« قبلی | اصلی | بعدی »

حزب دمکرات کردستان ایران بعد از ٦٧ سال

حسام دست پیش حسام دست پیش | 2012-08-19 ,15:30

از موضوعاتی کە کمتر نظر و توجە ناظران را تاکنون به خود جلب کردە، موضوع احزاب هویتهای انکار شدە یا آنچە در ایران از آن بعنوان احزاب قومی یاد میکنند، است. حزب دمکرات کردستان ایران از جملە این احزاب است کە نزدیک بە بیش از نیم قرن در راه دستیابی کردها به حقوق خود فعالیت کرده است. حیات سیاسی این حزب از سالهای ١٣٢٠ شروع و بیشترین زمان آن در تبعید سپری شدە است.

برای کردها حزب دمکرات یادآور دستاوردها و دوران های متفاوتی است. دستاوردهایی همچون جمهوری کردستان در مهاباد، شروع یارگیری و فعالیت در دوران دکتر محمد مصدق و سرانجام سالهای اوایل انقلاب کە شامل مذاکرە و جنگ با دولت مرکزی بود. در سالهای اخیر حزب دمکرات از زمانی کە از فعالیتهای مسلحانە خود کاستە، بیشتر از طریق رسانەها و همچنین سازماندهی مخفی با کردستان ایران در ارتباط است. از طرف دیگر این حزب در دو دوره متفاوت از سیستم سیاسی در ایران به فعالیت مشغول بوده است، دوران شاهنشاهی و دوران جمهوری اسلامی.

هر چند پرداختن بە موضوع احزاب هویتهای انکار شدە خارج از امکان و توان این نوشتە محدود است. اما با توجە بە اینکە ٢٥ مرداد هرسال از طرف حزب دمکرات بعنوان روز تاسیس این حزب جشن گرفتە میشود، این فرض یا این سوال را میتواند با خود به همراە داشتە باشد کە آیا تاریخ احزاب سیاسی در ایران تنها شامل احزابی میشود کە نگاهشان عمدتا معطوف بە مسائل کلان یا سراسری بودە یا خارج از این دیدگاە میتوان بە احزابی اشارە کرد کە نقش و جایگاهی در تحولات ایران بە معنای تکثر هویتی آن داشتە یا دارند.

صاحب نظرانی کە در رابطە با هویتهای سرکوب شدە اظهار نظر کردەاند دو دلیل عمدە را عامل اصلی ظهور چنین احزابی قلمداد میکنند. گروهی عوامل عینی همچون دسترسی یا عدم دسترسی بە منابع ثروت را متغیر مستقل میدانند. اما در مقابل گروهی دیگر عوامل ذهنی همچون هویت را عامل اصلی تولد و رشد چنین احزابی می دانند.
عوامل فوق را میتوان در رویکرد طرفهای برخورد مشاهده کرد. بعنوان نمونە مرکزنشینان خواستە کردها را اساسا برگرفتە از نیازهای اقتصادی میدانند و در مقابل کردها بیشتر بر وجهە هویتی خود تاکید دارند. به هرحال تضاد این دو دیدگاە همیشە یک نتیجە را عاید دو طرف کردە و آنهم ادامە کشمکش است.

حزب دمکرات کە خود را نمایندە هویت سرکوب شدە کرد معرفی میکند نزدیک بە ٦٧ سال است کە سرنوشت سیاسی خود را به این مضمون گرە زدە است. حیات سیاسی حزب دموکرات همچون پرسش کرد با پستی و بلندیهایی همراە بودە، ناهمواریهای کە بخشی از آن بە خود حزب برمیگردد و بخشهای دیگر آن بە شرایطی برمیگردد کە بدان تحمیل شدە است.

حزب دمکرات و کردستان

حزب دمکرات همچون تمام احزاب سیاسی در کردستان در چارچوب و قالبهای گفتمانی متفاوت خود را بە جامعە کرد معرفی کردە است. هریک از این قالبها در واقع بیانگر نوع نگرش و تصوری است کە در رابطە با جوابگوئی بە پرسش کرد وجود داشته است. اگر بتوان این رویکردها را دستبندی کرد باید گفت گذار گفتمانی حزب در طول زمان مخلوطی بودە از ناسیونالیزم، سوسیالیزم و محافظەکاری
.
در دوران جمهوری کردستان پایەهای گفتمانی را عمدتا مفاهیم ناسیونالیستی تشکیل میداد و در این مسیر ناسیونالیزم نخبەگرا مسیر حرکت و جهت سیاسی کردها را سازمان میداد. هرچند براساس دیدگاە ناظران و خود حزب دمکرات، مبارزات سیاسی در کردستان بواسطە این حزب توانست گذار از رهبری عشایر و خوانین را پشت سر بگذارد و در چارچوب حزبی مدرن سازمان یابد. در این دورە گفتمانی و فعالیت حزب دمکرات، بسیاری از مفاهیم و نمادهایی کە میتوانست کردها را منسجم کند تولید شد و تا بە امروز معنا و توانائی معنا بخشی خود را حفظ کردەاند.

