Bitesize has changed! We're updating subjects as fast as we can. Visit our new site to find Bitesize guides and clips - and tell us what you think!

Hafan > Cymraeg > Uned 1 > Cwestiwn 2 – Ysgrifennu darn ffeithiol/perswadiol

Cymraeg

Cwestiwn 2 – Ysgrifennu darn ffeithiol/perswadiol

Haen sylfaenol

Rhennir y marciau am y cwestiwn yma fel a ganlyn:

  • 18 marc am y wybodaeth
  • 2 farc am y ffurf

Cyfanswm marc y cwestiwn - 20

Er mwyn cyrraedd y marciau uchaf, dylet fynd ati i ateb y cwestiwn fel hyn:

  • Defnyddio’r wybodaeth o’r darn darllen yn drefnus i greu darn ysgrifenedig ar y ffurf arbennig a nodir yn y cwestiwn, ee cyfweliad, deialog, erthygl papur newydd neu adroddiad. Dylet wneud yn siŵr dy fod yn deall beth yw’r ffurfiau gwahanol wrth baratoi ar gyfer yr arholiad.
  • Cyflwyno’r ffeithiau perthnasol o’r darn darllen yn dy eiriau dy hun yn drefnus er mwyn creu gwaith diddorol.
  • Sicrhau dy fod yn deall y wybodaeth o’r darnau darllen cyn cychwyn llunio dy ateb. Dylet ddarllen y darnau darllen fwy nag unwaith er mwyn sicrhau hyn.
  • Sicrhau mai dim ond gwybodaeth o’r darn darllen sy’n cael ei gynnwys yn yr ateb. Efallai y byddi’n gwybod llawer mwy am y testun ond ni fydd marciau’n cael eu rhoi am unrhyw wybodaeth ychwanegol yn y cwestiwn yma.
  • Ar y papur arholiad rhoddir is-benawdau i ti gyfeirio atynt yn dy ateb. Er mwyn cyrraedd y marciau uchaf dylet sicrhau dy fod yn cynnwys gwybodaeth o’r is-benawdau.
  • Gwna’n siŵr nad wyt ti’n ailadrodd, dim ond unwaith y cei dy wobrwyo am unrhyw ffaith.
  • Gofala nad wyt ti’n copïo o’r testun, yn hytrach ysgrifennu’r ffeithiau yn dy eiriau dy hun.
  • Y mae’n arfer da sicrhau fod gennyt ti ddigon o ffeithiau a gwybodaeth i’w cynnwys yn dy ateb drwy danlinellu neu aroleuo'r ffeithiau yn y darnau darllen cyn cychwyn llunio dy ateb.
  • Cofia fod angen cymryd gofal gyda’r iaith yn y cwestiwn yma hefyd yn enwedig atalnodi, sillafu a defnydd cywir o gystrawennau. Ni ddylid defnyddio geiriau Saesneg yma ychwaith.

Prawf

Cwestiwn

Ar ôl darllen y darn, ysgrifennwch adroddiad i bapur newydd yn sôn am yr hyn roedd Merched Beca yn ei wneud yr amser hynny.

Dylech gyfeirio at y canlynol:

  • Pryd, ble a phwy?
  • Y digwyddiadau
  • Y rheswm am y protestio [18]

Ysgrifennwch eich ateb ar ffurf adroddiad. [2]

Defnyddiwch wybodaeth o'r Darn darllen - Merched Beca.

Dylech ddefnyddio eich geiriau eich hun.

Dylech ysgrifennu rhwng un a dwy dudalen.

Cyfanswm [20]

Darn darllen - Merched Beca

Pwy oedden nhw?

  • Dynion wedi eu gwisgo fel merched oedd yn duo eu hwynebau.
  • Roedden nhw’n cyfeirio at eu harweinydd fel Beca – dyn oedd Beca!
  • Twm Carnabwth oedd enw eu harweinydd mewn un ardal, ac roedd e’n ddyn cryf a oedd yn arfer bocsio mewn ffeiriau. Fe gafodd ef fenthyg dillad gan wraig o’r enw Beca Fawr a dyna sut cafodd Merched Beca eu henw, meddai rhai.

