iPlayer Radio What's New?
Gwrando
Yn Fyw : C2
Geth a Ger - 22/08/2014

Y Talwrn: Y Gorau o'r Gweddill 2

Dydd Mawrth 23 Ebrill 2013, 10:59

Ceri Wyn Jones Ceri Wyn Jones Meuryn y Talwrn

Tagiwyd gyda:

Rownd 1, rhaglen 2, 28 Ebrill 2013: Llan Ffestiniog

Rywsut, dyw’r geiriau ‘talwrn’ a ‘Turkish bath’ ddim yn cadw cwmni â’i gilydd mewn brawddeg yn amal.

Ond pe na bai am gywydd Marc Lloyd Jones i gefnogwyr Wrecsam yn palu llwybr drwy’r eira i gyrraedd Wembley eleni, dyna fyddai wedi digwydd yn Llan Ffestiniog heno!

Timau Tegeingl, Bro Alaw a’r Tywysogion oedd yn cystadlu am le yn yr wyth olaf, ac yng nghystadleuaeth y cywydd, roedd Tegeingl wedi cyflwyno tri o gywyddau ar y testun ‘Awyr Iach’, a’r Meuryn wedyn, cyn cychwyn yr ornest, yn gorfod dewis pa un o’r tri y byddai’r tîm yn ei ddarllen ar y noson.

Er nad oedd amheuaeth nad cywydd Marc oedd y gorau o’r tri, roedd rhyw ran fwy drygionus na’i gilydd ohonof yn cael fy nhemtio i adael i Dafydd Evan Morris ddarllen ei gywydd e, er mwyn i’r gwrandawyr gael clywed ychydig o hanes ymweliad Dafydd â Twrci’n ddiweddar.

Nawr, mae ’na draddodiad anrhydeddus, wrth gwrs, o feirdd Cymraeg yn canu i leoliadau tramor yn sgîl eu hymweliadau â’r mannau ecsotig hyn. Does ond rhaid enwi T. H. Parry-Williams a’r ‘Ferch ar y Cei yn Rio’ i’n hatgoffa nad dim ond chwarel a mynydd a chwm a Chilmeri y mae’r beirdd yn eu cyrchu.

Ond, am wn i, cywydd Doctor Dafydd yw’r cyntaf o’i fath i’w leoli mewn baddondy Twrcaidd ym Marrakech.

 

Awyr Iach  (yn Hammam Marrakech)
 
Onid hoff yw cofio'n taith
i faddon Hanon unwaith?
Yn undies y baddondy
neu yn noeth yn drachtio'n hy
lond stafell stêm i'n gwella -
berw dwr at 'buro da'
yng nghwmni pobl ddiarth
yn llu twt, anadlu tarth,
Dod allan yn ddyn glanach:
Wele'r hwyl o'r 'awyr iach'.

 

Tegeingl

 

Galwch fi’n hen ffasiwn, ond dw i, ar y cyfan, ddim am orfod dychmygu beirdd Y Talwrn a’u cyd-faddonwyr yn eu tronsys (neu yn eu holl ogoniant)! Wedi dweud hynny, mae’n braf cael trawiadau cynganeddol gwreiddiol fel ‘yn undies y baddondy’; yn wir, mae wastad yn braf gweld y gynghanedd yn mynd (yn llythrennol) i fannau sy’n ddieithr iddi.

 

Mae’r cwpled caeth (dwy linell seithsill o gynghanedd gyflawn sy’n odli â’i gilydd, y naill yn gorffen gyda gair acennog, y llall gyda gair diacen) yn brawf llym, ond er y cyfyngiadau ymddangosiadol, mae’n syndod mor amal mae’r beirdd yn llwyddo i wasgu rhyw wirionedd trawiadol a swynol i’r ffrâm fechan hon.

 

Weithiau mae’r beirdd yn adrodd stori bersonol, cofiwch, fel yn achos y cwpled hwn (a oedd yn gorfod, yr wythnos hon, gynnwys yr ymadrodd ‘ail law’):

 

Gwraig ail law waglaw oedd

Ond wedyn fy myd ydoedd.

 

Bro Alaw

 

Trueni bod y llinell gyntaf sillaf yn brin.

 

Dwi’n amau dim na fydd marwolaeth Margaret Thatcher yn cynhyrfu awen beirdd Y Talwrn ar gychwyn y gyfres eleni. Cawsom gerdd grafog gofiadwy gan Y Tir Mawr ar y rhaglen wythnos diwetha. A bron i ni gael y gerdd ganlynol gan Siân Northey ar raglen yr wythnos hon. Ond roedd Siân wedi gweithio cerdd arall ar yr un testun, a honno, yn fy marn i, yn drech.

 

Sylwch ar y defnydd dyfeisgar o’r testun a’r modd yn mae Sian wedi troi dau o ‘rinweddau’ Mrs Thatcher i’w melin syniadol a thechnegol ei hun:

 

Cerdd rydd neu mewn mydr ac odl:

 

Troi a Throsi

 

Honodd y foneddiges

nad oedd yn un am droi.

A honodd ei ffyddloniaid

ei bod mor wych

mai prin oedd arni angen cwsg.

Gwn y bydd hi heno

yn cysgu mwy na’i phedair awr,

ac mae tamaid brwnt ohonaf

am warafun iddi

esmwyth hun.

 

Y Tywysogion

 

I glywed rhaglen ddiweddaraf y Talwrn a darllen a chlywed clipiau o'r cerddi ddaeth i'r brig ewch i wefan Radio Cymru.

 

 

Tagiwyd gyda:

Sylwadau

Rhowch y sylw cyntaf

Mwy o gofnodion

Blaenorol
Digwyddiadur Radio Cymru 23 Ebrill

Dydd Mawrth 23 Ebrill 2013, 09:59

Nesaf
Digwyddiadur Radio Cymru 24 Ebrill

Dydd Mercher 24 Ebrill 2013, 10:15

Ynglŷn â’r blog

Mae Blog Radio Cymru yn cynnwys newyddion, gwybodaeth am raglenni, cyflwynwyr a lluniau.

Diweddariadau Blog

Darllenwch y diweddaraf gyda chofnodion cyfredol o'r blog hwn.

Tanysgrifiwch trwy ddefnyddio:

Beth yw'r porthwyr?

Podlediadau

Podlediadau Radio Cymru Mae Radio Cymru nawr yn cynnig dewis ehangach o bodlediadau.

Podlediadau Radio Cymru

Dilyn Radio Cymru

Dilynwch BBC Radio Cymru (@bbcradiocymru) ar Twitter neu ar Facebook i gael y newyddion diweddaraf am raglenni a dolenni diddorol.

Radio Cymru ar Twitter

Radio Cymru ar Facebook