دورە دوم از گفتمانهای حاکم بر حزب دمکرات را میتوان دورەای دانست کە در آن سوسیالیزم توانست بە پایەهای نظری حزب تبدیل شود و در این مسیر حزب دمکرات خود را در جبهە ترقیخواە تعریف کرد و بدین وسیلە خود را از نیروهای راستگرا جدا کرد. هرچند با پیروزی انقلاب و بازگشت دوبارە حزب دمکرات بە فضای سیاسی کردستان، حزب دمکرات وارث گفتمان ناسیونالیستی جمهوری کردستان شد. حزب در دورە جدید خود را از سویی سوسیالیست میدانست و از سویی دیگر رابطە خوب این حزب با بخش سنتی جامعە کرد همچون خوانین و خردە بورژواها ، انتقادها و پارادوکسهای گفتمانی را برایش بە همراە داشت، اما با بە میان آوردن مبارزە ملی دمکراتیک و تبدیل آن بە شعار اساسی حزب، در واقع از جهتی همچنان ناسیونالیست باقی ماند و از طرف دیگر بە ارزشهای سوسیالیستی وفادار ماند.

با ترور دکتر احمد قاسملو و تحولاتی همچون فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و عقب نشینی گفتمان سوسیالیستی در عرصە جهانی زمزمه های تغییر نگرش حزب دمکرات نیز بە صدا درآمد و نمونه بارز این تغییر گفتمانی را میتوان از کنگرە ١٣ این حزب مشاهدە کرد.

به هرحال با مرور دورە گفتمانی متفاوت کە از آن نام بردیم میتوان اینگونە استنباط کرد کە آنچە حزب دمکرات در قالب گفتمانی دنبال میکرد یا بە آن اعتقاد داشتە میتواند برآمد فضای سیاسی و روشنفکری کردستان ایران نیز باشد. زیرا تبدیل شدن بە سازمان سیاسی دارای مشروعیت در کردستان ایران تنها زمانی ممکن است کە گروهای سیاسی بە بخشی از خواستهای گفتمانی حوزە عمومی مردم همچون، ناسیونالیزم جوابگو باشند.
در این مسیر حزب دمکرات دارای نقشی تاریخی و عینی ، همچون جمهوری کردستان در مهاباد بوده است.

از زمان ظهور حزب دموکرات تا امروز در دوره های کوتاهی حزب توانستە است بطور علنی بە حضور خود در کردستان ایران ادامە دهد. از جمله دلایلی کە برای این مسئلە عنوان میشود میزان سرکوب دولت شاهنشاهی و جمهوری اسلامی عنوان شده است. گرچه عدەای از کردها این حزب را بە باد انتقاد میگیرند کە چرا همچنان بە حیات سیاسی خود در کردستان عراق ادامە میدهد. از دیگر انتقادهای وارد بە این حزب جنگی است کە با دیگر حزب مطرح کردستان عراق داشته است. فارغ از موارد فوق آنچە در سالهای فوق برای حزب دمکرات اتفاق افتادە و انتقادها از حزب را افزایش داده تقسیم آن بە دو بخش است کە از آن بعنوان انشعاب در حزب دمکرات نام بردە میشود.

حزب دمکرات و ایران

بە زحمت بتوان گفت کە حزب دموکرات خواهان جدائی کردستان از ایران است، اما با در نظر گرفتن مناقشاتی کە در رابطە با جمهوری کردستان وجود دارد، عدەای بر این اعتقاد اند کە کردها بە رهبری حزب دمکرات در سالهای ١٣٢٠ خواهان دولتی مستقل از ایران بودند. بهرحال اگر فرض این گروە را در نظر بگیریم، حزب دمکرات سە مقطع از چگونگی تعریف رابطە خود با مرکز را پشت سر گذاشتە است، دوران استقلال طلبی، خودمختاری برای کردستان و دمکراسی برای ایران و در سالهای اخیر ایرانی فدرال برای همە ملیتها.

از جملە پایەهای گفتمانی حزب دمکرات در روند تضاد با مرکز تاکیدی بودە کە این حزب در رابطە با وجهە چند هویتی ایران داشتە است. از یکطرف ناسیونالیزم مرکزگرا را مورد هدف قرار دادە و از طرف دیگر سیستم اقتدارگرای همگام با دیکتاتوری را.