Pryd?

  • O tua 1839-1844.
  • Ar 13 Mai 1839 dinistriwyd y tollborth cyntaf yn Efailwen.

Beth oedd Merched Beca yn ei wneud?

  • Torri a llosgi’r tollbyrth neu’r barrau oedd ar draws y ffyrdd.
  • Protestio yn erbyn tlodi mawr y bobl gyffredin.

Pam? Achos bod:

  • Dynion cyfoethog yr adeg yma yn prynu’r ffyrdd ac yn codi tollbyrth arnynt er mwyn talu am eu cynnal a’u cadw, ond doedd arian y tollbyrth ddim yn cael ei wario bob amser ar gynnal a chadw’r ffyrdd. Roedd hyn yn annheg.
  • Roedd y pris am fynd drwy’r tollbyrth yn llawer rhy ddrud i’r bobl gyffredin.
  • Roedd y tollbyrth yn rhwystr ar y ffordd oedd yn arwain at odynnau calch yn yr Eglwys Lwyd.
  • Roedd y ffermwyr yn gorfod talu i fynd â’u hanifeiliaid i’r marchnadoedd.

Roedd yn arferiad gan Ferched Beca i anfon llythyrau i rybuddio pobl o’u bwriad i losgi tollbyrth neu weithredu mewn rhyw ffordd arall. Dyma rai o’r pethau roeddent yn cwyno amdanynt yn y llythyrau hyn:

Tlodi

  • Roedd y Cymry cyffredin yn dlawd iawn, gyda’r rhan fwyaf o deuluoedd yn byw mewn bythynod pridd bychain, un ystafell.
  • Roedd y dynion oedd yn berchen y tir lle’r oedd y Cymry’n byw yn codi rhent uchel.
  • Bwyd gwael – bara barlys, cawl neu datws roeddent yn ei gael ddydd ar ôl dydd.
  • Er eu bod yn gwneud menyn ffres ac yn magu moch, gwratheg a defaid, byddai’r rhain yn gorfod cael eu gwerthu yn y marchnadoedd er mwyn i’r teulu gael arian i dalu’r rhent.
  • Pe byddai teulu’n methu â thalu’r rhent, byddent yn cael eu hanfon i’r tloty.

Twyllo

Os clywai Beca a’i merched fod rhywun neu rywrai yn twyllo pobl gyffredin, byddent yn anfon llythyr atynt. Roedd ficer o Aberaeron wedi derbyn llythyr o’r fath ym 1843 am iddo gasglu arian i godi adeilad gan ddweud ei fod am agor ysgol, ond agor eglwys a wnaeth. Er mai capelwyr oedd llawer o’r bobl gyffredin, roeddent yn dal i orfod talu ‘degwm’ i’r eglwys bob blwyddyn, sef un rhan o ddeg o bopeth oedd ganddynt. Cafodd sawl offeiriad lythyr yn gorchymyn iddo roi’r gorau i gasglu’r degwm hwn.

Ateb

Mynd ati i ateb y cwestiwn:

Cam 1

Edrycha ar y darn darllen a noda’r ffeithiau perthnasol i’w cynnwys yn dy ateb. Gofala fod gennyt ti o leiaf 18 o ffeithiau a’u bod yn cyd-fynd â’r is-benawdau canlynol:

  • Pryd, ble a phwy?
  • Y digwyddiadau
  • Y rheswm dros y protestio

Pryd, ble a phwy?

  • Tua 1839-1844.
  • Efailwen oedd y tollborth cyntaf i gael ei ddinistrio.
  • Yn 1839 y dinistriwyd y tollborth cyntaf.
  • Merched Beca - dynion wedi gwisgo fel merched oedden nhw.
  • Roedd yr arweinydd yn cael ei alw’n Beca.
  • Roedd Merched Beca wedi cael yr enw oherwydd fod Twm Carnabwth (arweinydd mewn un ardal) wedi benthyg dillad Beca Fawr, meddai rhai.

