Në pjesën e dytë të serialit për Bosnjë dhe Hercegovinën, korrespondenti i BBC-së Nazim Rashidi, sjell një pamje të Sarajevës, dhe vizionet e qytetarëve të saj.

Në qendër të Sarajevës zhvillohej një protestë e qetë, ku dhjetra vetë në radhë janë duke firmosur një dokument në të cilin thuhet se ata dëshirojnë që të cilësohen si "qytetarë të Bosnjë dhe Hercegovinës", dhe jo si "boshnjakë", "serbë" apo "kroatë".

Sarajeva përfaqëson kryeqendrën e Bosnjë dhe Hercegovinës, dhe nga njerëzit dëgjuam se si e tillë, prej saj pritet që të dalin nisma të tilla unifikuese.

Unë i pyeta disa prej tyre se pse kishte nevojë për një protestë të tillë?

"Kjo do të thotë se njerëzit që jetojnë në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe që duan të jenë boshnjako-hercegovas, nuk duan të konsiderohen si "të tjerët". Sipas Kushtetutës nëse e quan veten boshnjako-hercegovas, konsiderohesh si pakicë etnike, në vendin që quhet Bosnjë dhe Hercegovinë", thotë një protestues.

"Dëshira ime është që në regjistrimin e ardhshëm të popullsisë, të ketë mundësi që të deklarohem boshnjako-hercegovase. Tani mund të jesh ose serb, kroat ose boshnjak, ose "të tjerët", thotë një protestuese.

"Sipas Kushtetutës nuk ka mundësi të deklarohesh boshnjako-hercegovas", thotë një i ri tjetër që rri në radhë për të firmosur peticionin.

"Ndihem dhe dua të deklarohem si qytetar i Bosnjës dhe jo si boshnjak, serb apo kroat"

"Ky është vetëm fillimi, që për këtë të fillohet të flitet në media", thotë një vajzë tjetër.

"Është budallallëk që këtu të ndahemi si serbë, kroatë apo boshnjakë. Të paktën unë kështu mendoj", thotë një grua më në moshë.

Protesta zhvillohej në qendër, dhe duke ecur në rrugën e cila është vetëm për kalimtarë, fiton përshtypjen e qytetit. Godinat janë të stilit perëndimor, disa prej tyre janë më të vjetra, që reflektojnë periudha të kaluara historike. Të tjerat janë më moderne dhe karaketristike për periudhën e ish-Jugosllavisë, dhe në një moment ndodh përplasja me ndërtimet karakteristike të periudhës otomane.

Përpara të del Bash Çarshia, krenaria e qytetit, ku ka shumë dyqane të vogla, me shtëpi të ulta një ose dy katëshe, ku shiten sende artizanale, ëmbëlsira si dhe qebapë, byrekë dhe suxhukë tradicional.

"Kjo pamje përplot ngjyra, gjallëri dhe kultura duhet shfrytëzuar që të bashkojë etnitë e ndryshme në Sarajevë, por dhe në gjithë Bosnjë dhe Hercegovinën,"- thotë Haris Pashoviq, regjisor i njohur teatri, sipas të cilit në shoqërinë e vendit të tij nuk mjafton vetëm pajtimi politik.

"Medoj se është po aq i rëndësishëm, si pajtimi politik edhe komunikimi në sferat e ndryshme të jetës. Ajo që unë mund të bëj është të kontribuoj në fushën ku punoj: në fushën e artit".

"Kjo fushë është publike, kemi ndikim dhe mendoj se është legjitime, dhe se është një detyrë e imja, që të shfrytëzoj pozicionin tim publik, për të promovuar dhe për të theksuar ato vlera tek të cilat unë besoj dhe të cilat janë të drejta nga aspekti civilizues", thotë regjisori Pashoviq.

Ai flet për një afrim, sepse njerëzit në Bosnjë dhe Hercegovinë, pra edhe në Sarajevë, flasin ende për luftën e viteve 90, e cila përfundoi 13 vjet më parë.

Gjurmët e saj mund t'i shohësh ende në fasadat e godinave. Lufta është referencë për gjithçka. Periudhën katërvjeçare të rrethimit të Sarajevës dhe vështirësitë i kujton thuajse çdo njeri.

