Në pjesën e tretë të serialit për Bosnjën, korrespondenti i BBC-së Nazim Rashidi, vizitoi Banja Llukën.

Banja Lluka është një qytet i cili shtrihet buzë lumit Vërbas. Para periudhës së konfliktit, në ish Jugosllavi, ndonëse konsiderhej si një qytet i vogël, mbahej mend si një prej zonave të pasura. Gjeografia e qytetit është përplot me parqe, të cilat janë ende evidente.

Por tani pas periudhës së konfliktit dhe turbulencave që përfshiu Bosnjë dhe Hercegovinën, Banja Lluka u shëndrua në një qendër administrative të etnitetit Republika Serbska.

Ajo nuk u prek shumë nga luftimet, edhe pse pati lëvizje të popullsisë, ajo boshnjake u largua, kurse popullsia serbe e larguar nga vendet e tjera të Bosnjës u vendos në këtë qytet i cili sipas shifrave jozyrtare ka rreth 200 mijë banorë.

Sot Banja Lluka është qyteti i dytë me rëndësi në Bosnjë dhe Hercegovinë, kryesisht e banuar me serbë, por sa ka ndryshuar ai gjatë kësaj periudhe me përplot ngjarje.

Daniela Gajiq, është mësuese, ajo ka jetuar gjithë jetën në Banja Lluka, dhe tregon për zhvillimin e qytetit:

"Për ne, njerëzit e zakonshëm këtu, Banja Lluka nuk konsiderohet si një qytet i madh. Gjërat janë praktike, spitalet janë afër, shkollat janë afër, fëmijëve me lehtësi mund t'u ofrosh gjërat elementare. Por nga ana tjetër ka përparsi sepse nëse na duhet diçka nuk duhet shkuar në Sarajevë. Ministritë tani janë këtu. Mbase për këtë disa prej gjërave na duken se janë më afër", thotë znj. Gajiq.

	Pamje nga Banja Lluka

Zdravko Petroviqi është serb që jeton në Banja Lluka. Ai thotë se qyteti ka ndryshuar, pasi pranë tij nuk jetojnë më miqtë e tij të vjetër. Edhe pse shumica e popullsisë tani është serbe, një pjesë e tyre duke ardhur nga vende të tjera, kanë një kulturë tjetër nga ajo e banjallukasve:

"Një ditë rija me mikun tim të madh kroat i cili gjatë luftës iku në Kroaci, por tani ai është kthyer. Ai u rikthye sepse nuk mund të jetojë atje. As ai nuk mund të përshtatej dhe as ata nuk e pranonin. Shumë vetë që kanë ikur duan të kthehen, spese edhe ne këtu nuk mund ti pranojmë aq lehtë njerëzit e ardhur. Ata janë njerëz me mentalitet dhe veti tjetër edhe pse jemi të një kombi të një feje. Ne të këtij vendi kur takohemi bërtasim, gëzoheni, me ata unë nuk mund të sillem në këtë mënyrë", thotë z. Petroviq.

Ai i gëzohet miqëve të tij të vjetër, siç është miku i tij boshnjak Atfi Deliq. Z. Deliq i cili ishte në shtëpinë e mikut të tij serb thotë se mes tyre nuk ka ndryshuar asgjë.

"Ne jemi të njëjtit. Problem janë të ardhurit. Kur vjen ndonjë "Zdravko" nga ndonjë zonë tjetër, ata bëjnë probleme, kurse me komshiun tim Zdravko asnjë gjë nuk ka ndryshuar", thotë z. Deliq.

Dy miqtë pajtohen se lufta në Bosnjë kishte ndodhur për shkak të ndikimeve dhe faktorëve të huaj, qofshin ato serbe, vendet perëndimore, apo diçka e tretë. Lufta ka sjell tani një realitet të ri.

Në qytetin e Banja Llukës ka edhe popullsi boshnjake, siç është familja Baruçija, e cila pas disa vjetësh si refugjate, në Gjermani, është rikthyer në vendlindje.

Mirsada Baruçija thotë se jeta e saj është e lidhur me këtë qytet.

"Unë i falenderoj Gjermaninë dhe gjithë botën që na ndihmuan, por pjesë e jotja është ajo pjesë e tokës nga ku vjen. Unë jam optimiste për të ardhmen. Ajo që ndodhi e kam lënë pas. Ajo që ndodhi, ndodhi. Unë mendoj se ka njerëz të njohur. Nuk kam frikë për të ardhmen, por kam frikë sepse nuk kam të ardhura", thotë znj. Baruçija.

Njerëzit që i takuam i përkasin një brezi më të vjetër që në një farë mënyre kanë mundur që të përjetojnë periudhat para dhe pas luftës. Periudha kur kanë jetuar në begati dhe në harmoni ndëretnike, por edhe të konflikteve.

Nëse ata mund të bëjnë krahasimin se kur ka qënë më mirë, të rinjtë, sidmos ata të moshave më të reja, që mbajnë mend vetëm pamjet e dhunshme dhe fjalorin e urrejtjes të prezantuar në media e kanë mbase më të vështirë të kuptojnë bashkëjetesën.

