|
Auditorium i BBC-sė nė Mitrovicė | |||||||||||||||||||||||
Nė kuadėr tė ciklit tė emisioneve "Auditorium", BBC nė shqip dhe BBC nė serbisht organizuan debatin e hapur nė Mitrovicė. Tė ftuar qė t'u pėrgjigjen pyetjeve tuaja ishin Gerard Gallucci, administratori i OKB-sė pėr Mitrovicėn, Lutfi Haziri, zėvendėskryeministėr dhe Ministėr pėr Administrim tė Pushtetit Lokal nė Qeverinė e Kosovės, Oliver Ivanoviē, kryetar i Listės Serbe pėr Kosovėn dhe Metohinė (LSKM), Bajram Rexhepi, ish-kryeministėr dhe pėrfaqėsues i lartė i Partisė Demokratike tė Kosovės dhe Sadije Nikshiq, kryetare e Komitetit pėr Komunitete nė Kuvendin Komunal tė Mitrovicės, pėrfaqėsuese e komunitetit boshnjak. Debati u realizua nė bashkėpunim me Radiotelevizionin e Kosovės (RTK). Mė poshtė keni njė transkriptim tė Auditoriumit. Ai u drejtua nga gazetari, Aleksandėr Furxhi. Furxhi. Pėrshėndetje dėgjuesve tė BBC nė shqip dhe nė serbisht, mirė se keni ardhur - dobro doshli. Pėrshėndetje teleshikuesve tė radio televizonit tė Kosovės. Pėrshėndetje nga Mitrovica, stacioni i radhės i debatit Auditorium i cili vijon udhėtimin e tij nėpėr Shqipėri dhe nė Kosovė. Njė pėrshėndetje dhe teleshikuesve tė televizionit Top Channel nė Shqipėri. Tė pranishėm gjithashtu nė Auditorium nė radhėt e para janė edhe pėrfaqėsues tė policisė ndėrkombėtare, autoritete tė KFOR, OSBE dhe pushtetit lokal. Pėrballė tė ftuar nė panel janė tė rinj, nxėnės por edhe qytetarė shqiptarė, serbė edhe boshnjakė. Ndodhemi nė sallėn e Qendrės Kulturore e cila ngrihet nė skajin jugor tė urės sė famshme, urė e cila ndryshe nga tė gjitha urat nė botė nuk lidh, por e ndan nė dy pjesė qytetin e Mitrovicės. Nė prag tė zgjidhjes sė statusit pėrfundimtar tė Kosovės, ēėshtja e Mitrovicės siē e dimė mbetet thembra e Akilit. Ēfarė do tė ndodhė me pjesėn veriore tė qytetit, cila do tė jetė prespektiva e zhvillimit ekonomik? Kėto janė pyetjet mė tė shpeshta qė kemi marrė edhe nėpėrmjet adresės sė internetit, bbcalbanian.com. Ekipi editorial i BBC sapo i ka pėrzgjedhur pyetjet dhe natyrisht pėr arsye tė njerėzve tė shumė kombėsive, debati i BBC do tė zhvillohet nė 3 gjuhė shqip, serbisht dhe anglisht. Marrim pyetjen e parė. Fatmire Zeqiri: Unė vij nga radio Ylberi. Si e parashikoni qytetin e Mitrovicės pas statusit final tė Kosovės? Galluci: Unė mendoj se nėse tė gjithė gjatė kėtyre muajve tė ardhshėm do tė kenė njė qasje pozitive dhe me kėtė pako qė po pėrgatitet nga i dėrguari posaēėm e cila do tė kėrkojė tė bėjė centralizimin e komunave nė njė rajon tė vetėm mė nė fund qytetarėt e Mitrovicės do tė kenė mundėsi qė t'i kthehen njė jete normale. Ata do tė bashkėpunojnė mes vetes e po ashtu do tė jetojnė brenda komuniteteve tė tyre nė paqe e qetėsi. Furxhi: A besoni z. Ivanoviē se do tė kthehet kjo gjendje mbas statusit? Ivanoviē: Kjo ėshtė dėshira e sotme. Prej viteve '90, Serbia beson qė do tė kthehen nė shtėpitė e tyre, mirėpo ata kanė filluar tė humbasin durimin. Ata po i shesin shtėpitė e tyre pėrkundėr alarmit tė dhėnė se ata qė po shesin shtėpitė e tyre nuk kanė asnjė fije shprese. Mitrovica ka traditė, ka njė fuqi punėtore tė arsimuar qė nuk mund t'ja tejkalojė as edhe njė qytet tjetėr i Kosovės. Jam gjithashtu i sigurt se me njė zonė industriale e cila mund tė ndėrtohet dhe me njė zonė jo tatimore pa doganė, atėherė bėsoj se kemi shanse tė punėsojmė njė numėr tė madh tė njerėzve dhe ata do t'i kthehen mė shumė punės e nuk do tė mbeten me politikė qė ėshtė njė gjė e pėrditshme pėr tė gjithė ata qė jetojnė nė Mitrovicė. Bajram Rexhepi: Unė mendoj se tė gjithė qytetarėt e Mitrovicės, shqiptarėt e serbėt dhe tė gjithė komunitet e tjera e shikojnė pak me nostalgji Mitrovicėn dhe tė gjithė dėshirojnė qė ajo t'i kthehet normalitetit dhe prespektivės tė zhvillimit ekonomik se ėshtė njė varfėri nė tė dy anėt dhe siē e pėrmendi dhe z. Galluci e shikon