Hysbyseb o blaid priodasau hoyw yn nhalaith Maine yw'r gyntaf. Fe gollodd cefnogwyr priodasau o'r fath o drwch blewyn ond nid cyn cynhyrchu'r hysbyseb hynod ddoniol ac effeithiol yma.

Un i'r anoracs yw'r ffilm nesaf o'r gwefan Ceidwadol Pajamas Media. Hwn yw'r esboniad gorau i mi weld o bwysigrwydd brandio mewn gwleidyddiaeth.

Dydw i ddim am eu cynnwys yn fan hyn ond draw ar ei flog yn Awstralia mae Andy Bell wedi postio ambell i uchafbwynt o "Pobol y Cwm". Cliciwch yn fan hyn.

Rhai o berlau'r BFI sydd nesaf. Dyma Gaerdydd yn 1926 mewn lliw!

Dydw i ddim yn meddwl fy mod wedi cynnwys y ffilm yma o Eisteddfod 1916 o'r blaen. Os ydw i, rwy'n ymddiheuro- ond mae gan bob sianel ambell i "repeat"!

Y paragraff ynghylch gwasanaethau cyhoeddus sydd wedi gwylltio rhai o'i gyd-lafurwyr. Dyma mae Carwyn yn dweud.

"Three years after the Beecham Report, it is time for the Local Service Boards to show they are delivering. Are they meaningful structures to advance public service collaboration or are they simply sticking-plaster? Are they driving real change in service delivery, or are they just talking shops?"

Mae hynny'n cael ei weld ymosodiad amlwg ar Andrew Davies, un o brif-gefnogwyr Edwina ac yn arwydd na fyddai 'na le i Andrew mewn cabinet wedi ei arwain gan Carwyn.

Ail rhan y datganiad yngylch refferendwm ar gynyddu pwerau'r cynulliad sydd wedi
gwylltio rhai o bobol Plaid Cymru. Dyma sydd gan Carwyn i ddweud;

"I am totally committed to what was agreed in 'One Wales' but that should in no way preclude my responsibility, if elected Leader, to consult within the wider Party on the findings and recommendations of the All Wales Convention... consideration of the Convention's report must not be a matter solely for AMs to decide - it must involve the entire Labour movement in Wales, AMs, MPs, grassroots members and trade unions."

Yn ôl pobol Plaid mae cytundeb "Cymru'n un" yn eglur mai mater i'r Prif Weinidog a'i ddirprwy yw amseriad refferendwm ac y bydd pleidlais yn cael ei chynnal erbyn 2011 os nad yw'r ddau yn cytuno i'r gwrthwyneb.

Yng ngolwg rhai mae Carwyn yn ceisio rhoi hawl feto i Lafur sy'n groes i'r cytundeb. Yng ngeiriau un pleidiwr fe allai hynny o bosib bod yn "deal-breaker".

2. Un arall! Mae'n debyg eich bod yn cofio'r fusnes ynghylch sianel YouTube "Llywodraeth Cymru". Mae Clouseaus Tŷ Hywel yn dal i geisio canfod pwy oedd yn gyfrifol. Yn y cyfamser rwy'n diolchgar i Dafydd am dynnu fy sylw at sianel YouTube arall. Sianel y Cynulliad yw hi'r tro hwn. Mae'n ymddangos nad sianel ffug yw hon ond fe wna i ychwanegu sylwadau Dafydd;

"Mae nhw'n cael ychydig bach o drafferth gyda'i collnodau ond mae cynnwys tipyn mwy gwreidiol a diddorol ar hwn.Synnu nad oes llawer o sylw wedi ei roi iddo. Fi yw'r cyntaf i danysgrifio a prin neb sydd wedi gwylio'r fideos"

3. Moch Daear a Mwy. Fe bleidleisiodd aelodau'r Cynulliad o fwyafrif sylweddol o blaid bwrw ymlaen a'r cynllun i ddifa moch ddaear yn gynharach yn yr wythnos. Ymhlith y gwrthwynebwyr roedd Huw Lewis. Ydy hynny'n golygu y byddai Huw yn ceisio stopio'r cynllun pe bai'n Brif Weinidog? O leiaf ni fyddai hynny'n peryglu'r glymblaid... yn wahanol i rai o'r pethau sy'n cael eu dweud yn y ras i arwain Llafur. Mwy am hynny yfory! Yn y cyfamser dyma ddolen i erthygl difyr a phwysig (dwi'n meddwl) gan Alun Davies draw ar WalesHome.

