Botuar: E martë, 06 janar 2009 - 18:21 CET

Nazim Rashidi
Sarajevë

Sfidat e Bosnje Hercegovinës

Çështja e Bosnje Hercegovinës ka dalë sërish në skenë kohët e fundit për shkak të shqetësimeve për ndarje të mundëshme të saj.

Politikanët vendas janë duke diskutuar se në ç'drejtim duhet të shkojnë reformat - drejt një shteti me pushtet të fuqishëm qendror apo një shtetë të decentralizuar të ndarë sipas vijave etnike.

Në kohën kur politikanët nuk merren dot vesh me njëri-tjetrin, qytetarë të të gjitha grupeve etnike i bashkon një gjë: shpresa për një jetë më të mirë.

Rreth 13 vjet pas përfundimit të konfliktit, në qendër të Sarajevës gjithçka duket normale - rrugët përplot me dyqane, nga kompani të cilat mund t'i gjesh kudo.

Nëse gërvisht sipërfaqen e këtij qyteti dhe flet me njerezit, fillon të mësosh më shumë për këtë shtet ballkanik, i cili përpiqet që të lërë pas të kaluarën e përgjakur nga lufta e fillimviteve '90.

Bosnja është e ndarë aktualisht në dy entitete: Republika Serbska dhe Federata Boshnjako-Kroate, kjo e fundit është e ndarë në 10 kantone, që kanë autoritet të konsiderueshëm.

Status krejt të veçantë ka distrikti Brçko, një qytezë e vogël në veri-lindje të vendit, zonë e cila vetëqeveriset por është nën patronat të drejtëpërdrejtë të përfaqësuesve ndërkombëtarë.

Sfidat e policisë

Sfida e shtetit është që të qeverisë vendin aq të ndarë si në aspektin pragmatik, me nivelet e qeverisjes që nga lokali e deri tek qendrori, por edhe në atë etnik.

Në praktikë, ndërkohë, gjithçka është më e komplikuar.

Policët, kur i sheh, duken sikur kryenjë në mënyrë normale detyrat e tyre - por deri ku shkon autoriteti i tyre?

Sarajeva, ndonëse kryeqytet i gjithë Bosnje Hercegovinës, është e ndarë - një pjesë e saj në lindje është nën autoritetin e Repubilka Serbskës, ku ka një polici krejt tjetër, me komandë të veçantë.

Bashkë me policë të Federatës Boshnjako-Kroate shkojmë deri në një rrugë, ku autoriteti i tyre përfundon, një rrugë që është kufiri mes dy etniteteve - në territorin tjetër fillon autoriteti i policisë së Republika Serbskas.

Policët të thonë se këtu shfaqen problemet praktike, sepse nëse kërkohet ndërhyrje, ajo nuk mund të bëhet pa koordinim mes dy policive. Por kjo vonon operacionet. Policët e pranojnë se kriminelët janë më të shpejtë.

"Për ne është problematike mënyra e koordinimit," thotë një polic që patrullon pranë vijës ku ndahen autoritetet e dy policive.

"Ne me policët në Sarajevën Lindore, nuk jemi në linjë direkte. dhe kjo na pengon sepse na duhet më shumë kohë për koordinim," thotë ai.

Ai shton se gjithçka bëhet nëpërmjet telefonit.

"Nëse ndodh diçka, ne informojmë shefin tonë, shefi jonë, shefin e policisë në Sarajevën Lindore, dhe ai më pas lidhet me policët që janë në detyrë. Kriminelët kanë një përparësi të madhe, në krahasim me ne."

Në Bosnjë Hercegovinë veprojnë 19 agjenci policie të ndryshme, të cilat nuk janë të bashkërenduara, siç do të ndodhte në vendet e tjera, nga një insitucion qendror siç janë Ministritë e Rendit.

Zyrtarë të lartë të policisë serbe në Banja Luka, që është qendra administrative e Republika Serbskas, pranojnë gjithashtu mungesën e aksesit në një qendër të përbashkët të dhënash, çka do të ndihmonte në gjetjen e kriminelëve.

Policët e dy entiteteve megjithatë thonë se bashkëpunojnë me njëri- tjetrin, por niveli i bashkëpunimit mes tyre vihet shpesh në dyshim.

Situata me policinë ilustron pikërisht vështirësitë dhe faktin se sa e komplikuar është Bosnja që të qeveriset.

Situata të ngjashme, që shfaqen në thuajse të gjitha fushat kanë bërë që politikanët të fillojnë të diskutojnë funksionimin e shtetit.

Vizione të ndryshme

Këtu fillojnë edhe problemet. Vizionet e politikanëve serbë të Bosnjës nuk janë të njëjta me ato të boshnjakëve dhe kroatëve.

Milorad Dodik, kryeministri i Republika Serbska, është një politikan me fjalor kontraversial, që shpesh ngjall diskutime.

Ai akuzohet se ndikon në shpërbërjen e Bosnjës.

Para gazetarëve të BBC-së, ai u shfaq i përmbajtur. Pranon egzistimin e Bosnje Hercegovinës si shtet, por me kushte specifike.

"Dikush ka vendosur që të modifikojë Marrëveshjen e Dejtonit, (që i solli fund konfliktit), me rrëfimet për reforma," thotë zoti Dodik.

"Në parim përpiqet që të bëhet një shtet unitar i centralizuar, pa pajtimin e të gjitha palëve nënshkruese të marrëveshjes së Dejtonit," thotë ai.