Mitrovicėn me dy njėsi komunale ku njė bord administrativ do tė gjejė pika tė pėrbashkėta tė interesave tė pėrbashkėt dhe mendoj se segmenti ekonomik ėshtė hapėsira qė mund tė afrojė komunitetet mė sė miri. Nikshiq: Unė e shoh Mitrovicėn sipas planit tė ndarė nė dy komuna, por me njė bord tė pėrbashkėt i cili do ketė njė rol shumė tė rėndėsishėm se ėshtė njė shembull i multietnicitetit dhe integrimit tė qytetarėve tė Mitrovicės. Nė qytetin e Mitrovicės gjatė viteve janė bėrė shumė projekte me karakter multietnik, por nuk kanė bėrė asnjė projekt serioz pėr zhvillimin ekonomik tė qytetit. Mitrovica ka burime qė i kalonė dhe shumė qytete evropiane nė kėtė aspekt zgjidhet dhe problemi i papunėsisė pasi 60% e popullsisė ėshtė e papunė. Haziri: Pėr ne ka qenė e rėndėsishme qė ta shohim Mitrovicėn tė bashkuar me njė politikė integruese pėr njė periudhė tė caktuar. Qyteti i Mitrovicės me dy komuna do tė krijonte mundėsi integruese me organe tė pėrbashkėta tė cilat nė pikat e interesit tė organizimit tė shėrbimeve komunale do tė arrijnė tė pėrfitojnė dhe tė ndėrtojnė politikėn aq tė dėshiruar tė integrimit e cila nėnkupton qė statuti i qytetit tė Mitrovicės i jep trajtim tė veēantė Mitrovicės nė aspektin buxhetor, institucional dhe atė tė zhvillimit duke krijuar aspektin e shumė pritur tė kthimit nė pronėn e vet nė veri pjesa mė e madhe si dhe tė qytetarėve serbė nė jug. Nuk ėshtė sfidė e lehtė, por unė besoj qė qyteti i Mitrovicės me dy komuna ėshtė zgjidhje dhe do ta integrojė Mitrovicėn pėrgjithmonė. Bujar Milalli, student: Pėrpara se tė pėrgjigjem pėr qytetin e Mitrovicės kisha njė pyetje pėr z. Ivanoviē. A mendon se do tė kishte qenė mė mirė sikur dhe nė Beograd do tė bėhen dy komuna, apo dhe nė ndonjė qytet tjetėr serb? Akif Mehmeti, ushtar: Tė ardhmen e Mitrovicės e shoh tė bashkuar. Salla: Konsideroj se Mitrovica si qytet qė mbėrthen 7 vjet probleme pabarazi dhe jo zhvillim, mbi baza kombėtare ka zgjidhje, por hapi i saj ėshtė shtyrė edhe mė tutje, sepse shtrohen shumė dilema dhe pyetje tė paqarta. Kur kryeministrit tė Kosovės nuk i lejohet qė brenda territorit tė Kosovės tė udhėtojė i lirė dhe tė shkojė nė njė aksion tė 3 ministrive dhe tė bėj pyllėzimin vlerėsohet shumė realisht se sa e ndėrlikuar ėshtė situata. Nuk ka lėvizje tė lirė tė qytetarėve dhe cila ėshtė zgjidhja? Nė kėtė situatė tė ngrirė tė ngrihen tė gjitha shitblerjet e pronave tė shqiptarėve dhe tė serbėve, tė mundėsohen lėvizja e lirė e qytetarėve veri dhe jug si dhe deri sa tė fillojė proēesi tė dihet realisht dhe t'u shpjegohet qytetarėve e vėrteta mbi statusin e Mitrovicės. Nysret Maxhera: Desha tė pyes z. Rexhepi dhe Z. Ivanoviē qė ashtu do ta bashkojnė Mitrovicėn siē janė ulur nėpėr skaje? Furxhi: Vendosjen nė tryezė e ka caktuar BBC duke menduar mė tė mirėn e mundshme, nuk ka lidhje me statusin e Mitrovicės, megjithatė faleminderit pėr ndėrhyrjen tuaj. Salla: Ne i kemi tė gjitha kushtet natyrore dhe intelektuale qė tė kemi njė qytet shumė tė avancuar dhe tė civilizuar, vetėm se na duhet njė ndihmė prej jashtė me na dhėnė njė shtytje e cila ėshtė e domosdoshme dhe nė pikėpamje morale dhe materiale. Aleksandėr Trajkovic, student serb: Desha t'ju pyes tė gjithėve njė nga njė. Pėrse Kosova mos tė mbetet pjesė e Serbisė, pra tė jetė e varur nga Serbia? Furxhi: Ju vetė qė bėtė pyetjen, ēfarė mendoni? Trajkoviē: Unė nuk jam i prirur pėr ta menduar kėtė gjė, janė politikanėt ata qė i mendojnė. Student serb: Mua mė intereson komenti i zėvendėskryeministrit pse ėshtė politizuar kaq shumė proēesi i decentralizimit pėr kundėr faktin se tė gjithė ne e dimė cilat janė parimet e kėtij proēesi. Po ashtu dua tė dij nėse Kosova do tė vazhdojė tė jetė pjesė e Serbisė, atėherė ministrat serbė nė qeverinė serbe do tė duhet tė mendonin se si do tė dukej Mitrovica nė atė kohė? Unė pajtohem me tė gjithė kėtu qė njė