|
ICG: Shkėmbimi - zgjidhje e preferuar
|
|||||||||||||||||||||||
Grupi Ndėrkombėtar i Krizave (ICG) nė njė raport tė publikuar tė enjten vėren se shkėmbimi i territoreve ndėrmjet Kosovės
dhe Serbisė ėshtė njė zgjidhje qė preferohet mė shumė nga tė dyja palėt, se sa dhėnia e njė autonomie pėr pjesėn veriore tė
Kosovės me shumicė serbe.
Organizata thotė se plani i Ahtisarit ėshtė treguar i pamjaftueshėm pėr zgjidhjen e problemit tė veriut dhe arsyeja pėr kėtė, sipas ICG-sė, qėndron te mungesa e unitetit ndėrkombėtar pėr shtetėsinė e Kosovės. ICG rekomandon dhėnien e njė autonomie pėr veriun si zgjidhjen mė tė mirė tė kėtij problemi nė kuadėr tė kufijve ekzistues, por thotė se pėr Prishtinėn kjo mbetet e papranueshme nga frika se kjo do ta bėnte jofunksional shtetin e Kosovės. Pėr Beogradin thuhet se zgjidhja mė e dėshirueshme mbetet ndarja e Kosovės, por autoritetet nė Serbi, sipas organizatės, e kanė kuptuar se nuk mund ta marrin veriun pa dhėnė diēka nė kėmbim.
- Ēfarė mendoni pėr idenė e shkėmbimit tė territoreve, ėshtė praktike, apo rrezikon destabilizim tė rajoni? - Si mendoni se mund tė zgjidhen mosmarrėveshjet midis Prishtinės e Beogradit? Na shkruani duke pėrdorur formularin nė tė djathtė. Disa nga mendimet tuaja Pėr mendimin tim nuk duhet tė ketė shkėmbim territoresh,sepse ajo qė unė kam pėr mua ėshtė e shtrenjtė dhe nuk do doja ta
ndėrroja me dikė tjetėr. Kjo do ta kthente rajonin nė vitet 90, ndoshta edhe mė gjerė, ēka do bėhet me Maqedoninė, Malin e Zi, Bosnjėn, Rumaninė, Hungarinė?
Ky propozim ėshtė jo real, jo praktik me njė fjalė ky propozim ėshtė kaos. Mendoj se zgjidhja ėshtė tek institucionet ndėrkombėtare tė cilėt i kanė pėrkėdhelur serbėt. Sė pari me targa tė automjeteve
e tash edhe me territore. Serbėt pranojnė vetėm kur e shohin se nuk kanė nga tja mbajnė. Kėshtu qė nuk ka ndrrim territoresh
por duhet tė ketė respektim kushtetutės sė Kosovės nga tė gjithė. Shkėmbimi i territoreve Serbi - Kosovė ėshtė tepėr e dėmshme. Atėhere komuniteti ndėrkombėtar, BE ShBA, Rusia dhe OKB hap
kutinė e Pandorės pėr Ballkanin, regullim tėrėsor tė Ballkanit . Ne shqiptarėt duhet tė zgjohemi nga gjumi, nėse doni shkėmbim territoresh aherė nuk do tė vijė nė pyetje vetėm shkėmbimi ndėrmjet
Serbisė dhe Kosovės, por ne duhet tė kėrkojmė edhe trojet e tjera ... me Maqedoninė, Malin e zi e tė tjera .... si ėshte e
mundur qė bota tė bisedojė pėr 20.000 serbė nė Kosovė, e tė mos pėrmėnden fare 1 milion apo mė tepėr shqiptarė nė Maqedoni
... tė ēmendur ... nėse serbėt nuk duan tė jetojnė me shqiptarėt nė Kosovėn e pavarur atėhere le t'i mbledhin plaēkat e tė