"Ers tua ugain mlynedd, fwy neu lai" medd y Gweinidog "dwi'n teimlo bod y bwrlwm a'r cynnwrf wedi mynd allan o'r theatr Gymraeg. Dyden ni ddim yn cynhyrchu stwff mentrus heriol da"

Digon teg. Ond pwy sy'n gallu rhoi cic yn eu tinau os nad y Gweinidog Diwylliant?

Trwy gyd-ddigwyddiad lansiwyd Theatr Genedlaethol Saesneg Cymru'r wythnos hon gan ddenu sylw neb llai na Radio 4 lle fu'n rhaid i'r cyfarwyddwr John McGrath ateb y cwestiwn rhyfeddol yma;

I understand but we know that this is a big political issue in Wales, you are confident that you won't have people standing outside the theatre with placards which many of your actors and writers won't be able to read, protesting about the fact that it's all in English?

Mae 'na fwy am hynny draw ar flog Betsan.

Un arall o gyfrifoldebau Alun Ffred yw testun yr ail erthygl sy'n denu fy sylw yn "Barn" sef un gan gyflwynydd Newyddion Deg y BBC, Huw Edwards. Tynnu sylw at gyflwr ein capeli mae Huw yn "Chwalfa" (erthygl sydd ar gael ar-lein). Nid eu cyflwr ysbrydol na chrefyddol sy'n becso Huw ond cyflwr eu hadeiladau a'r ffordd y maen nhw'n cael eu gadael i bydru.

Mae'n amlwg bod Huw ar dipyn o grwsâd yn fan hyn. Mae e wedi treulio pedair blynedd yn ymchwilio ac ysgrifennu llyfr ynghylch Capeli Llanelli sydd i'w gyhoeddi ar Ragfyr 5ed. Mae Huw'n poeni'n arw bod cymaint o adeiladau capel yn cael eu colli. Wedi'r cyfan rhain yw'r peth agosaf sy 'da ni at bensaernïaeth genedlaethol Gymreig.

Ond sut mae eu hachub nhw? Yn achos Llanelli mae 'na 22 capel yng nghanol y dref yn unig gyda 20 arall yn y pentrefi cyfagos. Nid yw'n bosib troi pob un yn Amgueddfa neu'n Ganolfan Gymunedol!

Mae hynny'n dod a ni at y ffrwgwd diweddar ynghylch troi capel yng Nghasnewydd yn fosg a'r protestiadau yn erbyn hynny gan yr "English and Welsh Defence League".

Mae unrhyw un sydd wedi bod mewn mosg oedd arfer bod yn gapel yn gwybod bod yr addasiadau hyn yn cael eu gwneud gyda'r parch mwyaf a chan newid cyn lleied ac sy'n bosib. Yn fy mosg lleol i, er enghraifft, mae'r holl gerrig coffa i weinidogion ac aelodau 'r eglwys fu farw mewn rhyfel wedi eu cadw. Mae'n rhaid i'r seddi fynd, wrth gwrs, ond yn achos capel Casnewydd roedd hynny wedi digwydd blynyddoedd yn ôl.

Yr wythnos ddiwethaf fe gyhoeddodd Alun Ffred Jones bod cymorthdal o £135,000 yn cael ei rhoi i ddiogelu un adeilad Capel hynod bwysig. Capel Victoria Road yng Nghasnewydd yw hwnnw, yr union gapel y bu'r dde eithafol yn protestio yn ei gylch! Cymdeithas Islamaidd Gwent sy'n derbyn yr arian ac yn sicrhau bod un adeilad hanesyddol o leiaf yn cael eu diogelu.

Un cwestiwn oedd erioed wedi fy nharo oedd hwn. Ydy'r llywodraethau yn deall natur y setliad cyfansoddiadol?