qytet i ndarė si Mitrovica nuk ėshtė aspak qytet. Unė nuk e di se ēfarė ka qenė ky qytet mė parė, por tani nuk ka shpirt fare. Galluēi: Unė mendoj se bashkėsia ndėrkombėtare mund tė japė pėrgjigje nė kėto pyetje tė vėshtira. Ėshtė e lehtė tė kuptohet se janė dy pikėpamje tė ndryshme pėr ardhmėrinė e Kosovės dhe atė tė Mitrovicės. Unė mendoj se bashkėsia ndėrkombėtare ka pėrgjegjėsinė pėr tė dhėnė njė lloj kuadri tė gjendjes, megjithėse po vonohen ata janė duke e bėrė. Varet shumė nga qytetarėt, nga njerėzit qė tė gjejnė mėnyrėn pėr tė jetuar bashkė nė ēfarėdo lloj situate qė mund tė krijohet nė fund. Ėshtė e qartė se ka dallime tė cilat nuk do mund t'i bashkojmė apo mėnjanojmė kėrkohet kohė. Ivanoviē: Unė pajtohem se pozicioni se si jemi ulur nuk ėshtė qėndrimi im politik. Qyteti i bashkuar do tė jetė rrjedhojė e qetėsimit tė gjendjes, jo njė projekt politik nga e cila do tė nisi gjithēka. Nuk ėshtė detyra pėr tė bashkuar qytetin, nėse gjėrat do tė qetėsohen nė jug dhe nė veri qė ne mund tė lėvizim tė lirė dhe tė harrojmė pėr problemet, atėherė qyteti do tė bashkohet. Ekziston njė frikė serioze nė veri se njerėzit do tė dėbohen. Furxhi: Z. Haziri a duhet tė tremben serbėt se mund tė dėbohen mbas pėrcaktimit tė statusit? Haziri: Ėshtė e vėrtetė se njė pjesė e serbėve nė pjesėn veriore janė refugjatė nga komuna tė tjera dhe nėse kėta refugjatė kthehen nė komunat e tyre do tė krijohen rrethana krejt tė tjera, sepse shqiptarėt e Mitrovicės qė kanė pronat, shtėpitė nė pjesėn veriore e kanė sot tė pamundur tė shkojnė tė jetojnė atje. Prandaj nė kėtė raport nuk lejoj shumė spekullime, sepse ekziston njė realitet qė nuk duhet t'i frikėsojė serbėt. Mund ta kėtė njė lloj ndjenje tek refugjatėt tė cilėt duan tė kthehen nė komunat e tyre, por nė tė njėjtėn kohė dhe shqiptarėt e Mitrovicės qė kanė pronat nė veri duhet tė kthehen. Furxhi: BBC nė shqip ishte nė Mitrovicė kėto ditė dhe mundėsoi takimin midis njė grupi nxėnėsish tė gjimnazit Frank Bardhi nė pjesėn jugore tė Mitrovicės dhe tė gjimnazit me nxėnės serbė tė pjesės veriore. Aty BBC nė shqip ka regjistruar posaēėrisht pėr kėtė debat edhe njė pyetje nga njė nxėnėse e quajtur Ivana. Ivana: Ēfarė perspektive mė garantoni mua qė unė tė vazhdoj tė qėndroj nė Mitrovicė? Nikshiq: Unė jam e bindur qė Kosova do tė fitojė statusin e pavarėsisė. Hapat qė do ndėrmarri mė tutje do i tregojė koha. Minoritetet serbe, boshnjake, turke, ashkali, romė duhet patjetėr tė punojnė e jetojnė duke i qenė besnik qeverisė kosovare sepse vetėm kėshtu mundemi me ecė pėrpara. Rexhepi: Ne pretendojmė tė jemi njė shtet ligjor ku funksionon rendi dhe ligji, tė kenė garanci gjithė qytetarėt e Kosovės pėrsa i pėrket sigurisė dhe gjithė garancive tė tjera. Do tė trajtohen dhe qytetarė tė barabartė tė Kosovės po ashtu me disa privilegje gjatė integrimit nė proēeset demokratike. Kėshtu qė mund ta ndiejnė veten qytetarė tė Kosovės dhe institucionet e Kosovės do ta garantojnė qė ata ta ndiejnė veten tė tillė. Ivanoviē: Shumė tė rinj e bėjnė kėtė pyetje, pavarėsisht nėse janė shqiptarė apo serbė. Atė qė tha znj. Nikshiq nuk ėshtė diēka qė do ta qetėsojė Ivanėn jam i sigurt pėr kėtė, mirėpo fatmirėsisht ende nuk jemi nė atė fazė. Tė gjitha letrat janė mbi tavolinė, pra tė shohim se ēfarė do tė ndodhė. Decentralizimi ėshtė shumė mė tepėr sesa temė politike pėr njė tribunė. Me decentralizim, komuna veriore e Mitrovicės do tė jetė komunė dhe ne si qytetarė tė saj do tė kemi tė drejtė tė rregullojmė sistemin tonė shėndetėsor dhe arsimor, do tė kemi tė drejtė tė kemi tė mirat tona e t'i administrojmė ato si tokat etj, do tė kemi kompetencė tė mbledhim taksat, pra Ivana mund tė shpresosh qė si e re do tė kesh rastin tė marrėsh pjesė nė jetėn publike dhe politike dhe kjo ėshtė me rėndėsi qė ju si tė rinj tė merni nė dorė tė ardhmen dhe jo t'ja lini nė dorė tė