shkojnė nė Serbi. Toplica, Sanxhaku, Lugina e Preshevės duhet tė futen nė lojė, pėr t'i frenuar orekset genocidiale serbe dhe atyre qė lanēojnė
idera pro serbe. Edhe sa krahina shqipja duhet mi fal qė tua maroj qefin sllavėve bre! Shkėmbimi i territoreve nė asnjė mėnyrė nuk ėshtė nė favor tė Kosovės. Dihet mirėfilli se pjesa veriore e Kosovės ėshtė e
pasur me minerale. Dhe pikėrisht ajo ka qenė edhe strategjia Serbe pas hyrjes sė NATO-s nė Kosovė qė nė atė pjesė tė koncentrojė
njė numėr tė madh serbėsh! Prandaj frikėsohem se po qe se ndodh shkėmbimi ne do tė dalim humbėsit mė tė mėdhenj sepse serbėt
me kohe kane bėrė pastrime etnike nė Medvegje, Bujanoc dhe Preshevė dhe mos tė flasim pėr pastrimet e mė herėshme. Njėherit
dhėnja e njė autonomie pėr veriun do tė ishte shkėputje e asaj pjese si dhe Serbėt nuk do tė ndaleshin vetėm me kaq, por do
tė kėrkonin qė edhe nė brendinė e Kosovės tė krijojnė kaose. Qė sė paku ne i njohim dhe i kemi parė skenarėt e tyre edhe mė
parė! Prandaj pėr mendimin tim nuk duhet lejuar as shkėmbimi dhe as autonomia pėr veriun, sepse mjaft lėshime janė bėrė edhe
me planin e Ahtisarit. Por nuk duhet harruar se kėta skenarė janė lejuar nė njė mėnyrė edhe nga ndėrkombėtarėt qė nė vitin
1999. Dhe qė nga ajo kohė ajo pjesė nuk ka qenė e kontrolluar nga institucionet e Kosovės. Por sė paku tani institucionet
e Kosovės duhet tė jenė tė vendosura qė edhe ajo pjesė tė rrespektojė ligjet dhe kushtetutėn e Kosovės?! Ata tė cilėt e preferojnė
shkėmbimin e teritoreve janė apsolutisht gabim dhe ata nuk ēajnė kokėn pėr ardhmėrinė e gjeneratave qė vijnė, nuk ēajnė kokėn
pse tokat tona tkurren, ose ua falim tė tjerėve, andaj kujdes se mund tė na gjykojė historia! Nė asnjė mėnyrė qė tė japim troje, por duhet tė marrim trojet tona. Po vazhdojnė tė njėjtėn gjė me trojet shqiptare se zėri
i Tiranės nuk bėhet i gjallė pėr tė drejtat e shqiptarve nė trojet e okupuara nga Serbi. Nė radhė tė parė Serbisė dhe atyre qė qėndrojnė prapa saj, kėrkohet tu bėhet e qartė publikisht se shqiptarėt nuk kanė toka
pėr t'i dhėnė kujt. Pėrkundrazi, tė tjerėt duhet tu kthejnė shqiptarėve territoret e grabitura atyre gjatė historisė. Nė Kosovė
e dinė fare mirė se ēka i pėrket Kosovės e ēfarė jo. Lugina e Preshevės, emri real i tė cilės ėshtė Kosova Lindore, ka qenė
pjesė integrale e Kosovės deri nė vitin 1945, kohė kur pėr qėllime tė njohura, kėto territore iu kaluan Serbisė. E njėjta
gjė ndodhi dhe me Kosovėn Jugore, Maqedoninė e sotme perėndimore, qė u nda nga trungu i Kosvės duke iu bashkangjitur republikes