Cymerwch gip ar wefan Direct.gov.uk safle swyddogol llywodraeth y DU sy'n brolio ei fod yn cynnig "gwasanaethau cyhoeddus i gyd yn yr un lle".

Jyst y lle i ddysgu am ein cyfundrefn ysgolion! Bant a ni felly i'r adran berthnasol.

Mae 'na lwyth o wybodaeth yn fan hyn a'r cyfan yn Gymraeg. Gallwn ddysgu er enghraifft bod "gan bob plentyn yn Lloegr rhwng pump ac 16 oed hawl i gael lle am ddim yn un o ysgolion y wladwriaeth". Cawn ddarllen am Ysgolion Gramadeg, Academïau a Cholegau Technoleg Dinas a chanfod beth mae Ofsted yn meddwl ohonyn nhw.

Arhoswch eiliad. Ofsted? Ysgolion Gramadeg? Academiau? Mae popeth yn fan hyn yn berthnasol i Loegr ac mae rhan helaeth o'r wybodaeth yn berthnasol i Loegr yn unig. Hyd y gwela i does 'na ddim dolen i'ch cymryd i safle a'r wybodaeth berthnasol am Gymru.

Mae 'na ddau esboniad posib.

1. Mae Whitehall yn credu bod 'na ddigon o Gymry Cymraeg yn byw yn Lloegr i gyfiawnhau gwasanaeth Cymraeg.

2. Mae rhywun nad yw'n deall y setliad cyfansoddiadol wedi comisynu darn o waith cyfiethu cwbwl diangen ac mae'r cyfiethydd wedi dweud "thanciw fawr" a phocedi'r pres.

Nawr fe fyddai hyn o fawr o bwys oni bai am un peth.

Ystyriwch eich bod yn rhiant yng Nghymru ac eisiau cael gwybodaeth am ysgolion ffydd. Teipiwch y geiriau yna i mewn i Google. Gesiwch pa dudalen mae'r peiriant chwilio yn cynnig gyntaf?

"A fyddai Ysgrifennydd Gwladol Ceidwadol yn San Steffan yn ystyried gwrthod cais gan y Cynulliad am refferendwm ar bwerau deddfu llawn ?"

Byswn i'n rhyfeddu pe na bai Arweinydd yr Wrthblaid wedi cael llond bol ar y cwestiwn erbyn hyn!

Y ffordd orau i gael gwared ar gwestiwn yw ei ateb ac mae'n debyg mai dyna fydd yn digwydd yfory.

A'r ateb tebygol? "Na fyddai".

Fe fyddai hynny'n fuddugoliaeth bwysig i Ceidwadwyr y Cynulliad ac yn dipyn o glec i ambell Aelod Seneddol.

Yn gyntaf, mae arolwg lle nad yw enw cwmni'n cael ei ddefnyddio gan amlaf yn arolwg talcen slip gan un o'r pleidiau. Y bwriad yw casglu gwybodaeth er mwyn penderfynu ym mha etholaethau y dylid buddsoddi arian ac egni.

Yr ail beth rwy'n gwybod yw nad yw gweithwyr pleidiau yn gallu gwrthsefyll y demtasiwn i fentro swllt ar sail canlyniadau arolygon! Allan o ddiddordeb felly, beth am gael cipolwg ar brisiau Ladbrokes ar gyfer Ynys Môn ac un neu ddwy o etholaethau eraill?

Ynys Môn.

Plaid Cymru 1/3
Llafur 9/4
Ceidwadwyr 16/1
Dem. Rhydd. 100/1

Mae'n weddol hawdd dyfalu beth oedd canlyniad yr arolwg yna! Mae'n amlwg hefyd nad yw "punters" Ladbrookes yn ystyried yr Arfon newydd yn sedd ymylol. 1/10 yw pris Plaid Cymru gyda Llafur yn 6-1.

