http://www.bbcalbanian.com

Botuar: E hėnė, 21 shtator 2009 - 11:34 CET

Gorbaēov i qėndron vendimeve tė 1989-s

Me afrimin e pėrvjetorit tė shembjes sė Murit tė Berlinit ėshtė koha qė ish-udhėheqėsit tė reflektojnė pėr rolin e tyre nė njė nga ngjarjet mė tė rėndėsishme tė shekullit tė 20-tė - rėnies sė komunizmit nė Evropėn Lindore.

Dhe asnjė tjetėr nuk ėshtė mė i pėrshtatshėm pėr tė folur pėr kėtė sa udhėheqėsi i fundit i Bashkimit Sovjetik, Mihail Gorbaēov, konceptet e tė cilit pėr Glasnost-in (Hapje) dhe Perestroika-n (Ristrukturim), bėnė aq shumė, megjithėse pa dashje, pėr t'i rėnė kėmbanave tė vdekjes pėr sistemin komunist.

Ai mbron politikat e tij qė i dhanė fund Luftės sė Ftohtė dhe thotė gjithashtu se udhėheqėsit perėndimorė ishin pėrpjekur qė ta bėnin atė tė bllokonte ribashkimin e Gjermanisė.

 Viti 1989 sigurisht qė ishte njė ndryshim pėr mirė, nuk ka asnjė dyshim pėr kėtė, asnjė dyshim.
 
Mihail Gorbaēov

Duke folur nė njė intervistė pėr BBC-nė zoti Gorbaēov flet pėr atė se ēfarė ka pasur tė gabuar nė mėnyrėn se si ėshtė udhėhequr Rusia atėhere - dhe tani.

Gorbaēov mbėshtet ndryshimin

Moska sot ėshtė plotė jetė dhe me trafik tė bllokuar, e mėsuar si me pasurinė ashtu edhe me varfėrinė, ėshtė njė vend krejt i ndryshėm nga qyteti i mėrzitshėm dhe i zymtė 20 vjet mė parė.

Ashtu si tė gjitha vendet e Evropės Lindore edhe Rusia kaloi nėpėr njė metamorfozė pas fillimit tė rrėzimit tė komunizmit nė vitin 1989.

Megjithatė shumė vetė kanė frikė se Rusia po rrėshqet mbrapsht nė njė shtet autokratik ku kryeministri i tanishėm Vladimir Putin po lė tė kuptohet se ai dėshiron tė bėhet president pėrsėri pėr 12 vjet tė tjera.

BBC-ja i kėrkon mendimin personit qė filloi revolucionin e vitit 1989, qė pati njė ndikim po aq tė madh nė Rusi sa edhe nė Evropėn Lindore.

Mihail Gorbaēovi ishte udhėheqėsi i fundit sovjetik. Politikat e tij shkatėrruan perandorinė sovjetike dhe i ndanė hidhur rusėt.

BBC: A ka qenė kjo njė arritje?

Mihail Gorbaēov: Mendoj se viti 1989 sigurisht qė ishte njė ndryshim pėr mirė, nuk ka asnjė dyshim pėr kėtė, asnjė dyshim. Nė vendin tonė nuk kishim lirinė e nevojshme, veēanėrisht lirinė e fjalės, dhe lirinė nė pėrgjithėsi.

Njė nga vendet mė tė arsimuara nė botė kishte zgjedhje tė tilla, qė e thėnė butė, nuk ishin zgjedhje tė vėrteta, ishin gjysmė zgjedhje, sepse duhej tė zgjidhje nga vetėm njė kandidat, dhe ishin njė shaka dhe jo zgjedhje tė vėrteta. Prandaj nė atė kohė duheshin bėrė shumė gjera. Ne kishim nevojė pėr ndryshim.

BBC: Muri i Berlinit pėr shumė vite ka qenė simboli mė i fuqishėm i ndarjes sė Evropės. Pas rėnies sė Murit Gjermania u vėrsul me shpejtėsinė mė tė madhe drejt bashkimit. Zoti Gorbaēov ishte kundėr kėsaj, dhe po ashtu ishte, siē mėsoi ai, edhe kryeministrja britanike nė atė kohė, Margaret Theēer dhe presienti francez Fransua Miterand.