از لحاظ هویتی حزب دمکرات معتقد است کە دورەهای پهلوی و جمهوری اسلامی بازتابی از جامعە متکثر هویتی ایران نیستند، چرا کە همچنان دولتی با زبان، پرچم، فرهنگ و مذهب واحد حاکم بر کشور است. از طرف دیگر نظام دیکتاوری چە پادشاهی و چە جمهوری اسلامی تضاد حکومت مرکزی و حزب دمکرات را در این میان دو چندان کردە است. زیرا آنچە حزب دمکرات بر آن تاکید داشتە دمکراسی برای تمام ایران و در سالهای اخیر سیستم فدرالی بودە کە پایەهای این تعریف را پلورالیزم سیاسی و پلورالیزم هویتی تشکیل میدهد.

هرچند به سختی می توان گفت کە حزب دمکرات در تضاد با مرکز از چنان قدرتی برخوردار بودە کە حاکمیت را مورد تهدید جدی قرار بدهد. اما این تاثیر در کردستان کاملا متفاوت بودە است. گامهایی کە حزب دمکرات با دیگر نیروهای سیاسی در ایران برداشتە را میتوان در سە دورە تقسیم بندی کرد.

دورەای کە این حزب با آذربایجان متحد شد، دورە همگام شدن با نیروهای چپ و ایجاد جبهە مترقیخواە در مقابل جمهوری اسلامی ( در این دورە میتوان بە همکاری محدود این حزب با بنی صدر و سازمان مجاهدین خلق تحت عنوان شورای مقاومت ملی اشارە کرد) و دورە حاضر کە میتوان گفت حاکی از نوعی سردرگمی است چرا که بعضا از راوبط دمکراتها با سلطنت طلبان و اصلاح طلبان خارج نشین نیز سخن بە میان می آید.

آنچە از روابط مرکز و حزب دمکرات میتوان استنباط کرد این است کە روند نزدیکی و دوری حزب دمکرات بە نیروهای سیاسی مرکزگرا در واقع تحت تاثیر تحولاتی بودە کە در ایران بوقوع پیوستە، تحولاتی کە گاهی سیستم سیاسی را مورد تهدید قرار میدهد و گاهی حاکی از اصلاح سیستم سیاسی است.

در پایان آنچە در رابطە با احزاب سیاسی بعد از جنگ سرد مطرح میشود فرضی است کە بنا را بر این قرار دادە کە این احزاب بیشتر در جهت دوری از گفتمانهای کلان در حرکتند و بە سمت روزمرگی گام برمیدارند. اما نکتە قابل تامل در رابطە با احزاب هویتخواە یا جوامع در حال گذار تاکید بر این نکتە است کە در این جوامع همچنان گفتمانهای کلان از جملە عوامل اصلی در بە حرکت درآوردن مردم عنوان میشود.

به نظر می رسد حزب دمکرات در حال حاضر در نوعی از خلاء گفتمانی بسر میبرد. این حزب اگرچه دارای پروژه سیاسی تعریف شدە برای آیندە سیاسی ایران است، ولی میتوان گفت که پایەهای این پروژە از کمبود گفتمانی معنابخش کە موجب بسیج تودەهای مردم در کردستان ایران شود رنج میبرد.

اظهار نظرهااظهار نظر کنید

  • 1. نوشته شده در ساعت 8:23 روز 2012-08-20 ,ارومیه :

    حزب دمگرات با تمام ضعف هایی که داشت از اول انقلاب و قبل از انقلاب تو انسته است همیشه صدایی را بالاتر از بقیه صدا ها به گوش ایرا نیان بر ساند. من نمی تونم بگپم نماینده تمام ملت کرد در ایران بوده ولی اینو مطمنم که جا یگا هیی بس بزرگ در کردستان ایرا ن دارد . روزهای اول انقلاب با سر کوب شدید جمهوری اسلا می رو برو شد ولی تنها صدایی که از ته قلب کردها در امد حزب دمکرت بود. بیش از یازده هزار شهید تقدیم به خاک کردستان کرد و اکنون در خفا و ارا مش ادا مه به غعالیت سیاسی خود میدهد ولی حزب دمکرات اصیل ترین و شنا خته ترین حزبی است که هم اکنون هم ما ندگار ترین است در مخاطره بسیجی ها وسپاهی ها. از نو شته های بی نظیر اقای دست پیش نهایت تشکر را دارم .