Y Toriaid sy'n denu'r pres yn Aberconwy;

Ceidwadwyr 2/7
Plaid Cymru 7/2
Llafur 8/1
Dem. Rhydd 25/1

Mae'n amlwg bod Lembit (2/5) a Glyn (7/4) ill dau yn temtio pobol ym Maldwyn tra bod Llafur a'r Ceidwawyr yn 5/6 yng Ngorllewin Casnewydd. Gellir gweld gweddill y prisiau yn fan hyn. Dyw Ladbrokes ddim yn cynnig prisiau ar gyfer y ras ym Mlaenau Gwent na'r un rhwng Jim Parc Nest a Mererid Hopwood. Dydw i ddim yn beio nhw!

...for reasons of recent history, 16 out of 18 Northern Ireland Westminster MPs are also members of the Northern Ireland Assembly... The only other example of dual mandates is that the First Minister of the Scottish Parliament is also an MP... We recommend that 'double jobbing', as it is known in Northern Ireland, should be brought to an end, ideally by the next elections to the Assembly in 2011.

Does 'na neb yng Nghymru yn y sefyllfa hon ar hyn o bryd er bod rhyw hanner dwsin wedi bod yn y gorffennol.

Mae 'na ddau Aelod Cynulliad sy'n bwriadu sefyll yn yr Etholiad Cyffredinol sef y Ceidwadwr Alun Cairns ac aelod Plaid Cymru Janet Ryder. Pe bai'r naill neu'r llall yn cael ei ethol, o dderbyn ysbryd argymhellion Kelly, fe fyddai disgwyl iddyn nhw ymddiswyddo o'r cynulliad o fewn byr o dro.

Yn achos Janet Ryder fe fyddai na fawr o broblem i Blaid Cymru. Fe fyddai Dafydd Wigley, fel yr ail enw ar restr y blaid yn y Gogledd, yn cymryd ei lle.

Mae sefyllfa'r Ceidwadwyr yn fwy anodd. Pe bai Alun yn ymddiswyddo, yna'r gwleidydd dadleuol o Borthcawl, Chris Smart, fyddai'n cymryd ei le. Rwy'n dewis fy ngeiriau'n ofalus wrth ddweud nad yw'r Torïaid yn torri eu boliau i weld Chris yn Aelod Cynulliad!

Gair wrth fynd heibio am y ffaith bod Janet Ryder yn sefyll yn Ne Clwyd. Does 'na fawr o obaith iddi ennill yn 2010. Rwy'n cymryd mai paratoi'r tir ar gyfer sefyll yn yr etholaeth yn 2011 mae Janet. Mae'r sedd o bosib, yn well bet 'na rhestr y Gogledd iddi yn etholiad y Cynulliad. Yn yr un modd fe fyddai'n rhyfeddod pe na bai Nerys Evans o leiaf yn ystyried sefyll yng Ngorllewin Caerfyrddin a De Penfro yn 2011.

Rwyf hefyd yn fwyfwy sicr na fydd Adam Price yn sefyll yr etholaeth honno na Chastell Nedd yn 2011. Rwy'n meddwl bod yr hyn sgwennodd Simon Dyda beth amser yn ôl yn llygaid ei le. Fe fyddai colli sedd darged ar ôl bod o'r allan o'r wlad am flwyddyn gron yn andwyol iawn i Adam. Sefyll mewn sedd llai addawol fyddai'r peth gorau i wneud. Fe fyddai ganddo fe ryw faint o obaith ennill ac o golli, wel, fe fyddai fe wedi cymryd hit dros y tîm.

Gorllewin Caerdydd oedd awgrym Seimon fel etholaeth y gallai Adam sefyll ynddi. Mae hynny'n un posibilrwydd ond mae 'na un ddau o rai eraill yn y cymoedd a allai fod yn werth eu hystyried.

Ta beth, gellid maddau i Rhodri Morgan pe bai e'n credu bod y duwiau'n gwenu ar ei wythnosau olaf mewn gwleidyddiaeth rheng flaen. Wrth iddo edrych allan o'i swyddfa ar yr olygfa heulog mae'n gweld dinas sydd wedi ei thrawsnewid ers iddo gamu mewn i wleidyddiaeth yn y 1980au.