Mihail Gorbaēov: Ne ishim gjithashtu nė kontakt me udhėheqjen e vendit tuaj (Britanisė), dhe me atė tė Francės, Miterand, dhe zonjė Theēer nė veēanti. Ata thanė me kėmbėngulje se procesi nuk do tė shkonte pėrpara nė atė mėnyrė, dhe se duhej ndalur. Unė pyeta nėse ata kishin ndonjė sugjerim lidhur me ndonjė qasje tė ndryshme. Ata nuk kishin asnjė. Ata vetėm donin tė arrinin qėllimet e tyre duke pėrdorur tė tjerėt, duke na pėrdorur ne. Ata donin qė Gorbaēovi ta bėnte atė.

BBC: Pra, ata donin qė ju tė bllokonit bashkimin e Gjermanisė?

Mihail Gorbaēov: Ashtu ėshtė, po. Ata e kishin gabim. Por, meqė ra fjala, nė fazėn tjetėr, tė gjithė ata morėn pjesė nė pėrgatitjen e dokumentit dhe traktatit, qė u firmosėn mė vonė.

BBC: Muret e fondacionit Gorbaēov janė tė mbushura me ēmimet qė erdhėn nga e gjithė bota, qė vlerėsojnė kontributin e tij pėr ndryshimin e saj. Por kjo ėshtė nė kontrast tė thellė me atė qė ndodhni nė vendin e tij, ku zoti Gorbaēov gati nuk pėrmendet fare. Por ai po e kalon pensioni e tij me dinjitet. Ai nuk pranon tė bėjė kritika tė drejtėpėrdrejta pėr zotin Putin, por nėse e gėrvish sipėrfaqen ai sheh shumė gjera qė shkojnė keq nė Rusinė e tanishme.

Mihail Gorbaēoev: Partia Rusia e Bashkuar ėshtė njė kopje e keqe e Partisė Komuniste nė Bashkimin Sovjetik.

BBC: Ka shenja se zoti Putin po shqyrton mundėsinė qė tė kandidojė pėrsėri pėr president nė zgjedhjet e ardhshme. A mendoni se ai ėshtė personi i duhur pėr ta udhėhequr Rusinė pėrpara?

Mihail Gorbaēov: Mendoj se e gjitha qė po ndodh bazuar nė procesin demokratik ėshtė diēka qė duhet ta pranosh. Tandemi, udhėheqja e dyfishtė ėshtė njė lloj specifik i demokracisė qė ekziston nė Rusi sot.

BBC: Por a ėshtė gjė e mirė tė kesh tė njėjtin person nė kontroll tė vendit pėr 20 vjet?

Mihail Gorbaēov: Mendoj se ėshtė tepėr herėt tė ngrihet kjo gjė dhe mua nuk mė pėlqeu shprehja "Do tė ulem me presidentin dhe do tė vendosim!". Unė mendoj se kjo gjė duhet vendosur nga votuesit, nga populli, dhe unė nuk e dėgjova atė qė tė pėrmendte popullin. Mendoj se kjo nuk ėshtė nė rregull, nuk ėshtė njė meritė pėr tė. Ne duhet ta transformojmė vendin tonė. Ne duhet ta modernizojmė vendin tonė. Dhe kjo nuk mund tė bėhet me presion, duke lėshuar komanda dhe urdhra, dhe komanda administrative. Ato mund tė arrihen vetėm nėpėrmjet demokracisė, duke krijuar njė mjedis tė lirė dhe demokratik me pjesėmarrjen e popullit. Pa popullin ne nuk mund tė arrijmė sukses.

Personi qė ndodhet tani nė Kremlin do t'i kushtojė pak vėmendje sugjerimeve tė zotit Gorbaēov.

Ai ka pak mbėshtetje brenda Rusisė, por nė botėn e jashtme ai ka ende autoritetin moral tė personit qė shkatėrroi partinė e tij komuniste, sepse ishte gjeja e drejtė qė duhej tė bėhej.

Mendimi i tij tani ėshtė se Rusia duhet tė reformojė veten dhe kritikon zotin Putin pėr mėnyrėn qė ai zgjedh pėr tė pėrfqėsuar interesat e Rusisė dhe thotė se ato do tė provojnė se do tė jenė kundra-produktive.