se sapoformuar te Maqedonisė. Bazuar mbi kėtė fakt historik dhe mbi gjendjen aktuale nė terren, pėr tė zgjidh njė herė e mirė
problemet territoriale ndėrmjet Kosovės dhe Serbisė, kjo e fundit duhet t'i kthejė Kosovės jo vetėm Preshevėn siē aludohet
nė disa raste, por dhe dy komunat e tjera shqiptare nė luginė, Bujanocin e Medvegjen. Pėr sa i pėrket veriut tė Kosovės ku
mė sė shumti po luhet loja serbe, e vėrteta tė thuhet hapur e me forcė. Mitrovica ka qenė dhe mbetet qytet shqiptar me tė
dy pjesėt e saj, veriun e jugun. Nėse sot veriu i qytetit dominohet nga popullata jo shqiptare, kjo ėshtė rezultat i kolonizimit
tė saj me banorė tė ardhur nga Serbia gjatė regjimit titist dhe sė fundi nga pastrimi etnik i shqiptarėve gjatė dhe pas luftės
sė vitit 1999. Territoret nė veri tė Mitrovicės kanė qenė po ashtu shqiptare me pėrjashtim tė disa fshatrave tė pastra serbe
nė komunat e Leposaviqit, Zubin Patokut e Zvecanit qė ju bashkangjitėn Kosovės nė vitin 1945. Gjithkush nė Kosovė din se ka
ekzistu dhe vazhdon tė ekzistojė njė kufi natyror ndėrmjet territoreve shqiptare nė veri tė Mitrovicės dhe fshtarave tė tri
komunave tė pėrmendura. Nėse Kosova do tė merrte pjesėn e saj tė mbetur aktualisht nė Serbi, pra tre komunat e Kosovės Lindore,
s'ka pse tė mos hiqej dorė nga fshatrat serbe nė veri tė Mitrovicės. Pėrsa i pėrket serbėve qė banojnė nė pjesėt e tjera tė
Kosovės, pėrveē ēfarė u ėshtė garantuar atyre nė pakon e Ahtisarit, asgjė mė tepėr nuk duhet tė pretendojnė. Ata janė banorė
tė ardhur nė Kosovė nė perudha tė ndryshme histroike dhe nė se duan tė qendrojnė nė kėtė shtet si qytetarė tė barabartė, le
tė rrinė, nėse nuk ju pėlqen, lėlvizja e njerėzve tashmė ashtė e lirė, mund tė shkojnė tė jetojnė nė atė pjesė tė Ballkanit
qė dėshirojnė. Lidhur me objektet e trashėgimisė fetare ortodokse nė Kosovė do tė thoja se ata janė pjesė e Kosovės, pasuri
e saj kulturore e historike dhe nuk kanė pse kėrkojnė ekstrateritorialitet nė vendin e vet. Shteti i Kosovės e ka pėr obligim
t'i ruajė e ti mbrojė kėto objekte si vlera kulturore kombėtare, pavarėsisht se kujt religioni e etnie i pėrkasin mė sė shumti.
Serbia nga ana tjetėr duhet ta ketė tė qartė qė nuk do tė ketė kurrė privilegjin tė bisedojė me Kosovėn pėr ēėshtje tė brendėshme
tė kėtij shteti. Kosova dhe Serbia, si dy shtete tė barabarta, mund tė bisedojnė pėr njė seri ēėshtjesh tė tjera me interes
reciprok. Nėse ata si dy shtete sovrane do tė bien dakort qė tė ndryshojnė vijėn kufitare ndėrmjet tyre, pra tė shkėmbejnė