vjetėrve, megjithė respektin qė kam pėr ta, mirėpo tė rinjtė do tė hyjnė nė pėrdorim. Nė Mitrovicė duhet tė mendosh pozitivisht. Furxhi: Vura re se nė momente tė caktuara reagonte duke aprovuar ose jo. Cili ėshtė mendimi juaj? Haziri: Pyetjes konkrete se ēfarė i ofrojmė njė tė riu serb nė Kosovė e nė veēanti nė Mitrovicė unė mund ta garantoj si shkollim nė gjuhėn amtare, pėrdorim tė drejtės sė alfabetit tė gjuhės, liri tė plotė tė qarkullimit dhe tė drejta tė tjera si punėsim, integrim sepse njė Kosovė e pavarur i rregullon dhe i akomodon kėrkesat dhe aspiratat legjitime tė grupeve etnike qė janė nė Kosovė. Ēdo konventė, ēdo dokument i aprovuar nė nivel ndėrkombėtar dhe ēdo e drejtė do tė garantohet, mbrohet dhe do tė mbėshtetet nga institucionet dhe popullata me shumicė shqiptare nė Kosovė. Nė rastin specifik ne do tė duam tė shtojmė atė qė tha z. Ivanoviē tė garantojmė pjesėmarrje nė institucionet lokale, jetė aktive politike, e drejtė pėr tė votuar dhe pėr tė qenė e votuar dhe marrje mbi vete e pėrgjegjėsive qė i takojnė ēdo qytetari. Rexhepi: Unė desha tė them diēka qė e pėrmendi z. Ivanoviē. Ėshtė shumė e vėrtetė qė gjatė bisedimeve nuk kam qenė pjesėmarrės i drejtpėrdrejtė, por nė kėtė pako ju mundėsohet njė kompetencė asimetrike pėrsa i pėrket shėndetėsisė, edukimit ku sipas legjislacionit nė fuqi, shėndetėsia sekondare i takon ministrisė, por kjo duhet t'i takojė nivelit komunal dhe gjithashtu edukimi superior duhet tė ketė influencė tė madhe. Kėto janė dy segmente qė quhen kompetenca simetrike, por ka dhe gjėra tė tjera si ēėshtje sociale. Galluēi: Sė pari unė dua tė pajtohem qė njė sistem i unifikuar i ligjit, decentralizim i fuqishėm dhe lidhje transparente do tė jenė njė pjesė e rėndėsishme e sė ardhmes, gjithashtu dhe pėrfshirejn e vazhdueshme tė bashkėsisė ndėrkombėtare nė fushėn e policisė, drejtėsisė dhe sigurisė. KFOR - i do tė mbetet nė Kosovė ndoshta dhe pėr shumė kohė nė tė ardhmen. Furxhi: Marrim njė pyetje tjetėr nga salla nga Dastid Ferati: Ferati, nxėnės: Pėrse nuk ndėrmerrni vendime konkrete me anė tė tė cilave qyetarėt e njėrės pjesė do tė ishin tė mundur tė shfrytėzonin objektet e domosdoshme nga pjesa tjetėr si spitali, fakultetin, gjimnazin nė pjesėn jugore dhe objekte tė tjera? Haziri: Pyetja ėshtė me vend dhe ėshtė presioni i pėrditshėm i asamblesė komunale tė qytarėve qė jetojnė si nė pjesėn veriore dhe atė jugore. Problemet qė lidhen me shfrytėzimin e pronės, me objektet qė janė pronė shtetėrore janė tė lidhura ngushtė me problemet e sigurisė dhe probleme tė tjera qė Mitrovica i ka si specifika. Ne nuk dėshirojmė qė nė kėtė fazė tė kemi shtytje qė do tė dėmtonte proēesin nė pėrgjithėsi dhe interesin e qytetarėve nė kuptimin e shfrytėzimt tė objekteve dhe pronės publike. Ne besojmė thellė qė Mitrovica si ēėshtje specifike do zgjidhet nė pakon e statusit tė Kosovės. Furxhi: Dastid, po ti ēfarė objektesh apo ēfarė do doje tė vizitoje mė lirisht nė veri tė Mitrovicės? Dastidi: Dėshira e politikanėve tanė ėshtė qė tė ketė liri tė lėvizjes nga tė dy palėt, mirėpo pėrse nuk bėjnė asnjė pėrpjekje qė unė tė kem mundėsi ta vizitoj pėr shembull spitalin tė cilit i kam harruar dhe pamjen si e ka, apo gjykatėn apo shkollėn teknike tė cilėn unė nuk e kam parė kurrė si dhe shumė gjėra tė rėndėsishme historike qė nuk mundemi t'i vizitojmė. Rexhepi: Kėrkesa ėshtė plotėsisht e drejtė dhe qytetarėt kanė tė drejtė tė shfrytėzojnė kėto objekte tė cilat njė kohė kanė qenė tė pėrbashkėta, janė shfrytėzuar nga tė gjithė qytetarėt, pavarėsisht nga etnitė. Ka patur tendenca dhe iniciativa menjėherė pas luftės me ndihmėn e KFOR-it francez, njė pjesė e personelit shėndetėsor janė kthyer nė pjesėn veriore dhe mund tė thuhet qė ka qenė dhe njė vendim politik, por i pėrkrahur nga forcat pėrgjegjėse pėr siguri, por kjo ka funksionuar nė kohė mė tė shkurtėr afro 