Teza 'Shqipëri e Madhe' është kërcënim fals, thotë prof. Malcolm

Në një intervistë për BBC-në, autori i librit "Kosova - një histori e shkurtër" thotë se e ardhmja e Kosovës duket se do të vendoset brenda gjysmës së parë të këtij viti.

Akademiku britanik tha se "Shqipëria e Madhe" është një kërcënim fals që përdoret si kërcënim kundër pavarësisë së Kosovës.

Me profesor Noel Malcolm bisedoi Sokol Gruda i BBC-së që follimisht e pyeti se sa shpejt mund të pritej zgjidhja e statusit të Kosovës?

U bë krejtësisht e dukshme që e ardhmja e shqiptarëve të Kosovës do të sigurohej vetëm në një shtet të pavarur kosovar.   Noel Malcolm

Noel Malcolm: Duket sikur e ardhmja e Kosovës do të vendoset brenda gjysmës së parë të këtij viti. E di që është e lehtë të jesh shumë optimist për këtë çështje, por nuk duhet nënvlerësuar kapaciteti i diplomatëve dhe politikanëve ndërkombëtarë për të shpikur më shumë vonesa e taktika për të shmangur vendimin e fundit.

Megjithatë, pas deklaratës së presidentit Bush në Tiranë, në qershor të vitit të kaluar dhe pas shenjave të qarta që janë dhënë nga lojtarët kryesorë ndërkombëtarë në këtë situatë, mendoj se është mjaft e qartë se brenda pak muajsh do të kemi njohje të Kosovës së pavarur nga Shtetet e Bashkuara, Britania, Franca, Gjermania, e kur kjo të ndodhë, Kosova do të bëhet e pavarur.

është e lehtë të jesh shumë optimist për këtë çështje, por nuk duhet nënvlerësuar kapaciteti i diplomatëve dhe politikanëve ndërkombëtarë për të shpikur më shumë vonesa e taktika për të shmangur vendimin e fundit   Noel Malcolm

BBC: "Kosova - zgjidhje mund të jetë vetëm pavarësia" është titulli i një artikulli të shkruar prej jush në vitin 1998 në Britani. Atëkohë, në fakt, mund të ketë pasur plot politikanë ndërkombëtarë që nuk ia kishin dëgjuar as emrin Kosovës. Pse ishit i sigurtë që atëherë se pavarësia ishte zgjidhja e drejtë për Kosovën?

Noel Malcolm: Atëherë isha i sigurtë për të njëjtat arsye që jam i sigurtë edhe sot. Praktikisht, nuk ekziston asnjë mundësi tjetër serioze për stabilitet afatgjatë në këtë pjesë të Ballkanit.

Kjo u bë e qartë në vitet 80-të. U bë e qartë qëkurse erdhi në pushtet Millosheviqi që ky territor nuk do të trajtohej si pjesë normale e qeverisjes nga Beogradi.

Shqiptarët e Kosovës kërkojnë hiç më pak se pavarësi, serbët e barazojnë pavarësinë me destabilitetin e Ballkanit, ndërsa rusët flasin për të ashtuquajturin precedent   Noel Malcolm

U bë krejtësisht e dukshme që e ardhmja e shqiptarëve të Kosovës do të sigurohej vetëm në një shtet të pavarur kosovar. Gjithçka që ndodhte pasi kisha shkruar ato fjalë në vitin 1998, veçse ma forconte bindjen për pavarësi, megjithëse kisha qenë i bindur për këtë.

BBC: Megjithatë edhe sot nuk mungojnë argumentat pro dhe kundër pavarësisë. Shqiptarët e Kosovës kërkojnë hiç më pak se pavarësi, serbët e barazojnë pavarësinë me destabilitetin e Ballkanit, ndërsa rusët flasin për të ashtuquajturin precedent. A pajtoheni ju me qëndrimin e shqiptarëve se Kosova është rast unik?

Noel Malcolm: Unë mendoj se në një kuptim të rëndësishëm, Kosova përbën një rast unik.

Në një këndvështrim tjetër, po kaq të rëndësishëm, duhet të kuptojmë se ajo nuk krijon ndonjë precedent të ri.

Unë mendoj se në një kuptim të rëndësishëm, Kosova përbën një rast unik.   Noel Malcolm

Kosova është një rast unik për shkak të asaj që pamë në vitin 1999. Ne pamë aparatin shtetëror të një shteti modern europian, pra shteti Serbi e Mal i Zi që kishte mbetur nga ish-Jugosllavia, të përdorej për përzënien e një përqindjeje të madhe të popullsisë së një territori.

Ai aparat i dëbonte, u griste dokumentat e identitetit me qëllimin e qartë për të mos i lejuar të kthehen më.

Që prej vitit 1945 nuk kishim parë gjë të tillë në Europë. Kjo ishte gjë e jashtëzakonshme që gëzoi popullaritet në radhët e serbëve të zakonshëm.

Ku ishin marshimet e mëdha të protestës nëpër rrugët e Beogradit kundër dëbimeve? Thjesht, nuk pati të tilla.

Sikur Millosheviqi të kishte pasur sukses në manovrat e tij, ai do të kishte gëzuar popullaritetin e njerëzve të vet.