dhe teritore tė caktuara sipas kornizave tė shtjelluara ma sipėr, njė gjė e tillė sado tė prekte interesat e askujt tjetėr
dhe nuk do tė sillte asnjė destabilizim nė rrajon. Shqiptarėt i ka lėnė mendja. Beogradi deri nė shekullin e 11 ka qenė qytet shqiptar. Nuk e di se si kanė arrit ata me ardhė
nė Kosovė tė thonė se Kosova ėshtė Serbi, por shqiptarėt nuk dojn liri pėr fėmijėt e tyre ... 12 vjet sot nuk jeni nė gjėndje
ti mbroni fėmijėt tuaj, motrat tuaja, gratė, nanat, baballarėt ... Jam i mendimit qė tė angazhohen historianėt tė cilėt janė personat e pėrshtatshėm pėr kėtė problem qė nuk do shumė aritmetik
pėr zgjidhje nga tė dyja palėt bashkė me zotrinjtė europianė tė cilėt janė nė brendi tė historisė. Mė nė fund po shpalosen sekretet ndėrkombėtare pėr Kosovėn. Kjo ėshtė njė ide e mirėpritur pėr tė dy popujt. Kėshtu ka ardh
fundi i kėsaj ēėshtje tė mbetur pezull para njė dekade. Nuk gjej fjalė kur diskutohet pėr shkėmbim territoresh. Jemi ne qė duhet tė kėrkojmė tė marrim teritoret tona... Ideja pėr shkėmbimin e territoreve ėshtė njė opsion i mundshėm i zgjidhjes sė problemit nė Ballkan. Kjo ide mund tė realizohet
vetėm nėse pala qė paraqet ofertėn pėr kėtė ėshtė e favorshme dhe para sė gjithash e drejtė pėr palėn tjetėr dhe se e gjithė
procedura e kėtij veprimi tė zhvillohet nėn patronatin e Bashkėsisė Ndėrkombėtare si dhe tė ofrohet Garanci Ndėrkombėtare
pėr zbatimin e saj. Nė rastin konkret, Kosova nuk guxon tė luaj e para me kėtė kartė. Serbia duhet tė jetė e para qė duhet
ta bėjė ofertėn seroize zyrtare. Ėshtė nė interesin e saj qė ta zgjidh kėtė problem, qoftė edhe nėse "humb shuma tė dhėmbshme".
Realiteti ėshtė se Serbia nuk humb asgjė. Pra, nuk mund tė humbėsh diēka qė nuk ėshtė e jotja dhe qė nuk e ke. Ēfarė tė drejta kanė serbėt nė Kosovė nuk i kanė as nė Serbi. Dhe sa i pėrket tė drejtave tė pakicave ku tė gjejnė ma mirė
le tė shkojnė..... Vėllezėrit tanė nė Preshevė, Medvegje e Bujanoc nuk gėzojnė asnjė tė drejtė njerėzore. ICG ėshtė mirė t'i
kushtojė rėndėsi pakicave nė Serbi dhe tė zhdukurve qė ende nuk dihet pėr fatin e mijėra kosovarėve. Kur flitet pėr shkėmbim territoresh, duhet tė kihet parasysh territori i Kosovės lindore qė ėshtė shkėmbyer me territore tė
Mitrovicės veriore, mund tė flitet veē pėr atė territor qė ka qenė pjesė e Serbisė dhe territori qė ka qenė i Kosovės. Pėr
kėtė mund tė flitet nė paketė pa ndryshime dhe ndėrhyrje. Shkėmbimi i territoreve si opsion i paqėndrueshėm nė realitet. Dihet qė fuqitė e mėdha e kanė coptuar Shqipėrinė anė e kėnd.