3-4 muaj dhe ende nuk ėshtė krijuar njė klimė e volitshme qė mund tė funksionojė, prandaj pėrgjigja do tė ishte ne mund tė marrim vendime, por nuk mund tė implementojmė dhe nėse nuk implementohen ato nuk kanė ndonjė efekt tė madh. Nikshiq: Unė punoj nė fakultetin e metalurgjisė dhe prej viteve '90 kuadrot dhe studentėt shqiptarė janė larguar nga objektet e fakultetit dhe kanė vazhduar tė punojnė nė objekte jo tė pėrshtatshme nė shkolla fillore, fabrika. E njėjta gjė ka ndodhur me nxėnėsit e shkollės sė lartė qė kanė qenė nė konvikte, me shkollėn e mesme teknike e fillore etj, po ashtu dhe me spitalin regjional i cili ndodhet nė pjesėn veriore. Nė kėtė drejtim jam optimiste se njė ditė koha do tė tregojė tė drejtėn dhe ata do tė kthehen nėpėr objektet tona. Ivanoviē: Unė nuk jam optimist aq i madh dhe nuk mendoj se do tė ndodhė shumė shpejt sepse ekziston frika dhe pakėnaqėsia e njerėzve qė mendojnė se integrimi politik pėr serbėt e pėrjetojnė si njė pėrpjekje pėr dėbim dhe okupim. Serbėt e konsiderojnė kėshtu. Nuk duhet tė kemi iluzione lidhur me kėtė, kjo ėshtė frika qė i detyron njerėzit tė mbajnė njė ndarje tė tillė sepse ka njė problem serioz serbėt nuk mund tė shkojnė nė stacionet e autobuzit prej vitit 1998, nuk mund tė shkojnė as nė postė dhe nė asnjė ndėrtesė e cila ndodhet nė jug, nuk mund tė shkojnė nė Prishtinė apo nė qytete tė tjera. Drita Paziu, doktoreshė: Jam gjinekologe dhe drejtoresha e spitalit nė jug tė qytetit. Pajtohem me popullin serb se kanė frikė tė bėhen njė Mitrovicė unike, por sipas mendimit tim kjo nuk ėshtė vetėm frikė por edhe ēėshtje politike e lidhur me politikėn e Beogradit. Pėr 4 vjet mė radhė si drejtor i spitalit tė Mitrovicės prej buxhetit tė konsoliduar tė Kosovės pėr mallrat dhe shėrbimet, 300 mijė euro i kemi ndarė pėr pjesėn veriore pėr ngrohje tė spitalit dhe pėr ushqim tė pacientėve. Ndėrsa pėr kėtė vit i kemi kaluar 250 mijė euro e nuk i kanė marrė. Me shkrim nuk kemi pėrgjigje se pėrse nuk duan pare nga ne, pasi kolegėt tanė nuk duan tė bashkohen me ne me kriju njė Kosovė, por duan tė jenė tė lidhur me Beogradin. Emine Balaj, qytetare: Kam lindur dhe jetoj nė pjesėn e veriut, pėrtej Ibrit. I dėgjova tė gjithė parafolėsit dhe dua t'i bėj njė pyetje direkte z. Ivanoviē. Pėrse fshihet e vėrteta rreth lėvizjes sė lirė dhe lejohet trumpetimi i serbėve qė nuk kanė lėvizje tė lirė kur dihet se lėvizje tė lirė nuk kanė shqiptarėt aty ku jetojnė serbėt. Ali Ahmeti: Nė kuadėr tė kėsaj qė u diskutua pėr ēėshtjet e objekteve unė di qė z. Ivanoviē dhe tė tjerėt pėr 7 vite me radhė kanė arritur qė tė pėrēojnė mesazhet dhe debate tė ndryshme nė 90% tė territorit tė Kosovės pėr serbėt, pėr frikėn etj. Por dua tė di kur do organizohen debate tė tilla nė veriun e Kosovės nė mėnyrė qė institucionet dhe tė tjerėt qė i pėrkasin komunitetit shqiptar ta dėrgojnė mesazhin tek komuniteti serb nė mėnyrė qė ata tė mos kenė frikė. Furxhi: Faleminderit pėr sugjerimin tuaj me siguri qė do e bėjmė dhe njė debat tė tillė. Markoviē, serb: Jam korrespondent i Associate Press. Dėgjova edhe diskutimin e panelistėve si dhe diskutimin e tė pranishmėve. Dikush tha qė nuk mund tė lėvizė lirisht nėpėr Kosovė dhe kjo nuk ėshtė e vėrtetė. Ai vetėm thotė qė nuk mund tė lėvizė, ndėrsa pėrsa i pėrket shkollave mė vjen mirė qė thoni qė shqiptarėt kanė lėshuar fakultetin, sė paku unė kėshtu e kuptova. Dhe sė fundi, tė kthehen serbėt e ardhur nė Mitrovicėn veriore prej nga vijnė qė t'u lirohen vendet shqiptarėve tė pjesės veriore. Dhe Galluci insiston qė siguria e lėvizjes ėshtė e plotė dhe unė tani do tė eci nė pjesėn jugore e ju do tė shihni qė nėse flas nė gjuhėn serbe, do tė gjendet dikush qė do tė mė rrahė. Nxėnės nga gjimnazi Frank Bardhi: Ky tha qė dikush do ta rrahė, po tė shėtis nė anėn jugore, ndėrsa shqiptarėt vetėm njė hap tė nxjerrin jashtė urės sė Ibrit