Violeta Hyseni BBC, Mitrovicë

Në vendin ku po zhvillohen punimet, është shtuar prania e policisë së Kosovës, EULEX-it dhe e KFOR-it.

Forcat e rendit po qëndrojnë në këtë lagje 24 orë, për të parandaluar përplasjet e mundshme ndërmjet shqiptarëve që duan të kthehen në pronat e tyre dhe serbëve që po protestojnë tash e disa ditë rresht kundër kësaj.

Megjithëse protestuesit në disa raste kanë shtënë me armë zjarri dhe policia është dashur të përdorë gazin lotsjellës për shpërndarjen e tyre, punimet në rindërtimin e shtëpive nuk janë ndalur asnjëherë.

Banorët shqiptarë shprehen të vendosur për t’u kthyer në shtëpitë e tyre, të shkatërruara nga forcat serbe në vitin 1999.

“Pasi të përfundojnë punët, unë jam i gatshëm të kthehem. Serbët po na pengojnë pak, por besoj se do të stabilizohen edhe ata dhe do t’i kuptojnë gjërat, sepse ne jemi në tokën tonë”, thotë Sefedin Mehmeti, shtëpia e të cilit është duke u rindërtuar.

Ndërkaq, një përfaqësues i lagjes Kroi i Vitakut, Musa Haliti, thotë se kthimi i shqiptarëve në veri të Mitrovicës nuk ka alternativë.

“Do të ndodhë një kthim i yni, sepse kemi qëndruar qe 10 vjet në qendra kolektive, bodrume e shtëpi me qira. Njerëzit janë lodhur dhe tani është momenti i fundit që ne të kthehemi në pronat legjitime tona, të cilat askush nuk mundet të na i ndalojë”, shprehet ai.

Në fundjavë, kur BBC vizitoi lagjen Kroi i Vitakut në veri të Mitrovicës gjendja ishte më e qetë, ndërsa nuk pati protesta të serbëve.

Mbikqyrësi i punimeve për rindërtimin e shtëpive të shqiptarëve, Hashim Behrami thotë se ditët e para të punës kanë qenë shumë të vështira.

“Në ditët e para kur kanë filluar punimet, ka pasur më shumë të shtëna nga serbët. Ne nuk e kemi ndërprerë punën por kemi qenë më të kujdesshëm, por pas disa ditëve situata ka filluar të qetësohet pak, ndërsa fillimi ka qenë më i vështirë, sepse të shtënat janë trishtuese”, theksoi ai.

Serbët lokalë nuk duan që shqiptarët të kthehen në veri. Një përfaqësues i protestuesve, Sinisha Llaziq e sheh të rrezikshëm planin për kthimin e shqiptarëve në pjesën veriore të Mitrovicës.

“Ajo që ua kemi thënë të gjithëve e edhe bashkësisë ndërkombëtare e edhe qeverisë sonë, është frika se në fazën e parë do të jetë rindërtimi i shtëpive, ndërsa më pas sulmet e armatosura në lagjen Kroi i Vitakut”, thotë Llaziq.

Serbët kanë kritikuar forcat policore të misionit evropian dhe ato të NATO-s se po ua mbajnë anën shqiptarëve. Një tjetër banor serb, Nebojsha Miniq, deklaron se kthimi i shqiptarëve në veri të Mitrovicës nuk mund të bëhet pa marrëveshje me serbët.

“Ky është parimi themelor për kthimin edhe të shqiptarëve edhe të serbëve kudo në Kosovë”, shprehet ai.

Autoritetet kosovare janë të vendosura që të mos heqin dorë nga realizimi i projektit për kthim dhe për këtë kanë mbështetjen edhe të misionit evropian për sundim të ligjit.

EULEX-i ka vlerësuar se personat që kanë hedhur granata dore dhe kanë shtënë me armë në drejtim të policëve evropianë, janë grupe të vogla të të rinjëve, që nuk e kanë mbështetjen e shumicës së serbëve. Zyrtarë të misionit të BE-së kanë bërë thirrje për përmbajtje nga dhuna dhe për dialog ndërmjet komuniteteve.

Edhe Sekretari i Shtetit në qeverinë serbe, Oliver Ivanoviq ka kërkuar që problemi i rindërtimit të shtëpive të shqiptarëve dhe kthimit të tyre në veri të Mitrovicës të zgjidhet në rrafshin politik dhe në bisedime me serbët lokalë. Ai tha se përdorimi i gazit lotsjellës nga ana e forcave policore nuk është zgjidhje

“Në këtë situatë mendoj se është më se e qartë se zgjidhja nuk mund të imponohet. Sikur edhe të gjitha shtëpitë të rindërtoheshin, mendoj se do të ishte problem që shqiptarët të kthehen aty. Thjesht, duhet që ky problem të zgjidhet në mënyrë politike, me formimin e grupeve punuese dhe në bisedime me komunitetin. KFOR-i dhe EULEX-i nuk mund të ofrojnë ndihmë për vendime të njëanshme për kthim. Vendimi duhet të jetë rezultat i marrëveshjes, prandaj duhet të ketë zgjidhje politike, duhet të ketë bisedime me komunitetin lokal, me përfaqësues të shqiptarëve që duan të kthehen dhe me pjesëmarrjen e UNHCR-së, UNDP-së dhe gjithë të tjerëve që janë të përfshirë në këto projekte”, deklaroi për BBC-në zoti Ivanoviq.

Nga ana tjetër, kryeministri i Kosovës, Hashim Thaçi, ka bërë thirrje që procesi i kthimit të shqiptarëve në veri të Mitrovicës të mos politizohet dhe ka shtuar se nuk do të ketë dorëzim përpara, siç i cilësoi, ekstremistëve të cilësdo përkatësi qofshin.

"Ky proces nuk duhet të politizohet. Është e drejtë e çdo qytetari që dëshiron të kthehet në pronën dhe shtëpinë e vet për të jetuar, për të rindërtuar, kjo vlen edhe për shqiptarët, edhe për serbët, është një proces krejt normal, legjitim, i vullnetit të mirë dhe është në interesin e të gjithëve, nuk është i drejtuar kundër askujt. Askush nuk do të dorëzohet para ekstremistëve, të çfarëdo nacionaliteti qofshin ata," - është shprehur kryeministri Thaçi.

Me gjithë tensionet e ngritura në veri të Mitrovicës, kompanitë ndërtuese po vazhdojnë të kryejnë punën e tyre. Në fazën e parë po rindërtohen shtatë shtëpi, ndërsa zyrtarët komunalë thotë se do të vazhdohet edhe me rindërtimin e shtëpive tjera.

Duke qëndruar pranë gërmadhave të shtëpisë së tij, Bekim Hasani shprehet optimist se në një të ardhme të afërt, do të rikthehet në jetojë në veri të Mitrovicës.

“Shtëpia do të rindërtohet në fazën e dytë. Normal që ndihem mirë që do të kthehem në shtëpinë time, në të cilën kam lindur. Pas dhjetë vitesh po realizohet dëshira për t’u kthyer”, thotë ai.

Për herë të parë këtë vit, projekti i kthimit të shqiptarëve të zhvendosur në veri të Mitrovicës duket më afër se kurrë, ndonëse ai po shoqërohet me shumë vështirësi. Përpjekjet e mëhershme të shqiptarëve për t’u kthyer në veri ishin penguar nga Misioni i Kombeve të Bashkuara në Kosovë, me qëllim të siç thuhej mostensionimit të gjendjes si rrjedhojë e kundërshtimeve të vazhdueshme që vinin nga serbët.