"Bosnja duhet të jetë e organizuar si një njësi e përbërë shtetërore, e cila do të përfshijë disa njësi federale, njëra prej tyre duhet të jetë Republika Serbska.

"Ne nuk mohojmë Bosnjën, por nuk duam që të mohoet ajo që quhet Republika Srbska," tha zoti Dodik.

Diskutimi bazë është se deri në çfarë mase do të shkojë autoriteti i qeverisë federale.

Boshnjakët duan që qeverisja të jetë e centralizuar. Sulejman Tihiç është udhëheqës i partisë më të madhe të boshnjakve, Partisë së Veprimit Demokratik.

"Bosnje Hercegovinën nuk mund ta ndajë askush, pavarësisht nga situata aktuale - kufijtë e saj janë të pandryshuara për 300 vjet, dhe gjithmonë aty kanë jetuar edhe serbë, kroatë dhe boshnjakë," thotë zoti Tihiç në një intervistë për BBC-në.

"Ajo mund të mbijetojë vetëm si e tillë, si një bashkësi e të gjithë popujve të saj, të barabartë pavarësisht nga numri i tyre, por të barabartë në gjithë teritorin e Bosnje Hercegovinës.

"Asnjë pjesë e territorit nuk mund të jetë ekskluziv vetëm për një popull," thotë zoti Tihiç.

Partia e kroatëve të Bosnjës, Bashkësia Demokratike e Kroatëve (HDZ), ka propozime më konkrete.

Zëdhënsi i HDZ-së për Bosnjën, Misho Relota: "Ne propozojmë që të ketë 4 ose 5 njësi, mund të lëmë hapësirë për marrëveshje, por në këto njësi një nga popujt do të jetë shumicë."

"Nuk mund të bëhet ekujlibër sepse e tillë është struktura e jetesës, por Bosnje Hercegovina si shtet nuk mund të eksistojë, nëse kroatët, serbët dhe boshnjakët nuk kanë të drejta të njëjta.

"Nuk mund unë të kërkoj të drejta ekskluzive për popullin tim dhe për të tjerët mos të shqetësohem, kjo logjikë është e tejkaluar," thotë zoti Relota për BBC-në.

Ndikimi ndërkombëtar

Përballë këtyre diskutimeve, komuniteti ndërkombëtar, që ka një rëndësi të madhe në Bosnje Hercegovinë, nuk është shumë entuziast.

Mirosllav Lajçek, diplomat sllovak që udhëheq me zyrën e Përfaqësuesit të Lartë, e vendosur si pjesë e marrëveshjes paqësore, dhe e cila ka kompetenca të mëdha ekzekutive, deri në shkarkimin e politikanëve të zgjedhur nga postet, jep një pamje jo shumë të mirë.

"E vetmja mënyrë që ky vend të shkojë përpara është të veprohet mbi bazën e kompromisit, por këtë element nuk e kemi në jetën politike në, kulturën politike të Bosnjës," thotë zoti Lajçek për BBC-në.

"Sjellja politike është e bazuar në ekskluzivitet, provokime, promovimin e interesave të ngushta partiake ose etnike kundër interesave të shtetit.

"Shteti trajtohet si armik, ose pjesë të vendit trajtohen si armiq të shtetit si Republika Serbska," thotë zoti Lajçek.

Mendime të qytetarëve

Por njerëzit e zakonshëm që takova - pavarësisht nga përkatësia e tyre etnike dhe nga disa qytete të Bosnjës, në Sarajevë, Banja Luka, e cila është e banuar kryesisht me serbë, e në Mostar ku komunitete dominuese janë myslimanët dhe kroatët - janë më me shpresë për të ardhmen e tyre.

"Ç'tju them politikanët jetojnë mirë, të tjerët dobët".

"Jetohet mirë".

"Jetohet normalisht njerëzit punojnë, shkojnë në shkollë".

"Shtyjmë ditët si ushtarë, kur do të vijë data 1 për të marrë rrogën".

"Jeton çdo kush si të gjindet, si të gjithë për rreth".

"Perspektiva duket e vështirë, por nëse përpiqemi mendoj se ka".

"Mund të shikoni se lëvizim lirshëm. Jetojmë më qetë. Ecim drejt një periudhe më të mirë".

Për momentin duket se Bosnje Hercegovina është në një udhëkryq të madh.

Por cila duhet të jetë rruga të cilën ajo duhet të marrë.

Zineida Ilaria, është drejtore e një agjencie për marrëdhënie me publikun. Persketiva, thotë ajo për vendin e saj, është e qartë: "Shpresoj se ne do të marrim rrugën e bashkimit, si vend dhe si popuj do të vendosim se e vetmja e ardhme dhe e vetmja rrugë është ajo drejt Evropës."

"Ne mund të jetojmë në një shtet, pavarësisht nga numri i etniteteve. Për sa kohë ne respektojmë njëri-tjetrin, dhe përderisa kemi kushte normale jetese, meritojmë të kemi jetë si njerëzit e vendeve të BE-së.

"Ata nuk kanë asnjë gjë më shumë se ne, prandaj shpresoj se të gjithë do të jemi në të njëtën rrugë, në atë të BE-së," thotë zonja Ilaria.

Por nëse do të shkohet në drejtim të BE-së, varet shumë nga politikanët, thonë njerëzit që takova.

Ata nuk besojnë se drejtuesit e tyre do të mund t'i fusin edhe një herë në një konflikt, nga i cili të gjihë duken të prekur këtu, por shprehin dyshime nëse thjesht vetëm do të shpresojnë për ditë më të mira, ose vendi realisht do të ecë përpara.