"Pavarësia - fillimi i procesit të normalizimit e stabilizimit të rajonit"

Në një intervistë për BBC-në, zoti Rohan ka thënë se qëndrimi i disa vendeve të BE-së për të mos njohur pavarësinë e Kosovës e zvarrit stabilizimin e rajonit, e rrezikon vetë misionin e BE-së në Kosovë si dhe e inkurajon Serbinë në rezistencën e saj ndaj shtetit të ri të Kosovës.

Zoti Rohan ka thënë se shpallja e pavarësisë së Kosovës, një vit më parë, shënon fillimin e procesit të normalizimit dhe të stabilizimit të rajonit, që mund të marrë, sipas tij, shumë vjet. Zëvendësndërmjetësi i OKB-së për Kosovën ka thënë se bisedimet e paralajmëruara mes Kosovës e Serbisë për çështje teknike nuk kanë të bëjnë me statusin meqë ai, sipas tij, është tashmë i zgjidhur. Por, ka thënë Rohan, bisedimet për çështjet praktike mund të shënojnë një fazë të re të bashkëpunimit mes Kosovës dhe Serbisë.

Arbër Vllahiu zhvilloi një bisedë me zotin Albert Rohan, në njëvjetorin e shpalljes së pavarësisë së Kosovës dhe fillimisht e pyeti se si e sheh ai këtë përvjetor, çfarë është arritur deri tani?

Rohan: Mendoj se ka aspekte pozitive dhe më pak pozitive. Ajo që është pozitive është se nuk kishte një shkallë të gjërë të dhunës gjatë këtij viti. Kishte disa incidente, por asgjë shumë serioze. Nuk kishte eksod të serbëve nga Kosova, siç kishin parashikuar disa.

Parlamenti ka miratuar ligjet kushtetuese dhe të gjitha ligjet që janë paraparë me planin Ahtisaari. Institucionet kanë qenë të hapura dhe të forcuara dhe këtu kam parasysh Ministrinë e Jashtme që nuk ka ekzistuar më parë. Forca e Sigurisë është në proces të krijimit dhe mendoj se në kuadër të ndërtimit të institucioneve shumëçka është arritur.

Nga aspektet negative më duhet të përmend faktin se Kosova ende nuk është pranuar nga shumë vende dhe më e dhimbshmja e konsideroj të jetë, në veçanti, fakti se pesë vende anëtare të BE-së nuk e kanë pranuar pavarësinë e Kosovës. Mendoj se posaçërisht ky qëndrim i fundit e zvarrit stabilizimin e rajonit dhe inkurajon Serbinë në rezistencën e saj aktive ndaj shtetit të ri të Kosovës, si dhe ndaj misionit të BE-së. Kjo e vë në rrezik suksesin e misionit të BE-së. E gjithë kjo është shumë negative. Por edhe situata sociale dhe ajo ekonomike e qytetarëve të Kosovës duhet ende të përmirësohet. Mendoj se për shkaqe të kuptueshme përparimi ka qenë modest.

BBC: Kur flasim për njohjet dhe posaçërisht pasi ju përmendet këto pesë vende anëtare të BE-së, a është kjo pasojë e diplomacisë së dobët të Kosovës apo ndoshta e diplomacisë shumë aktive të Serbisë?

Rohan: Mendoj se as njëra, as tjetra. Arsyeja është se, duke përjashtuar këtu Greqinë që gjithmonë në mënyrë tradicionale ka patur marrëdhënie të posaçme me Serbinë, të gjitha vendet e tjera kanë probleme të brendshme me grupet e pakicave ose me separatizimin, këtu marrim shembullin e Qipros, në veçanti veriun e saj, apo edhe atë të Rumanisë dhe të Sllovakisë, dhe problemet që kanë me pakicat. Pra, ato kanë arsyet e tyre që nuk kanë të bëjnë me Kosovën për të refuzuar njohjen e pavarësisë së Kosovës. Mendoj se është gabim, por këto janë arsyet dhe ato nuk kanë të bëjnë as me diplomacinë serbe dhe as me atë të Kosovës.

BBC: Pra kjo do të thotë se BE-ja nuk po e përmbush obligimin e saj në Kosovë sot?

Rohan: Nuk mund të thuhet në atë mënyrë. Ajo që mund të thuhet është se për shkak të mungesës së një qëndrimi të përbashkët të BE-së në raport me Kosovën efektiviteti i BE-së është zbehur. Do të ishte shumë e lehtë që të luhej një rol shumë më i fortë dhe më i përcaktuar si dhe më efektiv sikur të kishte një qëndrim të përbashkët. Edhe në aspektin ndërkombëtar, roli i BE-së në këtë çështje është dobësuar nga fakti se nuk ka një qëndrim të përbashkët.

BBC: Ka zëra kritikë që thonë se edhe me pavarësimin e Kosovës gjendja në Ballkan dhe në veçanti në Kosovë nuk është stabilizuar. Këtu merret shembulli i veriut të Kosovës. Pajtoheni me këto kritika?

Rohan: Unë e shoh pak më ndryshe. Mendoj se nuk mund të stabilizohet kjo pjesë e rajonit të Ballkanit, nga një ditë në tjetrën. Sikur të kishim një Rezolutë të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, ose sikur të kishte një marrëveshje ndërmjet Serbisë dhe Kosovës rreth propozimit tonë, atëherë do të ishte shumë më lehtë dhe më shpejt. Por kështu nuk ndodhi dhe është një fakt që ne thjesht duhet ta pranojmë.