...nuk kemi të bëjmë me ndonjë precedent të ri. Ne po ndjekim precedentin e vjetër, sipas të cilit, Sllovenia, Kroacia, Maqedonia dhe Bosnja u bënë shtete të pavarur, sepse edhe ato ishin njësi të federatës.   Noel Malcolm

Kjo më ben të mendoj se mungon legjitimiteti themelor demokratik në rastin kur Beogradi pretendon ndonjë të drejtë morale për të qeverisur Kosovën.

Kjo, pra, e bën Kosovën një rast absolutisht unik. Por qasja tjetër që nuk është theksuar sa duhet ka të bëjë me faktin se në Jugosllavinë e vjetër, Kosova ishte një nga njësitë e sistemit federativ.

Ndaj them se nuk kemi të bëjmë me ndonjë precedent të ri. Ne po ndjekim precedentin e vjetër, sipas të cilit, Sllovenia, Kroacia, Maqedonia dhe Bosnja u bënë shtete të pavarur, sepse edhe ato ishin njësi të federatës.

Ajo federatë u shpërbë, u prish krejtësisht. Ky është interpretimi zyrtar i asaj që ndodhi.

Kjo do të thotë se nuk është diçka që do të ndodhë në Turqi me kurdët, sepse Turqia nuk është federatë, por edhe po të ishte, nuk po shpërbëhet. Kjo gjë nuk do të ndodhë as me baskët në Spanjë.

Me fjalë të tjera, Kosova nuk krijon precendë të rrezikshëm në të ardhmen, por ndjek një precedent korrekt tashmë të përcaktuar me shpërbërjen e Jugosllavisë.

Unë sinqerisht besoj, se, pas pavarësimit të Kosovës, nëse do të organizoheshin referendume në të dyja anët, nuk do të kishim votim pro një Shqipërie të bashkuar.   Noel Malcolm

BBC: Kur Kosova ta shpallë pavarësinë e, sikurse ju parashikuat, të njihet nga fuqitë e mëdha perëndimore, disa mund të friksohen se me krijimin e dy shteteve shqiptare, Shqipëri e Kosovë, do të prishet ekuilibri në Ballkan. Mendoni se ka bazë për një shqetësim të tillë?

Noel Malcolm: Unë nuk shoh ndonjë rrezik apo kërcënim në këtë mes. Në fillimin e viteve 90-të kur Moldavia po përcaktohej si një shtet i pavarur, pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, mund të thuhej se 'ky është një kërcënim i tmerrshëm për rajonin', sepse Moldavia përbëhet kryesisht nga popullsi rumune e, pra, po na krijioheshin dy shtete rumunë.

Është interesant, se në atë kohë shumëkush priste që Moldavia të bashkohej me Rumaninë.

E prapë askush nuk mendoi se kjo do të përbënte ndonjë katastrofë për rajonin. Që prej asaj kohe, kemi dy shtete fqinjë, Rumani e Moldavi, ku flitet rumanisht.

Mos e kanë shkatërruar ato ekuilibrin e sigurisë në rajon? Sigurisht që jo. Fakti është që ne kemi disa milionë shiptarë në Shqipëri e disa milionë shqiptarë në Kosovë. Kjo gjendje do të vazhdojë, pavarësisht statusit zyrtar, pavarësisht kufijve.

Rreziku lind vetëm nëse ata kanë ndonjë arsye politike për të kërcënuar apo bërë luftë me fqinjët. Unë nuk shoh arsye të tilla.

Prandaj edhe nuk e shoh fare as rrezikun.

BBC: Shqiptarët në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni e në gjithë rajonin po kërkojnë integrim euro-atlantik. A nuk është kjo dëshmi se frika nga "Shqipëria e Madhe" është thjesht një mit?

Noel Malcolm: Gjithë diskutimet për "Shqipërinë e Madhe" që kemi dëgjuar gjatë viteve të fundit janë zhvilluar nga politikanë të vendeve të tjera, që përpiqeshin të ngrinin kundërshti për statusin e Kosovës.

Unë mendoj se ky është një kundërshtim fals. Në të vërtetë dy herë fals.

Së pari, sepse unë besoj që, edhe nëse Kosova e Shqipëria bashkoheshin, kjo nuk do të sillte ndonjë kërcënim për vendet fqinjë.

Së dyti, sepse, sinqerisht, nuk mendoj se ky është skenar realist.

Unë mendoj se varet shumë nga se si u shtrohet pyetja njerëzve. Po t'i pyesësh shqiptarët nëse janë bërë gabime dhe padrejtësi gjatë përcaktimit të kufijve në vitin 1913, sigurisht që do të thonë "po".

Nëse i pyet se a u pëlqen ideja që një ditë, në të ardhmen, gjithë shqiptarët të jetojnë së bashku në një shtet, mendoj se thuajse gjithë shqiptarët do të thonë "po".

Por nëse i pyet se a do të votonin nesër për t'u bashkuar e për t'u qeverisuar nga një qeveri e përbërë kryesisht nga shqiptarët e anës tjetër, mendoj se përgjigja e ndershme e shumicës do të ishte "jo, për këtë nuk do të votoja që nesër"!

Unë sinqerisht besoj, se, pas pavarësimit të Kosovës, nëse do të organizoheshin referendume në të dyja anët, nuk do të kishim votim pro një Shqipërie të bashkuar.

Unë mendoj se kjo tezë është përdorur si një lloj kërcënimi kundër mundësisë së pavarësisë së Kosovës, po që mendoj se është një kërcënim fals.