janė disa njerėz qė kėta i kanė quajtur roje tė urės dhe nuk e di nėse janė pėrsėri apo jo, sepse nuk kemi guxuar tė afrohemi, tė cilėt qėndrojnė aty , paguhen apo jo kėtė nuk e di, tė cilėt reagojnė shumė dhunshėm. Desha tė di nga z. Ivanoviē pasi ka mė shumė kontakt me qytetarėt e pjesės veriore, serbėt qė jetojnė nė Kosovė e ndiejnė veten si qytetarė tė Kosovės apo tė Serbisė? Furxhi: Marrim njė pyetje tjetėr nga salla. Ivan Radiē: Unė vijė nga Ferizaj dhe jam i zhvendosur nė pjesėn veriore tė Mitrovicės. Kam njė pyetje pėr tė gjithė mysafirėt, natyrisht i pėrshėndes tė gjithė. A ekzistojnė plane konkrete qė pothuajse 250 mijė njerėz qė janė tė zhvendosur kryesisht nė Serbi, por edhe nė vende tė tjera mė nė fund tė fillojnė tė kthehen nė shtėpitė e tyre? Kam dhe njė koment pėr zonjėn qė tha qė nuk ka liri tė shqiptarėve nė enklavat serbe. Unė nė Grashanicė shikoj shumė shqiptarė qė vijnė e nxjerrin dokumente atje si dhe pėrgjigje pėr zotėrinė qė pyet qytetarėt e kujt jemi ne. Me sa di unė, shumica e njerėzve kėtu ka pasaporta jugosllave, kjo do tė thotė qė tė gjithė jemi qytetarė tė Serbisė edhe shqiptarėt edhe serbėt. Haziri: Nė radhė tė parė politika e kthimit ėshtė prioritet i institucioneve tė Kosovės pėr gjithė qytetarėt e saj, serbė edhe shqiptarė. Jemi nė Mitrovicė ku pjesa mė e madhe e shqiptarėve janė zhvendosur dhe jetojnė nė kushte mjaft tė rėnda jetese. Unė jam ministėr pėrgjegjės nė koordinimin e kėtij aktiviteti e mund t'i siguroj qė Ferizaj kėtė vit ka qenė shumė i sukseshėm nė kthimin e serbėve nė disa vendbanime dhe vetė kthimi urban si pjesė e angazhimit si dhe strukturat komunale po punojnė me banorėt qė ata tė kthehen nė vendet e tyre. Pjesa tjetėr e komentit tim do tė lidhet me atė qė unė e quaj mundėsi e krijimit tė ambjentit politik, fatkeqėsisht dhe prej gazetarėve pėr shkak tė dallimeve etnike nė shpjegimin e realitetit dhe nė krijimin e mundėsive qė tė ketė njė integrim, njė tolerancė mė tė madhe, njė politikė integruese sepse pretendohet qė nė media tė paraqitet gjendja krejt e kundėrt me atė qė ekziston. Furxhi: Cila shifra zyrtare, z. Haziri, e serbėve tė kthyer nė shtėpitė e tyre? Haziri: Le t'i referohemi shifrave neutrale, nė Kosovė sipas shėnimeve tė qeverisė sė Millosheviēit i cili nuk e pati fatin tė ballafaqohej me drejtėsinė, nė Kosovė nė vitin 1998 pėr shifra tė luftės dhe sipas rendit statusor tė Serbisė kanė jetuar gjithsej 198 mijė serbė dhe ėshtė e pamundshme nėse nė vitin 1998 i kemi pas 198 mijė banorė me policė, me ushtarė, me administratė dhe me banorė kosovarė, tani tė kemi 250 mijė refugjatė. Kėto shifra nuk janė tė qėndrueshme. Njė organizatė ndėrkombėtare e njohur si Iniciative Evropiane pėr Stabilitet ,vlerėsimet dhe matjet qė ka grumbulluar deri tani, tregojnė qartė qė nė Kosovė tė gjithė nėn statusin e tė zhvendosurit dhe refugjatit shqiptar dhe serb janė 60 mijė qytetarė tė Kosovės. Furxhi: Kombet e Bashkuara gjithmonė janė fokusuar z. Galluēi se si mund tė kthehen tė shpėrngulurit nė Kosovė. Kanė kaluar disa vite qė administrata e kombeve tė bashkuara ėshtė kėtu, ēfarė mendoni ju sa e mundur ėshtė dhe sa ka ecur ky proēes? Galluēi: Sapo desha t'ju kujtoj qė dhe unė jam kėtu dhe kishte shumė pyetje qė u bėnė. Natyrisht do tė ketė nevojė pėr kohė nė mėnyrė qė komunitetet nė Kosovė tė mėsohen me sistemin e ri qė po instalohet pėr ardhmėri, pėr tė gjetur mėnyrat qė tė krijojmė punė pėr ta. Me siguri qė do tė ketė ekstremistė nga tė dyja anėt qė do duan tė sabotojnė kėto pėrpjekje. Shumica e njerėzve dėshirojnė qė kėtyre institucioneve t'u japim ca kohė kur flasim pėr kthimet, pėr lirinė e lėvizjes, zbatimin e rendit dhe ligjit. Nikshiq: Doja t'i pėrgjigjesha gazetarit serb i cili tha qė ju vetė keni lėshuar objektet tona nė fakultet. Nuk ėshtė e vėrtetė qė jemi larguar prej fakultetit nė mėnyrė jo humane