Sipas meje, shpallja e pavarësisë së Kosovës, vitin e kaluar, shënon fillimin e procesit të normalizimit dhe të stabilizimit që mund të marrë shumë vite. Por duhej të fillonte nga një pikë, sepse ajo që ndodhi në tetë vitet e kaluara ishte se problemi thjesht u la i pazgjidhur. Mendoj se me propozimin tonë dhe me shpalljen e pavarësisë, si dhe me njohjen e saj nga më shumë se 50 vende shumë të rëndësishme, ky proces ka filluar. Do të marrë kohë, por kjo eventualisht do të çojë drejt stabilizimit të të gjithë rajonit.

BBC: Ju thoni vende të rëndësishme e kanë njohur Kosovën. Ka vetëm 54 shtete që e kanë bërë këtë deri tani. Ka qenë parashikuar se shumë më shumë vende do ta bëjnë këtë në valën e parë të njohjeve. A mos ishte kjo për shkak të dobësisë së diplomacisë së Kosovës?

Rohan: Jo! Unë nuk e di kush e kishte parashikuar këtë. Unë gjithnjë kam qenë shumë skeptik dhe asnjëherë nuk përmenda asnjë numër dhe asgjë tjetër. Ky është një vendim që merret nga vendet veç e veç. Dhe disa nga to, dhe evropianët janë më shumë të interesuar për problemin e Kosovës, sepse të tjerët në kontinentet e tjera nuk e dinë se për çfarë bëhet fjalë. Se do të kemi një proces të ngadalshëm dhe është dashur të pritej. Por nuk duhet të harrohet se 54 vendet në fjalë paraqesin më shumë se 60 për qind të fuqisë ekonomike të botës, pra më shumë se 60 për qind të GDP-së së botës. Këto janë vende të rëndësishme. Një nga rrjedhojat është se pavarësia është e pakthyeshme dhe kurrë nuk mund të zhbëhet. Kjo është me rëndësi për Kosovën.

BBC: Zoti Rohan a mund të jeni ju një nga diplomatët e huaj që mund të loboni për njohje të reja të pavarësisë së Kosovës?

Rohan: Unë nuk mendoj se kjo është detyra ime. Nuk mendoj se roli im është të loboj për pavarësinë e Kosovës. Kjo është detyrë e udhëheqjes së Kosovës dhe vendeve të tjera. Miqtë e Kosovës po ndihmojnë në këtë aspekt e kjo është një gjë e mirë. Por ashtu, sikurse edhe për zotin Ahtisaari dhe për veten time, nuk e shoh këtë si rol.

BBC: Zoti Rohan, t'i kthehemi planit tuaj, pra planit Ahtisaari. Ai nuk është pranuar nga serbët e Kosovës dhe as nga Beogradi zyrtar. Madje edhe misioni i EULEX-it ishte kushtëzuar nga Beogradi me një plan gjashtëpikësh të OKB-së. Besoni se plani juaj, në një mënyrë, mund të kthehet sërish në një udhëzues për Kosovën dhe për serbët e Kosovës?

Rohan: Po ai ka qenë i tillë. Në fakt kur shpallja e pavarësisë u bë nga Parlamenti i Kosovës, ju kujtohet se ajo u bë mbi bazën e Planit Ahtisaari. Dhe ndërkohë, shumë pjesë të Planit Ahtisaari janë zbatuar. Pra, thjesht ka qenë një udhëzues. Ajo që është tragjike dhe njëkohësisht edhe ironike është se për shkak të rezistencës serbe, të gjitha ato pika që kanë të bëjnë me komunitetin serb në Kosovë, në veçanti të drejtat e komuniteteve dhe decentralizimi, nuk do të jetë e mundshme të zbatohen. Kjo sepse ka nevojë për një angazhim aktiv të atyre për të cilët janë hartuar, në këtë rast të serbëve të Kosovës. Përderisa ata nuk i shfrytëzojnë këto mundësi, të drejtat që sipas planit tonë janë parashikuar, nuk do të kenë asnjë efekt. Kjo është ironike sepse rezistenca serbe e dëmton interesin e serbëve të Kosovës.

BBC: Dhe më lejoni zoti Rohan, kur dhe si mendoni ju se Kosova dhe Serbia mund të fillojnë një marrëdhënie normale, apo një proces të pajtimit mes vete?

Rohan: Mendoj se kjo do të marrë kohë. Sepse, qëndrimet kanë qenë aq shumë të barrikaduara, në veçanti në Beograd, sa që është shumë e vështirë që të ndryshohen. Do të jetë e nevojshme që, herët a vonë, Serbia ta pranojë realitetin. Por unë nuk kam guxim të vendos një kornizë kohore për këtë.

Autoritetet e Kosovës gjithnjë kanë thënë se janë të gatshme të diskutojnë me autoritetet në Beograd për çështjet praktike. Unë i përkrah ato dhe, nëse ju kujtohet, në Planin Ahtisaari ka pjesë që parashohin komisione të përbashkëta dhe instrumente të tjera të bashkëpunimit mes Kosovës dhe Serbisë. Pra, ne i favorizojmë ato, gjithnjë përderisa është e qartë se bëhet fjalë për çështje praktike, si ndërmjet fqinjëve kudo në botë.

Këto nuk janë bisedime për statusin. Ai është zgjidhur dhe nuk mund të zhvillohen më bisedime për të. Për çështjet praktike, po. Ndoshta kjo është mënyra se si mund të fillojë një fazë bashkëpunimi ndërmjet Serbisë dhe Kosovës. Do të jetë në interes të të dyja palëve dhe kur të fillojë bashkëpunimi praktik, atëhere ndoshta pajtimi bëhet më i lehtë.