  • 2. نوشته شده در ساعت 11:11 روز 2012-08-20 ,erfan :

    اين مسثلن حزب! يك گروه مرده است و اين مقاله سعي در زنده كردن يك داستان تاريخي دارد .. البته به گمان نويسنده حالا كه آب گل آلود شده وقت ماهي گرفتن است .. در واقع ايران تركيه و سوريه وعراق نيست و بافت جغرافيايي و فرهنگي كاملا متفاوتي دارد .... اگر ايشان فكر ميكنند كه كردهاي ايران كشورشان را به اين گونه اجزاب ميفروشند سخت در اشتباه هستند .

  • 3. نوشته شده در ساعت 18:16 روز 2012-08-20 ,هانا :

    عرفان عزیز مطمن مطمن مطمن باش کردها نه حزبی را که هزاران شهید برا خاکش داده بلکه حتی یک تکه خاکی که اسم کردی روشه را با تمام دنیا عوض نمیکنن و مطمن باش.چون من با کردهام نه تو دوست من..

  • 4. نوشته شده در ساعت 18:24 روز 2012-08-20 ,سید زاده :

    به نظرم عرفان کا ملا در اشتباهه . کردها را خوب نشنا خته

  • 5. نوشته شده در ساعت 23:31 روز 2012-08-20 ,سهیل :

    متاسفانه نویسنده محترم فاقد بینش دمکراتیک به نظر میرسد. بنده حقیر توجه خوانندگان محترم را به این جمله ایشان جلب میکنم که میگویند: حزب دمکرات "همگام" شد با نیروهای چپ و یک جبهە "مترقیخواە" ایجاد کرد و از جمله با سازمان مجاهدین خلق تحت عنوان شورای مقاومت ملی "همکاری" کرد. استاد گرامی، وقتی جنابعالی سازمان مجاهدین خلق را یک سازمان ترقیخواه بدانید، میتوان حدس زد که درک شما از دمکراسی و آزادی و برابری چیست. به عبارت دیگر شما هم بدنبال رویای استالین در شکل و شمایل کردی آن هستید. واقعا باید بر ای آخر و عاقبت این ملت نگران بود.

  • 6. نوشته شده در ساعت 20:37 روز 2012-08-26 ,jooyandeh :

    به گواهی تاریخ همواره برخی افراد برخلاف جریان حرکت میکنند از خیانت به حکومت صفوی و کمک به دولت متخاصم در جنگ چالدوران و کمک به نسل کشی ارامنه و سپس خیانت به دولت عثمانی و همکاری با دشمن اشغالگر ان و سپس همکاری با هر جریانی که بوی خیانت بدهد ازجمله چلبی سازی عراق و ..... تاریخ را بخوانید و از فعالیتهای خایینانه احزاب باخبر شوید.بعضی خیانت در خونشان است.منتظر خیانت به اربابان جدید یعنی اسراییل و امریکا هم باشید.

  • 7. نوشته شده در ساعت 2:43 روز 2012-11-23 ,KURD :

    جناب Jooyandeh,

    (A)
    ظاهرا خوب بلدید مغالطه کنید. شما نمیدانم سلطنت طلب، آخوندی، منافقینی، سبزی،یا چه صیغه ای هستی؟! اما قدر مسلم، من و ملتم امثال شما را شونیست فارس مینامیم. جالب است جایی که خودتان بی عرضگی نشان مدهید و در مقابل دشمنان ایران زمین کم میاورید کوردها میشوند مرزبانان غیور، خرتان از پل میگزرد هنگام تقسیم حق و حقوق و وفا به عهدتان، کوردها تجزیه طلب میشوند!!! برای مثال چالدران؛ (بایستی به عرضتان برسانم بر خلاف ادعای شما،در کتاب شاه جنگ ایرانیان از دلاوری قهرمانی از بانه سخن می رود که نمونه جوانمردی و پایمردی به شمار رفته است.وی سارو بیره نام داشته و از خاک بانه برخاسته است.در کتاب شاه جنگ ایرانیان به عنوان "شیر مردی از کردستان" معرفی شده و جزء افسران و فرماندهان برجسته ایران در آن جنگ به شمار رفته است،...)

  • 8. نوشته شده در ساعت 2:48 روز 2012-11-23 ,KURD :

    جناب Jooyandeh,
    (B)
    متاسفانه اینجا مجال توضیح و انتقاداز مثال های دیگر شما نیست. ولی من هم تنها به ذکر یک مثال خدمت تان از میهن پرستی و ... شما بسنده میکنم:
    مجاهدین یا به تعبیری دیگر(منافقین): تمام ملت ایران از خیانتشان به ایران میدانند. در حالی که بیشترین تحرکات درجنگ تحمیلی در کوردستان بود، و متعاقب آن بیشرین قربانی را هم کوردها دادند، تنها شهری که بمباران شیمیایی شد سردشت بود از کوردستان.

BBC navigation

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.