dhe tani tė flas nė gjuhėn time atė boshnjake do tė thoja qė nga fakulteti dhe objektet tona qė kanė ekzistuar nė pjesėn veriore tė qytetit tė Mitrovicės jemi dėbuar me dhunė dhe nė mėnyrė jo njerėzore si profesorėt ashtu edhe studentėt. Rexhepi: Kam vetėm njė koment pėr pyetjen e gazetarit tė Associated Press. Tani flitet lirshėm serbisht edhe nė Prishtinė dhe nė ēdo qytet tė Kosovės. Garanci tė plotė 100% nuk ka nė asnjė vend, mirėpo nuk ka asnjė rrezikshmėri, siē ka qenė mė parė. Pėrsa i pėrket shifrave tė kthimit nuk do tė hyjė nė spekullime, pasi e shpjegoj z. Haziri, por kthimi do tė jetė reciprok. Ivanoviē: Mua mė duhet tė pėrgjigjem pėr disa gjėra prandaj mė duhet tė flas shkurt. Nė kuptimin juridik dhe z. Rexhepi dhe unė jemi qytetarė tė Serbisė, rezoluta 1244 nuk e pėrjashton kėtė. Ėshtė e pezulluar e drejta e Serbisė pėr njė kohė tė caktuar, por dhe kjo vetėm pjesėrisht. Rezoluta nuk rregullon gjėrat pėrjetėsisht, pėrveēse nuk flet pėr statusin e kėtė duhet ta shohim dhe pėr kėtė duhet kohė. Haziri: Apeli im duhet nėnkuptuar se ēfarė po bėjmė pėr tė ardhmen se historia e problemit do tė sjellė shumė pasoja. Qeveria e Kosovės ka bėrė pėrpjekje maksimale dhe ka lėshuar njė protokoll nė nivel tė lartė me qeverinė e Serbisė pėr ēėshtjen e kthimit. Ky protokoll ėshtė i detyrueshėm pėr tė dy qeveritė qė tė zbatohet, nuk ka zhvillime sepse nuk ka vullnet politik nga ana e qeverisė sė Serbisė. Jelena Dabetiē, serbe: Unė jam nga Peja dhe nuk ndihem fajtore, por nuk mund tė shkoj nė Pejė. Nuk kam mundur nė kėto 7 vjet tė shkoj tė marr dokumentet e mia nė Prishtinė dhe pėr asgjė nuk ndihem fajtore. Pse mendoni se me pjesėmarrjen serbe nė institucionet e Kosovės do tė ndryshonte jeta e tyre? Ata kanė marrė pjesė deri nė vitin 2004 dhe pastaj ndodhi 17 marsi. Haziri: Nė radhė tė parė konstatojmė qė nė nivel lokal serbėt janė tė integruar. Tė gjitha komunat, forumet, institucionet tė cilat pėrfshijnė dhe nėnkryetarėt shtesė janė tė integruar. Bojkoti i pėrfaqėsuesve politikė serbė prej disa serbėve apo pėrfaqėsuesve politikė tė tyre ekziston nė institucionet qėndrore, qeverinė, nė parlament. Kėtu e kemi problemin mė tė madh. Integrimi i tyre nė kėto institucione do ta largonte ndikimin e Beogradit zyrtar, i cili ėshtė sabotues nė kėtė proēes. Ivanoviē: Nė dallim nga fjalori burokrat i z. Haziri unė do tė mundohem nė mėnyrė njerėzore t'jua shpjegoj. Mospjesmarrja jonė nė institucione sigurisht nuk do t'i pėrkeqėsojė gjėrat sepse raportet mes kėtyre dy bashkėsive etnike janė thelluar dhe pėrkeqėsuar shumė. Ne gati kemi nisur dhe njė luftė qytetare mes vetes dhe situata nuk mund tė pėrmirėsohet kaq lehtė. Pėr ne ėshtė e domosdoshme tė mbijetojmė dhe tė kemi ndonjė lloj raporti me shumicėn shqiptare dhe kėto raporte mund tė krijohen vetėm nė kuadėr tė institucioneve, jo nė rrugė, pavarėsisht se disa mendojnė se mund tė arrihet zgjidhja dhe nė kėtė mėnyrė. Nga ana tjetėr kemi praninė e bashkėsisė ndėrkombėtare dhe kjo ėshtė diēka qė do zgjasė dhe pėr ca kohė. Galluēi: Unė mendoj se do tė vijė koha jo dhe shumė larg ku secili duhet tė marrė vendim pėr vete lidhur me atė se si do tė pėrballet dhe merret me ndryshimet qė do tė vijnė. Ky ėshtė njė vendim qė secili duhet ta marrė pėr vete. Furxhi:Faleminderit z. Galluēi, tė shohim se ē'mendojnė nė sallė. Nyrten Mazhiqi: Jam nxėnėse e gjimnazit kėtu nė Mitrovicė dhe pyetja ime pėr panelin ėshtė. Ju si politikanė, ēfarė jeni duke bėrė konkretisht pėr krijimin e lidhjeve mes tė rinjve shqiptarė dhe atyre serbė? Furxhi: Kėsaj pyetje po i shtojmė dhe njė pyetje tjetėr tė njė nxėnėseje nga gjimnazi i pjesės jugore tė Mitrovicės e cila ka bėrė njė pyetje posaēėrisht pėr debatin tonė nga aktiviteti qė pėrmenda mė parė i BBC-sė. Albana: Nė emėr tė disa tė rinjve nga gjimnazi Frank Bardhi do doja t'ju parashtroja njė pyetje. Nėse ne