Y digwyddiadau

  • Merched Beca yn torri a llosgi tollbyrth
  • Anfon llythyrau yn rhybuddio eu bod am ymosod
  • Llythyr yn cael ei dderbyn gan Ficer Aberaeron yn 1843
  • Derbyn llythyr am iddo gasglu arian ar gyfer yr eglwys a dweud mai ar gyfer yr ysgol oedd yr arian
  • Cwyno am yr arferiad o dalu treth y ‘degwm’ i’r eglwys

Y rheswm dros y protestio

  • Protestio yn erbyn tlodi mawr y bobl gyffredin - y Cymry cyffredin yn dlawd iawn
  • Dynion cyfoethog yn prynu’r ffyrdd a chodi tollbyrth - y dynion cyfoethog yn farus
  • Tollau ddim yn cael eu gwario ar y ffyrdd bob amser - y bobl gyffredin yn cael eu twyllo
  • Y pris yn rhy ddrud
  • Tollau’n faich ar ffermwyr bach
  • Ffermwyr y cylch yn gyrru anifeiliaid i’r farchnad ac yn gorfod talu am wneud hynny
  • Annhegwch

Cam 2

Defnyddia’r ffeithiau sydd wedi eu nodi i greu adroddiad i bapur newydd yn sôn am yr hyn roedd Merched Beca yn ei wneud amser hynny.

Merched Beca yn creu terfysg!

Grŵp o bobl gyffredin oedd Merched Beca oedd yn protestio a chreu terfysgoedd. Roedd y grŵp yn protestio tua’r cyfnod 1839-1844 ac roeddent yn protestio drwy losgi tollbyrth, sef lle i dalu i fynd drwy giât. Efailwen oedd y tollborth cyntaf i gael ei ddinistrio ac fe’i llosgwyd yn y flwyddyn 1839. Dynion wedi gwisgo fel merched oedd Merched Beca ac roeddent hefyd yn duo eu hwynebau. Roedd arweinydd y grŵp yn cael ei alw’n Beca. Y rheswm dros hyn, meddai rhai, oedd oherwydd fod Twm Carnabwth, sef yr arweinydd mewn un ardal wedi benthyg dillad gan Beca Fawr.

Roedd Merched Beca yn gwneud llawer o bethau ac maent yn enwog am dorri a llosgi tollbyrth. Byddai Merched Beca hefyd yn anfon llythyrau i bobl i rybuddio y gallent fod yn ymosod ar dollbyrth neu’n ymosod mewn unrhyw ffordd arall. Un a wnaeth dderbyn llythyr oedd Ficer Aberaeron yn 1843. Y rheswm am hyn oedd oherwydd ei fod wedi hel arian at yr eglwys er iddo ddweud fod yr arian yn mynd at yr ysgol. Roedd yna lawer o bobl yn teimlo wedi eu twyllo gan hyn. Roedd llawer yn cwyno am dalu’r degwm hefyd, sef treth i’r eglwys.

Y rheswm dros y protestio yn bennaf oedd protestio yn erbyn tlodi mawr y Cymry yn y cyfnod yma. Byddai’r dynion cyfoethog, barus yn prynu’r ffyrdd ac yn codi tollbyrth ar y ffyrdd. Roedd y bobl gyffredin yn flin iawn gan nad oedd y tollau yn cael eu gwario ar y ffyrdd bob amser. Teimlai’r bobl gyffredin fod y pris i fynd drwy’r tollborth yn rhy ddrud - rhy ddrud i ffermwyr bach yn enwedig. Byddai ffermwyr y cylch yn gyrru anifeiliaid i’r farchnad ac yn gorfod talu am wneud hynny. Roedd y rhai oedd yn protestio yn teimlo annhegwch mawr gan fod y prisiau mor ddrud a theimlant felly mai protestio oedd yr unig ateb.

Cyngor

llyfrau

Ar ôl TGAU

Dyma rhai syniadau beth fedri di ei wneud ar ôl TGAU.

Llywio drwy’r BBC

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.