Fe fyddai ambell wleidydd yn cael ei demptio i gymryd y clod. Dyw Rhodri ddim yn ceisio gwneud hynny. Mae'n ymwybodol efallai o'r eironi bod y rhan fwyaf o'r pethau mae'n gallu eu gweld trwy ei ffenest yn bethau y gwnaeth e eu gwrthwynebu!

Doedd e ddim yn ffan o'r syniad o Dŷ Opera. Roedd yn well ganddo'r "bog on stilts" ym maes parcio Tŷ Hywel na Senedd Richard Rogers ac fe wnaeth ei dactegau seneddol clyfar gohirio adeiladau bared Bae Caerdydd am flynyddoedd.

Mae'n ffaith ryfeddol bod Mesur Bared Bae Caerdydd wedi llyncu mwy o amser seneddol nac unrhyw fesur arall yn hanes San Steffan, mwy hyd yn oed na diddymu'r deddfau ŷd a mesurau hunan lywodraeth Iwerddon yn oes Victoria! Yn yn o'r dadleuon fe siaradodd Rhodri am bron i dair awr. Fe fyddai hynny'n dipyn o dasg i unrhyw un arall ond rwy'n amau y byddai Rhodri wedi gallu cario ymlaen am oriau'n fwy pe bai angen.

Dydw i ddim yn cofio'r union ddyfyniad ond fe ddywedodd Chris Moncrief prif ohebydd y "Press Association" rhywbeth fel "Government's come, governemnt's go, empires rise and empires fall but the Cardiff Bay Barrage Bill stand eternal"!

Yng Ngeiriau Rhodri ei hun (Hansard 1992) "There is Budget day ; there is the autumn statement ; there is the Loyal Address and the Cardiff Bay Barrage Bill at one of its stages--Second Reading, Report, or Third Reading--either as a private Bill or as a public Bill. Whatever else happens, there must be the Cardiff Bay Barrage Bill in any parliamentary Session."

Ddeng mlynedd yn ôl i heddiw fe lifodd dwr y môr allan o Fae Caerdydd am y tro olaf. Caewyd y gatiau ac yn raddol fe ddiflannodd y mwd o dan ddyfroedd afonydd Taf ac Elai.

Mae 'na ambell i bloryn pensaernïol yn y Bae ac mae'n deg dweud nad yw'r ail ddatblygu wedi gwneud rhyw lawer dros y bobol oedd eisoes yn byw yma. Mae'r bobol sy'n weddillion o'r hen Tiger Bay bron mor dlawd a difreintiedig ac erioed. Serch hynny mae'n anodd dadlau nad yw gweledigaeth Nicholas Edwards wedi profi'n drech nag amheuon Rhodri Morgan.

Cofiwch nid Rhodri oedd yr unig wleidydd oedd yn methu gweld pwynt y cynllun. Dydw i ddim yn cofio ym mha etholiad ac yng nghwmni pa Ysgrifennydd Gwladol yr oedd John Major pan wnaeth e ymweld a'r Bae ar ddiwrnod heulog digon tebyg i heddiw.

Syllodd y Prif Weinidog ar fwd y Bae yn disgleirio yn yr haul.

"Aren't the mudflats beautiful?" meddai Major wrth i wyneb yr Ysgrifennydd Gwladol gochi.

"Actually, Prime Minister..."

Dyma esiampl o'r cynnwys;

Sylwch ar y geiriau ar y diwedd "brought to you by the Welsh Assembly Government" ynghyd a logo'r Llywodraeth.

Mae'r cynnwys i gyd yn ffafriol i'r llywodraeth neu o leiaf yn niwtral ac mae'n cynnwys deunydd fideo o mor bell yn ôl a 1997 ac mor ddiweddar â ddoe.

Mae 'na broblem. Does neb yn y llywodraeth yn gwybod pwy sy'n gyfrifol! "Nid ni" medd swyddfa'r wasg. "Smo fi'n gwybod" medd... wel, medd un ddylai wybod!

Cwmni yn trial am gytundeb, efallai? Myfyrwyr? Y person mwyaf trist yn y byd? Dyn a ŵyr. Oes unrhyw un yn gallu helpu?