Kėshtu qė nėse hapet kjo ēėshtje, atėhere tė gjitha trevat do tė duhet tė rikthehen nė pėrbrjen e Shqipėrisė natyrale. Nga
ana tjetėr aspiratat serbe kanė qenė gjithnjė gllabėrim i trojeve shqiptare. Dhe pėr kėtė arėsye i kemi disa luftra ballkanike
dhe ato botėrore. Me gjithė kėto qė po i bėn Serbia, vetes po ia zgjat vetes rrugėn pėr anėtarėsim nė organizata tė ndryshme
si nė NATO dhe BE. Me njė fjalė e gjithė kjo tregon pėr njė paqėndrueshmri tė politikės serbe krahas realitetit qė ekziston
tani. Serbia edhe me aktet e fundit kriminale po mėton ta destabilizoj Kosovėn, nė aspektin e paraqitjes sė situatės alarmante
nė Kosovė. Gjithė kėto gjėra, siē duket nuk shkojnė nė favor tė Serbisė. Situata ekonomike gjithnjė mė keq paraqitet atje
nė Serbi, priten protesta, mungon qumėshti, ndihet mungesa nė produkte qė rrjedhin nga qumėshti. Shkėmbimi i territoreve nuk duhet parė si extrimitet, biles mund tė jetė zgjidhja mė e mirė e mundshme pėr tė dy palėt. Pyetja
ėshtė se a mund tė shkaktojė njė efekt zinxhir nė se zbatohet duke marrė parasysh se le Ballkani por e gjithė Evropa ka probleme
teritoriale. Nė se shkėmbimi i territoreve ndodh atėhere nuk shoh asnjė justifikim pėrse Kosova, pjesa shqiptare e Maqedonisė,
pjesa shqiptare e Malit tė Zi pse jo edhe ēamėrija me gjithė Shqipėrinė tė mos jenė njė shtet mė vete. Kujdes politikanė tė
nderuar me gjithė GNK ose ICK ėshtė me spec djegės ky muhabet. Mos harroni se lufta e parė botėrore filloi nga Serbija. Shkėmbimi territoreve ėshtė shumė e mundur por vetėm ēėshtja ėshtė "timing-u" i vėrtet. Ēėshtja ėshtė se a duhet tė shkėmbejmė
territore duke e futur edhe Maqedoninė ose kjo tė ndodh vetėm mes Kosovės dhe Serbisė, kurse Maqedonia tė lihet mė vonė. Por
kjo e dyta ėshtė shumė mė e rezikshme pasi mund qė mos tė ndodhė kurrė dhe nė kėtė formė shqiptarėt e Maqedonisė tė lihen
nėn kthetrat e sllavo-maqedonasve. "Shkėmbimi" njė fenomen i njohur mė tepėr pėr shkėmbim robėrish, kėto kohėt e fundit po dėgjohet dhe pėr zgjidhejn e mjaftė
problemeve territoriale (kufitare) midis shteteve, por qė pėr mendimin tim, mė shumė i ka acaruar problemet se sa i ka lehtėsuar.
Nė rastin konkret, ky version, midis shtetit tė Kosovės dhe Serbisė, ėshtė i papranueshem, por edhe jo i arsyeshėm, llogjik
dhe i padrejtė pėr shqiptarėt nė pėrgjithėsi dhe nė veēanti pėr shtetin e Kosovės. Ngjarjet duhen parė, jo vetėm nė historinė
e afėrt dhe tė largėt, por dhe sot. Kjo pjesė e territorit qė flet shqip (neto shqip) njė shqipe tė pastėr, lehtėsisht e dallueshme
dhe e kuptueshme, a mund tė pranohet qė ėshtė mėsuar apo "injektuar" te kjo pjesė e popullsisė nga njė shtet tjetėr shqipfolės?!!
Kurresesi jo. Ata janė popullsi shqiptare tė cilėve u ėshtė bėrė padrejtesia tė jetojnė, jashtė vullnetit tė tyre, nė njė
shtet tjetėr dhe nuk ėshtė pyetur(megjithėse e kanė kėrkuar vazhdimisht) asnjėherė,nėse duan apo jo tė jetojnė nė varėsinė
e atij bashkėsi shteti tė quajtur "Jugosllavi". Dhe, megjithėse u rishikua kjo padrejtėsi duke e ēliruar Kosovėn nga kjo zgjedhje,
pėrsėri kanė mbetur territore tė tera (kanė mbetur "Jugosllavi tė vogla") qė banohen nga shqiptarė shqipfolės, jo vetėm nė