Qyteti u mbajt gjallë nga një tunel, që u hap nga vetë qytetarët dhe përmes të cilit lidheshin territoret nën kontrollin boshnjak. Thuajse të gjithë të sugjerojnë vizitë tek tuneli, i cili ndodhet në lagjen periferike Butmir.

Të pret një derë e vogël e një shtëpie. Nuk pret që brenda saj të fshihet tuneli. Por tek shtëpia gjurmët e konfliktit janë të qarta. Fasada e shtëpisë poshtë të cilës është tuneli ka shumë gjurmë plumbash.

	Familje serbe

Tuneli tani është shndërruar në një mini muze, i cili menaxhohet nga Familja Kolar, poshtë shtëpisë së të clëve ai u ndërtua. Një djalë i ri tek të njëzetat thotë se gjatë luftës ka kaluar përgjatë tunelit.

"Nuk di ç'tju them. Ndihesha i sigurtë. Atëherë nuk kuptoja çdo të thotë të ecësh në ujë, kurse nga ana e majtë ishin kabllot që furnizonin gjithë qytetin me energji elektrike, dhe në anën e djathtë tubat e naftës gjithashtu për furnizimin e qytetit. Sipër teje fluturonin avionët. Në atë kohë nuk mendoja, por vërtet ishte një bombë e madhe që nuk shpërtheu", thotë një nga anëtarët e familjes Kolar.

Pranë tunelit ishin edhe disa banorë të tjerë të lagjes periferike Butmir. Njëri prej tyre tregon eksperiancat e kalimit të tunelit:

"Kur gjendeni në një qytet të rrethuar ku vritet në çdo mënyrë jeta, ndërmerr hapa ekstremë. Nuk kishim ujë, energji elektrike, gaz. Nuk kishim asnjë gjë. Tuneli ishte rruga e shpëtimit, rruga e jetës".

Ajo që të bën përshtypje është se sa të freskëta njerëzit i kanë kujtimet nga lufta edhe pas 13 vjetësh.

Në një cep tjetër të qytetit të Sarajevës, në lagjen "Fusha e Ali Pashës" është familja serbe Radanoviq. Prej disa vjetësh janë rikthyer në Sarajevë që dominohet nga boshnjakët. Thonë se nuk do ta ndërronin me asnjë vend Sarajevën.

Për të vetmet probleme që flasin, janë ato ekonomike.

"Nuk ka përparim ekonomik. Nuk flitet më për problemet etnike. Nga aspekti ekonomik shteti nuk shkon përpara. Mbase është më keq se sa vitet e para pas luftës, edhepse ndoshta kjo është normale, sepse pas luftës dukej sikur kishte një zhvillim, kurse tani gjithçka ka ngecur".

"Mbase njerëzve u ka mbetur vetëm të jenë optimistë. Ata s'kanë mundësi të bëjnë gjë tjetër dhe vetëm shpresojnë. Por nëse do të ketë ndryshim, me këta politikanë që janë në skenë që nga viti 1992, nuk e di", thonë anëtarët e familjes Radanoviq.

Ç'është e vërteta, përgjithësisht kur flet me qytetarët e Sarajevës problem kryesor për të gjithë është situata ekonomike dhe gjendja e pa perspektivë.

Të gjithë kanë si referencë periudhën e para dhe të pas luftës. Të gjithë flasin për pasojat e konfliktit dhe është e qartë se ata janë ende të prekur prej saj.

Ajo që më bën përshtypje është intensiteti me të cilën përmendet kjo periudhë edhe pas 13 vjetësh.

Regjizori Haris Pashoviq, është njëri prej tyre që gjithashtu flet për luftën, por jep dhe shpjegimin se pse.

"Nuk mund të mos flasësh për jetën tënde. Lufta është jeta jonë. Ajo nuk është vetëm jeta jonë, por edhe lufta është jeta jonë. Lufta është periudha më e rëndësishme e jetës time. Unë nuk kam nevojë që ta harroj këtë pjesë të jetës, por njëkohësisht unë nuk dua të jetoj vetë në atë përvojë, dua të jetoj në të tashmen, të lëviz dhe të shkoj përpara", thotë z.Pashoviq.

Sarajeva të rrëmben, bukuria është tek stilet dhe kulturat e ndryshme. Njerëzit janë pozitivë, dhe plot me humor, siç edhe njihen. Por ende me shenja të dukshme nga plagët që ka lënë lufta.