Yr awdur a'r darlledwr Hywel Williams, Yr Athro Howard Williams o Brifysgol Aberystwyth, a'r ymgynghorydd cysylltiadau cyhoeddus Elin Wyn a fu'n byw yng Ngwlad Pwyl a'r Undeb Sofietaidd yw'r gwesteion ar CF99 heno.

Fe fyddwn yn trafod yr effaith gafodd cwymp wal Berlin ar Ewrop a dyfodol y cyfandir yn sgil cadarnhau cytundeb Lisbon.

Roedd Alun yn siarad yn ystod y ddadl ynghylch yr LCO iaith, gorchymyn, sydd yn ôl Alun, yn gyfyng, yn gul ac yn anghyflawn. Aeth yn ei flaen i gyfeirio at honiadau Carwyn bod y gyfundrefn LCO bellach yn gweithio'n effeithiol.

Y gwrthwyneb sy'n wir yn ôl Alun. Dywedodd fod y gyfundrefn wedi ei defnyddio i glymu dwylo'r cynulliad a'i rhwystro rhag cyflwyno deddfwriaeth effeithiol ynghylch y Gymraeg. Ychwanegodd ei fod wedi cael llond bol ar y system LCO gan alw am gynnal refferendwm ar bwerau deddfu llawn "cyn gynted a bo modd".

Nawr, i ryw raddau, does a wnelo'r ffrae yma ddim byd a'r LCO iaith. Roedd sylwadau Carwyn (fel darlith Peter Hain wythnos ddiwethaf) yn rhan o ymdrech i gadw'r penderfyniad ynghylch amseriad y refferendwm yn nwylo'r gwleidyddion. Ofn rhai, ac mae'n ymddangos bod Carwyn yn un ohonyn nhw, yw y bydd argymhelliad Confensiwn Syr Emyr mor ddigyfaddawd nes gadael y llywodraeth a fawr o ddewis ond galw pleidlais.

Gallwch ddeall ofnau Carwyn. Meddyliwch pa mor drychinebus fyddai ei sefyllfa pe bai'n cael ei ethol yn Brif Weinidog, yn galw pleidlais fel un o'i gweithredoedd cyntaf a bod y refferendwm yn cael ei cholli.

Mae 'na ffordd allan o'r picl yna. Fe fydd adroddiad y Confensiwn yn cael ei gyhoeddi ar Dachwedd 18fed. Mae 'na ddigon o amser i felly i'r penderfyniad gael ei wneud cyn i Rhodri ymddeol. O wneud hynny fyddai'r bai am golli'r bleidlais (pe bai hynny'n digwydd) ar ysgwyddau'r cyn Brif Weinidog.

Fe ofynnwyd i Carwyn deirgwaith heddiw p'un ai Rhodri neu ei olynydd ddylai benderfynu amseriad y refferendwm. Fe wnaeth e osgoi ateb y cwestiwn.

Dyma'r ddadl ynghylch yr LCO iaith yn ei chyfanrwydd. Rwy'n ei chynnwys yn fan hyn i dynnu sylw at y ffaith bod croeso i unrhyw un ddefnyddio deunydd "Democratiaeth Fyw" ar eu safleoedd neu blogs eu hun. Er mwyn cynnwys deunydd ar eich safle gwasgwch y botwm "mewnosod" neu "embed" ar y cynnwys perthnasol a dilynwch y cyfarwyddiadau. Cynlluniwyd y safle i fod yn ganolfan adnoddau rhad ac am ddim i bawb yn ogystal a gwasanaeth yn ei rinwedd ei hun.

Y pwynt bach sy gen i yw bod gwleidyddion yn hynod o barod i wahardd pethau amhoblogaidd. Mae banio rhywbeth yn plesio'r pleidleiswyr a does dim cost ariannol. Dim cost i bwrs y wlad, hynny yw. Mae 'na gost ond mae'n gost i rywun arall. Yn achos y gwaharddiad ysmygu, y tafarnwyr a'r bragdai sy'n ei thalu.

