình luận (13)

Tuần này tôi xin chia sẻ một chuyện ở Anh mà có liên quan đến mối quan tâm chung tại Việt Nam: chất lượng giáo dục.


Trường tự lập ở Anh có thể chơi bản nhạc riêng

Trường tự lập ở Anh nay có thể chơi bản nhạc riêng


Sau nhiều tháng bàn cãi, vào dịp khai trường tháng 9 năm nay nước Anh bắt đầu có một loạt trường tiểu học do cha mẹ, các nhóm bạn hữu, các hội nhà thờ chung sức lập ra và tự quyết định cách thuê, chọn thầy cô, chương trình học.

Họ cũng tự do hơn trong việc trả lương giáo viên, không bị trói buộc bởi các thỏa thuận nghiệp đoàn.

Tôi dùng chữ 'tự lập' để chuyển tải nghĩa 'tự do và tự lo' của loại trường này.

Nó nằm ngoài hệ thống trường phổ thông (comprehensive school) hay trường tôn giáo (faith school) vẫn theo chương trình nhà nước nhưng gắn liền với Anh giáo, Công giáo, Hồi giáo hoặc Do Thái giáo.

Đây cũng không phải trường tư thuần tuý thu tiền và dành cho con nhà giàu, người Anh và người nước ngoài, vì học phí cao.

Free school gần như 'công lập' ở Việt Nam nhưng tự do hơn về quản trị và theo tinh thần xây dựng xã hội của các công dân muốn cải thiện giáo dục.

Các trường này giáo dục tính cộng đồng và dựa vào sự hỗ trợ của các cộng đồng địa phương để tồn tại và phát triển như lời bà Penny Roberts, một trong số người sáng lập ra trường tự do đầu tiên ở Camden Town, Bắc London.

Bạn đọc ở Việt Nam có thể hỏi vì sao giáo dục Anh đã tốt thế còn phải cải tiến, cải lùi?

Thực ra, giáo dục tại Anh Quốc cũng có rất nhiều vấn đề, và đa số sinh viên Việt Nam sang chỉ học từ cấp dự bị đại học A-level trở lên nên đang hưởng phần 'bánh kem' của nền giáo dục có hàng trăm năm của Anh mà không phải bận tâm đến các cấp dưới.

Với cấp tiểu học và trung học, việc định hướng học nghề, học ngoại ngữ gắn liền với các câu hỏi lớn xã hội Anh đang đối mặt.

Ví dụ nếu tăng ngoại ngữ thì ưu tiên các tiếng châu Âu truyền thống như Pháp, Đức, Tây Ban Nha hay các tiếng châu Á 'mới nổi' như Trung Quốc?

Việc xác định kinh tế Anh dựa trên dịch vụ, công nghệ hay cơ khí hóa cũng kéo theo định hướng từ cấp hai cho các em về hướng nhiều toán, lý, hóa, sinh hay là nhiều marketing, designing, giao tế và truyền thông.

Cuộc tranh luận ở Anh theo tôi có đầy tính thời sự cho Việt Nam hiện nay, cả về nguyên tắc và tính thực tiễn.

Thứ nhất, chính quyền Anh đồng ý rằng đã là một xã hội tự do thì công dân có quyền mở trường, lập trường và chọn trường, cũng như chọn cách giáo dục phù hợp cho con cái họ.

Tại Anh và Mỹ đã có truyền thống dạy tại nhà từ lâu là 'home schooling' mà giáo viên chính là chính bố mẹ hoặc thân nhân nhưng vẫn theo giáo trình quốc gia và tham gia thi cử bình thường.

Tuy thế, không phải gia cảnh nào cũng cho phép như vậy và dạy tại nhà chỉ dành cho một số nhỏ học sinh.

Bởi nếu mở rộng phạm vi thì lại thành trường 'tự lập' như nói trên và cần có luật để điều chỉnh.

Nay thì luật đó đã có dưới thời chính phủ của đảng Bảo Thủ nên số trường tự do đầu tiên đã được đăng ký.

Tuy mới có 24 trường trên tổng số 20 nghìn ở cả xứ Anh (England) nhưng trường tự lập đang tạo ra một diện mạo mới cho nền giáo dục.

Thứ nhì, việc mở trường tự lập tự quản có ý nghĩa phản đối lại nỗ lực cản trở cải tổ giáo dục của các công đoàn giáo viên.

Họ lập luận rằng các trường tự lập sẽ thu hút học sinh từ hệ thống trường công và gây ra chia rẽ trong xã hội.

Trên thực tế, sự công bằng trong giáo dục chỉ nên có ý 'bình đẳng đầu vào' tức là cơ hội ngang nhau, còn là cha mẹ ai cũng mong con mình đi học để vượt trội lên và hưởng nền giáo dục có chất lượng cao nhất.

Tâm lý 'bình quân chủ nghĩa' này như ở Việt Nam và các nước xã hội chủ nghĩa trước đây chỉ kéo tụt giáo dục xuống.

Đã có nhà giáo gọi chuyện học sinh, sinh viên Việt Nam thuộc giới có của đua nhau ra nước ngoài du học là một hình thức 'di tản giáo dục'.

Nhưng những người không đi được vì thiếu có tiền bị bắt chẹt phải theo một giáo trình lạc hậu, thiếu tính khoa học, lãng phí thời gian và bị cưỡng ép phải học thêm - một hình thức ăn chặn bởi giáo viên.

Kể cả có học thêm hoặc tự học, các bạn trẻ Việt Nam vẫn bị bắt bí bởi nạn khoa cử, bằng cấp.

Các hội đoàn, các tôn giáo lại không có quyền mở trường dạy học.

Ở đây, giải pháp của Anh Quốc cho dạy và học tại nhà ở diện hẹp và lập trường mang tính cộng đồng chắc hẳn có thể áp dụng cho Việt Nam, ít là là trên lý thuyết.

Nhưng khi đề cập đến điểm này, câu trả lời dễ lại là 'đổ cho cơ chế'.

Anh Quốc đã thừa nhận lực cản đến từ nghiệp đoàn giáo viên nên chắc Việt Nam cũng cần công khai nói rằng chính các thầy cô giáo là một phần của vấn đề làm giáo dục trì trệ.

Xét cho cùng thì ở đâu cũng thế, nếu Nhà nước không lo được thì nên để cho dân lo nhưng cần có niềm tin rằng cha mẹ biết điều gì tốt nhất cho con cái họ, và tước bỏ vẻ đạo đức giả của không ít quan chức giáo dục rằng chỉ có họ mới biết điều gì là hay cho mấy thế hệ tương lai của người Việt Nam.

Chuyện trường tự lập ở Anh Quốc mới chỉ là bước đầu nhưng ít ra cũng cho thấy nhờ môi trường văn hóa, pháp luật cởi mở, người Anh đã thực sự cố gắng tìm cách gỡ nút cho một chủ đề gai góc.

Xin các bạn đọc thêm bài sau để biết chi tiết về cách vận hành của trường 'free school': http://www.bbc.co.uk/vietnamese/culture_social/2011/09/110905_free_school_uk.shtml

BBC © 2014 BBC không chịu trách nhiệm về nội dung các trang bên ngoài.

Trang này hiển thị tốt nhất với phần mềm lướt mạng có mở CSS. Nếu không có chức năng này, hoặc phần mềm cũ, bạn vẫn đọc được nội dung trên trang này nhưng không tận dụng được hết các chức năng. Nếu có thể hãy nghĩ đến chuyện nâng cấp phần mềm hoặc mở CSS lên.