Gwrando
Synhwyrau'n Deffro Atgofion
BBC Radio Cymru

    Y Talwrn: Y Gorau o'r Gweddill 13

    Meuryn y Talwrn

    Tagiwyd gyda:

    Y rownd gyn-derfynol gyntaf, 21 Gorffennaf 2013: Ysgol Gymraeg Aberystwyth

    Ble mae Ysgol Gymraeg Aberystwyth?

    Dyma’r cwestiwn oedd ar wefusau tîm talwrn y Tir Mawr yr wythnos hon, a’r rheini heb Myrddin ap Dafydd wrth y llyw (yn llythrennol) y tro hwn.

    Daethpwyd o hyd i Aberystwyth yn gymharol ddidrafferth, mae’n debyg. Ond mwy cyndyn oedd yr ysgol enwog honno, sef lleoliad y ricordiad heno, i ddatguddio’i hun i’r beirdd coll. A bu’n rhaid aros ac aros dan haul treuliedig Gorffennaf hyd nes i’r drindod faen lwybreiddio i’r neuadd.

    Ond roedd yn werth aros, fel ag erioed yn hanes y Tir Mawr, oherwydd fe gawsant ornest i’w chofio yn erbyn Aberhafren.

    Gosodwyd y safon gyda’r dasg gyntaf un, wrth i’r ddau dîm sgorio deg marc yr un am eu cwpledi caeth yn cynnwys y gair ‘ots’.

    Yn wir, fe ddyfarnwyd deg marc bedair gwaith heno, ac ymhlith y beirdd a elwodd ar haelioni (neu haul-ioni, o bosib) y Meuryn oedd Rhys Iorwerth (Aberhafren) a’i gywydd yn gwahodd Russell Goodway i Ffair Tafwyl , ynghyd â Mari George (Aberhafren) am ei thelyneg ‘Trwsio’.

    Mwy na hynny, fe gafwyd gan y ddau dîm ymdrechion wrth gefn a fyddai wedi bod yn ddewisiadau cyntaf gan y rhan fwyaf o dimau.

    Cangen Aberystwyth o Ferched y Wawr oedd wedi gwahodd Y Talwrn yr wythnos hon, ac fe fentrais osod ‘Mae Merched y Wawr yn difaru’ fel llinell i’w chynnwys yn limrigau’r timau. A chan wybod taw Jôs (Gareth Jones) a fyddai’n datgan limrig y Tir Mawr, roedd gan Aberhafren y limrig hwn wrth gefn:

    Roedd Merched y Wawr wedi mynnu
    cael ‘motto’ gan fardd gorau Cymru,
    ond Jôs o’r Tir Mawr
    a’i sgwennodd, a nawr
    mae Merched y Wawr yn difaru.

    Ond roedd gan Jôs yntau ymdrechion ychwanegol, hon er enghraifft:

    Mae Merched y Wawr yn difaru
    Cael noson atgofion am garu:
    Bu Efa Ty’n Pant
    Yn rhestru’i holl blant
    A dechrau esbonio pwy ddaru.

    Peth prin ond comig iawn yw odl ddwbwl Gymraeg, ac mae’n talu ar ei chanfed o’i defnyddio yn y man iawn ac ar yr adeg iawn!

    Er taw ‘Hysbyseb i’r Sioe Frenhinol’ oedd testun y drydargerdd, nid y Sioe Amaethyddol oedd pwnc cerddi’r Tir Mawr ar y dasg hon. Sioe frenhinol o fath arall aeth â’u bryd nhw:

    Perfformiad bythgofiadwy
    Gawn gan y wraig a’i gŵr;
    Yn cychwyn naw mis union
    O’r dydd cyn tyrr y dŵr.

    Ie, perfformiad!

    Nid ar chwarae bach mae curo’r Tir Mawr, ond wrth ddarllen telyneg Owain Rhys ‘Trwsio’, mae rhywun yn dod i ddeall pam taw Aberhafren a gariodd heno, a pham eu bod nhw yn un o dimau mwya dansierus y blynyddoedd diweddar.

    Ymddiheuriadau felly i Owain na chefais gyfle i grybwyll y gerdd ganlynol yn ystod y rhaglen. Os yw’n unrhyw gysur iddo, byddai hon hefyd wedi haeddu marciau llawn:

    Roedd dy weld yn annisgwyl,

    yn anorfod,
    ein cyfarch yn atsain
    fel tafarn wag,
    yr hergwd-gwtsh ’na
    sydd rhwng dynion
    yn lletchwith gysurus.

    Holi hynt hwn a’r llall.
    “A thithau?”
    “Ti’n gwbod...”

    A’r dagrau’n rhedeg.

    Ro’t ti’n dda’n rhedeg –
    rhedeg rhag dy dad
    a rhedeg rhag dy frodyr.

    Ac yn dy lygaid simsan
    rwy’n gweld eu dyrnau, a gwaeth.

    Es i gyda thi, weithiau,
    i furddun ein haf,
    i draeth oedd yn llawn cariadon,
    i ben draw’r byd
    ac yn ôl,
    ond ddim ers sbel.

    Rhwygo rhifau ar bapur,
    ac addo ffonio,
    i bwytho amser,
    gan wybod
    fod y niwed
    wedi’i wneud.

    Ymlaen ag Aberhafren felly i’r rownd derfynol am y pedwerydd tro yn y bum mlynedd diwetha. Tipyn o record.

    I glywed rhaglen ddiweddaraf Y Talwrn a darllen a chlywed clipiau o'r cerddi ddaeth i'r brig ewch i wefan Radio Cymru.

    Tagiwyd gyda:

    Loading...

    Mwy o negeseuon

    Blaenorol