Mae'n dipyn o ryfeddod i mi bod y Cynulliad heddiw wedi penderfynu peidio gwahardd bagiau siopa untro. Rwy'n amau bod lobio "Basil y Bags" sy'n cyflogi dros gant o weithwyr yn ei ffatri fagiau yng Nglynebwy a wnelo fe rywbeth a'r penderfyniad!

Yn lle gwaharddiad bwriad y Llywodraeth yw codi treth ar y bagiau yn debyg i'r sy'n bodoli yn yr Iwerddon. Mae'r Llywodraeth a'r gwrthbleidiau (sy'n cefnogi'r cynllun) yn mynnu mai ardoll (levy), nid treth, yw'r cynllun. Mae treth yn orfodol tra bod ardoll yn ddewisol. Mae'r gwleidyddion yn dadlau bod defnyddio'r bagiau yn fater o ddewis ac mai ardoll nid treth yw hon felly. Fe fyddai Orwell wrth ei fodd a'r gemau geiriol! Rwy'n edrych ymlaen at glywed gwleidyddion yn trafod yr ardollau ar betrol, faco a'r ddiod gadarn!

Mae arolygon barn yn awgrymu bod y rhan fwyaf o bobol yn cefnogi'r ardoll. Sgwn i a fyddai'r mwyafrif yn cefnogi treth? Mae geiriau'n bwysig weithiau.

Ystyriwch am eiliad beth fyddai'n digwydd wrth i'r llywodraeth baratoi rhyw bolisi, LCO neu fesur newydd. Fe fyddai'r Ysgrifennydd Gwladol yn disgwyl gwybod am bethau fel 'na cyn i unrhyw beth gael ei gyhoeddi'n swyddogol. Ond a fyddai Llywodraeth Cymru yn rhannu gwybodaeth a rhywun a allai ei phasio ymlaen i'r brif wrthblaid yn y Cynulliad? Os oedd y llywodraeth yn fodlon rhannu cyfrinachau a Cheryl Gillan (neu bwy bynnag) a fyddai'r Ysgrifennydd Gwladol yn gallu gwrthsefyll y temtasiwn i gael gair bach yng nghlust Nick Bourne?

"Muriau Tsieineaidd" yw'r ateb yn ôl rhai, y muriau anweledig sy'n bodoli pan mae achosion yn codi lle mae'n rhaid i ddau ddarn o fusnes neu gorff cyhoeddus ymddwyn yn annibynnol o'i gilydd. Mae hynny'n digwydd pan mae Cyngor, er enghraifft, yn gorfod ystyried cais cynllunio gan un o'i adrannau ei hun.

Yn yr achos yma fe fyddai'n rhai i'r mur fodoli o fewn un person sef yr Ysgrifennydd Gwladol. Fe fyddai'n rhaid ceisio gwahanu'r gweinidog a'r gwleidydd plaid. Oes modd adeiladu mur Tsieineaidd trwy gorff o gig a gwaed? Go brin.

Mae'n anorfod yn fy marn i y byddai Llywodraeth Cymru yn ceisio rhoi cyn lleied o wybodaeth a phosib i Ysgrifennydd Gwladol o blaid wahanol. Fe fyddai hynny'n sicr o greu drwgdeimlad a thensiynau ond pa ddewis arall fyddai 'na mewn gwirionedd?

Does dim angen Tardis i deithio yn ôl hanner canrif a mwy. Y cyfan sydd angen yw cerdyn aelodaeth Llafur i glywed cyhuddiadau bod y Western Mail yn "Tory rag", y BBC yn "cael ei rhedeg gan Blaid Cymru" a bod busnesau yn "our class enemy".

Pa ymgeisydd sy'n dweud pethau felly? Gwell i mi beidio ei henwi ond mae treigliadau'n adrodd cyfrolau weithiau!

Gyda llaw mae gwasanaeth newydd "Democratiaeth Fyw" ar gael yn fan hyn. Mwynhewch!

Trwy gyd-ddigwyddiad mae Llywodraeth y Cynulliad newydd lansio sianel You Tube "Government of Wales". Mae 'na sianel "Llywodraeth Cymru" hefyd ond hyd yma does dim cynnwys arni. Hwyrach y bydd Dewi Llwyd, John Meredith a finnau ar honna! Yn y cyfamser dyma Huw Edwards a Peter Snow ar noson fythgofiadwy yn 1997.