Qendra Kulturore për të rinj në Banja Llukë është një organizatë joqeveritare në të cilën zhvillohen përplot aktivitete të cilat kanë si synim njohjen e ndërsjellë dhe ndërtimin e besimit mes komuniteteve.

Jugosllav Jevxhiq, një nga drejtuesit e kësaj qendre, thotë se politika ndikon në mënyrën se si ata mendojnë:

"Nga partitë politike ka promovim mediatik për çështjet etnike. Mendoj se njerëzit e rinj këtu nuk identifikohen si qytetarë boshnjakë. Kjo sepse serbët janë të lidhur me Serbinë, kroatët me Kroacinë, kurse boshnjakët që nuk lidhen me ndonjë vend mëmë, e konsiderojnë Bosnjën si mëmëdhe".

Këta të rinj thonë se Republika Serbska është një realitet. Ajo mirëpritet prej serbëve dhe pranohet prej të tjerëve në Bosnjë dhe Hercegovinë. Megjithatë, serbët e Bosnjës, thotë Jugosllav Jevxhiq e kuptojnë gjithashtu se edhe Bosnja dhe Hercegovina është vendi i tyre:

"Edhje pse njerëzit e rinj nuk idetifikohen si qytetarë të Bosnjës, ata janë të vetëdishëm se ky është një vend që do të ekzistojë për shumë vite. Ajo që shoh unë si përparësi nga anëtarsimi në BE, është se mbase të rinjtë nuk do të ngarkohen me çështjen etnike, sepse do të hapen mundësi të reja për këta të rinj", thotë Jugosllav Jevxhiq.

Godina e qeverisë së Republka Serbskas është e re dhe e sapondërtuar. Jashtëzakonisht lluksoze si nga brenda ashtu dhe nga jashtë. Shumë qeveri, madje edhe të vendeve të zhvilluara do ta kishin zili.

Banorët e Banja Llukës janë krenarë me këtë godinë, por edhe janë të vetëdishëm se prej aty mund të caktohn fatet e tyre.

	Ndërtesa e qeverisë

Millorad Dodik, është kryeministër i Republika Serbskas. Partia e tij Aleanca e Socialdemokratëve të Pavarur fitoi shumicë apsolute në zgjedhjet e vitit 2006. Ai angazhohet që etniteti që ai drejton të jetë sa më i pavarur nga Sarajeva. Nga ana tjetër kritikët e tij thonë se z. Dodik, ka kontroll të plotë mbi gjithçka në Republika Serbskën, çka nuk është e pranueshme për demokracitë.

Sërgjan Blagovçanin është drejtuesi i organizatës Transaparecy International.

"Republika Serbska për asnjë gjë nuk është pjesa më e mirë e Bosnjë dhe Hercegovinës, siç e prezantojnë mediat këtu. Me këtë propagandë, qeveria përpiqet që të tërheqë vëmendjen nga problemet reale në Republika Serbska. Këtu sërish janë hapur çështjet për liritë e njeriut, për lirinë e medias, për këtë flasin organizatat relevante ndërkombëtare, siç janë Fridom House, apo rapoti i Komisionit Evropian".

Z. Blagovçanin thotë se ndonëse situata në pjesën tjetër të Bosnjë e Hercegovinës është paksa më e mirë, kjo më shumë për shkak të qeverisjes komplekse, sërish mbetet fakt se Bosnja dhe Hercegovina është një nga vendet që ngec në rajon sa i përket reformave si dhe indeksit të korrupsionit.

Pas bisedës me njërëzit që takova në Banja Llukë, përshtypja është se ata janë më të ngurtë sa i përket Bosnjë dhe Hercegovinës si shtet, dhe do të donin lidhje më të ngushta me Serbinë.

Këtë ndjesi e artikulon edhe vetë kryeministri Dodik, i cili shpreh rezerva nëse ndonjëherë do të mbështeste ekipin e futbollit të Bosnjë dhe Hercegovinës.

"Unë mbështes Serbinë si kombëtare. Sa i përket klubeve mbështes Partizanin e Beogradit si në futboll ashtu dhe në basketboll. Gjithçka është e mundur nëse ndonjëherë do të mbështesë Bosnjë dhe Hercegovinën, por nëse do të luajë Republika Serbska dhe Federata Boshnjako Kroate, me kënaqësi do të shkoja në këtë ndeshje. As kjo nuk është diçka normale. Këtu sporti ka një dimension tjetër dhe emocionues. Shumica e njerëzve në Republika Serbska, mbështesin Serbinë, dhe këtu nuk ka asnjë gjë për habi", thotë kryeministri Dodik.

Përkundër retorikës e cila ndonjëherë mund të jetë ekstreme, realiteti i Bosnjës pranohet. Kur çështjet i sheh nga një prizëm më pragmatik, të gjithë duan një jetë më të mirë, më të begatë, pavarësisht se në cilin shtet do të jetojnë.