do tė organizonim njė koncert nė qytet me pjesėmarrjen e tė rinjve shqiptarė dhe serbė, cili do tė ishte kontributi juaj qė ai tė mbahej? Rexhepi: Do tė provoj dhe nė pyetjen e parashtruar nga Nyrteni qė ėshtė e vėrtetė qė politikanėt nuk kanė bėrė mjaft qė tė inkurajojnė rininė qė tė kenė kontakte mė tė mėdhaja, mirėpo iniciativat nė tė kaluarėn nuk kanė munguar dhe nga politikanėt dhe nga pėrfaqėsuesit ndėrkombėtarė dhe ata tė zyrave tė ndryshme ose organizatave joqeveritare qoftė pėr ekzibicione tė ndryshme tė pikturės, muzikės, tani edhe pėr sport, mirėpo asnjėherė nuk ėshtė mjaft qė t'ju ndihmojmė. Ndonjėherė politikanėt mė tepėr pamundėsojnė kėto kontakte se sa i inkurajojnė. Ky ėshtė njė realitet i hidhur. Ndėrsa pėrsa i pėrket kontributit ku do tė mbahej njė koncert, unė personalisht po mendoja dhe shumica e politikanėve qė do tė ishin pjesėmarrės nė atė koncert dhe do tė ishte njė inkurajim dhe pėr qytetarėt e tjerė qė tė thyhen ato barrierat. Furxhi: Zoti Ivanoviē, ju e besoni se mund tė organizohet njė koncert i tillė? Ivanoviē: Jo, tani kjo nuk ėshtė reale dhe tė flas objektivisht, e di qė ekziston dėshira e rinisė serbe dhe shqiptare qė tė takohen mes tyre, mirėpo rreziku i njė tubimi tė tillė ėshtė shumė i madh dhe ndonjė incident i mundur do ti kthente gjėrat shumė mė mbrapa. Unė nuk jam kundėr organizimit tė tubimeve tė tilla, tė rinjtė vetė duhet tė organizojnė kontakte tė tilla. Aspekti politikanėve nuk duhet tė gjykohet, mirėpo jo qė politikanėt tė insistojnė pėr koncerte tė tilla sepse aspekti i sigurisė mendoj qė nuk e lejon tani pėr tani njė gjė tė tillė, sė paku jo nė njė tė ardhme tė afėrt. Rexhepi: Ne kemi shembullin e Bambit qė merr pjesė nė Superligėn e Kosovės qė ka humbur vetėm njė ndeshje dhe ēdo kund ku ka shkuar ėshtė mirėpritur dhe lojtarėt janė shumė tė kėnaqur. Ivanoviē: Kėtu bėhet fjalė pėr 12 lojtarė, koncerti ėshtė njė gjė mė e madhe dhe e pakontrollueshme. Unė nuk jam pėr njė gjė tė tillė. Haziri: Unė besoj se nėse njė iniciativė e tillė do tė gjejė mbėshtetjen e qeverisė sė Kosovės edhe tė komunės, dhe nėse njė grup i njohur rroku vjen nė Mitrovicė jo vetėm serbėt e Mitrovicės dhe tė Kosovės, por edhe tė Serbisė do tė dėshironin tė vinin sepse kėtu nuk ka barrierė. Barriera mė e madhe mes tė rinjve 20 vjeēarė shqiptarė dhe serbė ėshtė se ata nuk kuptohen me gjuhėt qė flasin. Kjo ėshtė barriera kryesore sepse ata nuk kanė probleme tė tjera serioze, por problemin e moskomunikimit dhe ne duhet tė investojmė mė shumė. Bekim Dulaku, nxėnės, Frank Bardhi: Do tė doja ta pėrshėndesja z. Rexhepi ku me atė pėrgjigje thjesht ka qenė zėri i popullit, mirėpo unė doja tė shtoja pikėrisht ku z. Ivanoviē po thekson se e ka njė presion tė madh pikėrisht nė ndeshjen Kastrioti - Bambi, rinia e Kosovės ka qenė ajo qė ja ka duartrokitur fitoren Bambit. Furxhi: Z.Galluēi a mendoni ju si bashkėsi ndėrkombėtare qė mund tė ndihmonit nė organizimin e njė koncerti tė tillė? Galluēi: Do tė doja tė gjeja njė mėnyrė qė Bono dhe U2 tė vinė tė bėjnė koncert kėtu nė urė me grupe nga tė gjitha komunitetet si pjesė e njė programi mė tė madh. Mirėpo dua tė theksoj qė kėtė verė kemi patur njė rast praktik tė bashkėpunimit tė tė rinjve nė mėnyrė praktike. UNDP ka financuar njė fushatė pėr 3 muaj tė pastrimit tė bregut tė lumit dhe shqiptarėt, serbėt, boshnjakėt, turq dhe tė gjithė sė bashku kanė patur rastin tė punojnė sė bashku. Furxhi: Dua tė falenderoj tė gjithė pjesėmarrsit qė ishin nė sallėn e qendrės kulturore tė Mitrovicės, qė morėn pjesė nė kėtė debat. Faleminderit pėr durimin ndonėse ishte disi ftohtė, gjithashtu patėm dhe njė ndėrprerje tė shkurtėr tė energjisė elektrike tė cilėn fatmirėsisht e kapėrcyem. Falenderoj gjithė pjesėtarėt e panelit. Mirė u takofshim sė shpejti nė takime tė tjera. | ||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||