Violeta Hyseni BBC, Prishtinë

Kosova është vendi i vetëm i Ballkanit Perëndimor që nuk është përfshirë në këtë proces, kjo për shkak të mosnjohjes së pavarësisë së saj nga pesë shtete anëtare të BE-së.

Ditë më parë Komisioni Evropian vlerësoi Maqedoninë si vendin që ka përmbushur më së miri kriteret për heqjen e vizave, pasuar nga Serbia dhe Mali i Zi që thuhet të kenë bërë përparime të konsiderueshme.

Duke folur të hënën në një debat në Prishtinë për liberalizimin e vizave, ambasadorja çeke Hrebickova tha se Komisioni Evropian po punon që ta gjejë një mënyrë për të përfshirë Kosovën në këtë proces, por ajo sqaroi se për të marrë një vendim të tillë nevojitet një mbështetje politike nga të 27 vendet anëtare të BE-së.

“Bashkimi Evropian dhe Presidenca Çeke në shumë raste e kanë thënë se Kosova nuk duhet të lihet mbrapa kur fqinjtë e saj ecin përpara. Mund t’ju siguroj se BE-ja është e përcaktuar që të mos e lejojë të ndodh ky izolim për Kosovën, jo vetëm për hir të Kosovës dhe jo vetëm për hir të stabilitetit dhe sigurisë në rajon, gjithashtu jo vetëm për hir të emigracionit, por edhe për hir të vlerave dhe sigurisë së BE-së”, deklaroi ambasadorja e Republikës Çeke në Prishtinë, Janina Hrebickova.

Çekia po numëron ditët e fundit të kryesimit të BE-së dhe nga 1 korriku kjo detyrë do t’i kalojë Suedisë. Zyrtarët suedezë kanë nxitur Kosovën që pavarësisht mospërfshirjes së saj në procesin e liberalizimit të vizave, të punojë seriozisht për përmbushjen e kritereve, në mënyrë që kur të merret vendimi politik, vendi të jetë më afër kualifikimit për heqjen e vizave të Shengenit.

Sipas ministrit kosovar të Punëve të Brendshme, Zenun Pajaziti, Kosova teknikisht nuk është larg vendeve të rajonit sa i përket përmbushjes së kritereve për liberalizimin e vizave.

“Menaxhimi i integruar i kufirit është një nga kriteret. Ju e dini që Kosova ka avancuar në këtë drejtim, përkundër vështirësive që i kemi në veri, Kosova tanimë ka adaptuar legjislacionin, kemi një strategji, kemi një plan veprimi, kemi një bord të instaluar në këtë drejtim dhe kemi rezultate efektivisht pozitive. Kosova tanimë nuk ka asnjë pikë për sa i përket kritereve për liberalizimin e vizave që u caktohen vendeve të rajonit, të cilën nuk e ka trajtuar”, tha ministri Pajaziti.

Nga ana tjetër, Iniciativa Evropiane për Stabilitet ka vlerësuar se mospërfshirja e Kosovës në procesin e liberalizimit të vizave, ka frikësuar shumë njerëz, të cilët druajnë se vendi i tyre do të mbetet i izoluar në rajon.

Analistja e Iniciativës Evropiane për Stabilitet, Verena Knaus tha se Komisioni Evropian ose duhet t’ia mundësojë edhe Kosovës të hyjë në bisedime për heqjen e vizave, ose duhet të mos i pengojë kosovarët që të pajisen me dokumente të Serbisë.

“Ekziston një frikë e madhe ndërmjet disa shteteve anëtare të Bashkimit Evropian se do të jetë e lehtë të merret pasaportë e falsifikuar e Serbisë nga shqiptarët apo serbët e Kosovës, se nuk do të ketë shumë mbikqyrje dhe siguri në procesin e pajijes se një shqiptari apo serbi të Kosovës me pasaportë të Serbisë. Kjo është një çështje shumë e ndërlikuar, siç mund ta imagjinoni të gjithë, sepse Komisioni Evropian nuk ka një qëndrim të përbashkët për Kosovën. Disa vende anëtare thonë se qytetarët e Kosovës janë qytetarë të Serbisë dhe mohimi për t’iu dhënë atyre pasaporta të Serbisë është kundër çdo parimi për mos-diskriminim. Mosdhënia e pasaportave të Serbisë qytetarëve vetëm pse ata janë shqiptarë është diskriminim”, tha zonja Knaus.

Lënia e Kosovës jashtë procesit për hyrjen në listën e bardhë të vizave Shëngen dhe nga ana tjetër, heqja e pritshme e vizave për qytetarët e Serbisë, sipas analistëve mund të joshë shqiptarët e Kosovës që të pajisen me dokumente serbe, në mënyrë që të udhëtojnë më lehtë në Evropë.

Autoritetet në Beograd kanë thënë se rreth 1500 qytetarë shqiptarë të Kosovës janë pajisur deri tani me pasaporta biometrike të Serbisë.

Ministri i Jashtëm i Serbisë, Vuk Jeremiq ka thënë të hënën se pasaportat biometrike do t’u jepen të gjithë qytetarëve të Kosovës dhe se kjo nuk është çështje politike, por teknike. Nga ana tjetër, autoritetet në Prishtinë u kanë bërë thirrje qytetarëve të Kosovës që të mos pajisen me pasaporta të Serbisë por me ato të shtetit të tyre.

Drejtoresha e Fondacionit Kosovar për Shoqëri të Hapur, Venera Hajrullahu, thotë se pajisja e kosovarëve me pasaporta të Serbisë është e dëmshme për konsolidimin e pavarësisë së Kosovës.

Në një intervistë për BBC-në, zonja Hajrullahu tha se Kosova është vendi më i izoluar në rajon sa i përkët udhëtimit në vendet e Bashkimit Evropian.

“Kosova padyshim është vendi më i izoluar në këtë aspekt. Jo vetëm që qytetarëve të saj u nevojiten viza për të udhëtuar në të gjitha vendet e zonës Shëngen, por edhe niveli i refuzimit të aplikacioneve për viza është më i larti në rajon. Kjo e bën shumë të vështirë lëvizjen, në çdo kuptim, të individëve, në nivel personal, të biznesit, të shkëmbimeve dhe në fakt të gjitha segmentet e shoqërisë janë të hendikepuara,” - u shpreh zonja Hajrullahu.

Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, Ministria e Brendshme vitin e kaluar ka filluar zëvendësimin e dokumenteve të UNMIK-ut me ato të Republikës së Kosovës. Por kosovarët nuk mund të udhëtojnë çdokund me pasaportat e reja, kjo për shkak të mosnjohjes së Kosovës nga një numër shtetesh.

Edhe për udhëtim në zonën Shengen ekzistojnë disa kufizime. Kështu në vizën Shëngen që vendoset në pasaportën e Kosovës, janë të shënuara vendet në të cilat nuk mund të udhëtohet me këtë vizë, siç është Spanja, Sllovakia, Rumania, Qipro etj. Për të shkuar në këto vende, kosovarët duhet të aplikojnë në ambasadat e këtyre shteteve dhe nëse kërkesa e tyre për vizë pranohet, ajo nuk vendoset në pasaportë, por në një letër të bardhë.