Serbi, por edhe nė Mal tė Zi dhe Maqedoni e Greqi, tė cilėt kėrkojnė tė shkėputen prej tyre. Pra, padrejtėsia nuk ėshtė zgjidhur
plotėsisht. Atėhere, pėr ēfarė "shkėmbim teritoresh" duhet tė flitet me shqiptarėt?! Unė e mendoj se akoma shqiptarėt po trajtohen
si popull qė mund tu imponohen zgjidhje jashtė dėshirave dhe kėrkesave tė tyre. Unė e shoh, se kėtij versioni, ka kohė qė
i ka kaluar koha. Nė Europėn e bashkuar tė gjithė popujt duhet tė shkojnė tė barabartė dhe me tė drejta tė barabarta. Niveli
ekonomik le tė jetė sipas aftėsive tė secilit, por zgjedhja politike e popujve ėshtė e drejtė qė e kanė fituar nė shekuj. Shėkmbimi i territorit tonė me territorin tonė, ėshtė e pakuptimtė dhe e papranueshme. Serbia duhet tė bėjė tėrheqje nga tokat
tona tė kolonizuara dhe t'i dekolonizoj. Pėrndryshe do ti bart pasojat pėr tė cilat ne nuk bartim pėrgjegjėsi nė tė ardhmen. Nėse nuk ka shkėmbim territoresh do tė ketė "shkėmbim" tė njėanshėm dhe Mitrovica do t'i jipet Serbisė pa asnjė ēmim. Prandaj
pse mė mirė ėshtė tė shkėmbehen se sa tė jipet falas...! Lufta u zhvillua nė Kosovė e jo nė Serbi. Ajo nuk ishte e drejtė, sepse u luftua thuajse mes ushtrisė serbe e civilėve shqiptarė.
Serbia pėr shumė dekada u pėrpoq t'i nėnēmojė e likuidojė shqiptarėt. Amerika dhe njė pjesė e Europės edhe vetė e luftuan
serbin qė ne tė ēlirohemi e, sė fundi, edhe na pranuan si shtete nė kėtė territor. E pse tani shkėmbim territoresh?! Nėse vjen puna deri tek shkėmbimi i territoreve, atėhere mendoj se zgjidhja mė e preferuar dhe pėrfundimtare, pa lėshuar pe
as edhe njė pikė mė tutje, do tė ishte kjo: Leposaviqi t'i jepet Serbisė, ndėrsa territoret e banuara me shqiptarė nė Preshevė,
Bujanoc dhe Medvegjė, territoret e banuara me shqiptarė nė Maqedoni dhe Mal tė Zi, tė bashkohen; Kosova t'i bashkėngjitet
Shqipėrisė, natyrisht duke mos harruar Ēamėrinė. Ky do tė ishte edhe pėrfundimi i konflikteve nė Ballkan dhe faktorizimi i
shqiptarėve. Nė kėtė pikė nuk duhet tė bėhet as edhe njė lėshim. Kur flitet pėr ndėrrim territoresh, sė pari propozuesi duhet tė ketė parasysh kompleksitetin e rajonit, popullatėn qė jeton
nė ato rajone, ēėshtjet e pazgjidhura kombėtare nė tėrė Ballkanin, si dhe luftrat qė janė zhvilluar nė rajon e shumėēka tjetėr.
Por nuk duhet harruar ekuilibri i forcave botėrore nė kohėn kur bėhet propozimi. Mjafton tė kujtohet se ekziston njė model
tashmė i njohur, Harvatska Olluja nė Kroaci dhe problemi i Mitrovicės kryhet njėherė e mirė. |
LOKALE
Deklaratė pėr shkėputje nė veri tė Mitrovicės18 gusht 2010 | Rajoni
Pa zgjidhje Beograd-Prishtinė BE e mbyllur10 gusht 2010 | Rajoni
Ideja ėshtė 'jofunksionale'02 korrik 2010 | Rajoni
Shkėmbimi i territoreve 'i rrezikshėm' 30 qershor 2010 | Rajoni
Bodganoviq kundėr shkėmbimit tė territoreve30 qershor 2010 | Rajoni
Zgjidhje 'brenda kufijve ekzistues'29 qershor 2010 | Rajoni
Ide pėr shkėmbime territoresh Kosovė-Serbi28 qershor 2010 | Rajoni
Kuēi: Tė ndėrpriten ndikimet e Beogradit nė veri31 maj 2010 | Rajoni
|
|||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||