Mae'n ddiddorol nodi nad hwn yw'r tro cyntaf yn ddiweddar i'r llywodraeth ddefnyddio'r term "Government of Wales" yn hytrach na "Welsh Assembly Government". Ydy hynny'n arwydd o rywbeth sydd i ddod?

Mae'r syrcas yn Efrog Newydd yn golygu y gallai'r Democratiaid gipio cadarnle Gweriniaethol. Yn bwysicach na hynny mae'n denu'r sylw i ffwrdd o ddau etholiad llawer mwy pwysig y gallai'r Democratiaid eu colli yn Virginia a New Jersey. Yn wir mae'r Democratiaid wedi gweithio'n galed iawn i sicrhau mai NY-23 sy'n cael ei ystyried fel y maen prawf yn etholiadau eleni.

Mae hwn yn hen dric mewn gwleidyddiaeth. Yr enghraifft orau ym Mhrydain oedd llwyddiant Kenneth Baker yn 1990 i ddarbwyllo newyddiadurwyr mai'r unig etholiadau lleol oedd yn "cyfri go iawn" oedd rhai Westminster a Wandsworth sef yr unig ddau gyngor lle'r oedd gobaith i'r Ceidwadwyr gwneud yn dda.

Yma yng Nghymru mae Plaid Cymru ers degawdau wedi defnyddio eu llwyddiannau yn y Gogledd a'r Gorllewin i gelu ei methiant cymharol yng nghymoedd y de. Ers isetholiadau Gorllewin Rhondda (1967) a Chaerffili (1968) mae'r blaid wedi bod yn bygwth/addo torri trwodd yn y cymoedd. Y gwir plaen yw ei bod wedi methu gwneud hynny ym mhob un etholiad, ac eithrio un, dros y deugain mlynedd diwethaf.

Yr eithriad wrth gwrs yn 1999 pan wnaeth buddugoliaethau yn Rhondda ac Islwyn gyfrannu at gnwd o 17 o seddi yn y Cynulliad. Mae hynny ynddi hun yn ddadlennol. Heb ennill seddi etholaethol yn y rhanbarthau deheuol mae'n anodd iawn i Blaid Cymru ennill mwy na'r pymtheg sedd sydd ganddi yn y cynulliad ar hyn o bryd. Roedd hi'n newyddion drwg iawn i'r blaid felly nad oedd hi ar y blaen yn un o seddi'r cymoedd yn yr etholiadau Ewropeaidd er cynddrwg y canlyniad i Lafur.

Yn rhannol oherwydd hynny, rwy'n tybio, mae 'na newid sylfaenol wedi digwydd yn negeseuon a chynnwys deunydd ymgyrchu'r blaid. Fe wnes i wfftio braidd pan wnaeth un o swyddogion y blaid ddisgrifio ei darllediad diweddar fel "clause four moment". Efallai mai fe oedd yn iawn a fi oedd yn anghywir.

Ym mhob un daflen ac araith o eiddo Plaid Cymru yn ddiweddar mae'r newid wedi bod yn amlwg. Does 'na ddim neu fawr ddim sôn am gwestiynau cyfansoddiadol na'r iaith Gymraeg ac mae "buzz words" traddodiadol fel "llywodraeth Llundain" yn absennol. Yn lle hynny ceir llwyth o eiriau sydd yn amlwg yn gynnyrch grwpiau ffocws, geiriau fel "gwahanol", "llais annibynnol" a "lleol".

Y broblem yw bod grwpiau ffocws yn dweud yr un peth i bawb. Mae negesi'r Democratiaid Rhyddfrydol ac, i raddau, y Ceidwadwyr yn ddigon tebyg ar hyn o bryd. Wrth gwrs, yng nghyd-destun seddi targed Plaid Cymru yn y cymoedd dyw hynny fawr o ots ond fe fydd angen dipyn mwy o gnawd ar esgyrn yr ymgyrchu cenedlaethol.