Kampi i refugjatëve në Haiti që ka marrë emrin 'Qyteti i Diellit'

Tërmeti i tmerrshëm shkaktoi vdekjen e 250 mijë njerëzve dhe u pasua nga një epidemi e madhe kolere që deri tani ka marre jetën e më shume se 2 500 personave, shtuar edhe problemet e vazhdueshme politike.

Kaq shumë tragjedi ka përjetuar ky vend.

Këtë muaj botohet një libër me tregime të shkurtra me titull Haiti Noir!

Janë 18 tregime të shkruara para dhe pas tërmetit të janirit 2010 që eksplorojnë pjesën e errët të shtetit, varfërinë e madhe, krimin e rëndë e korrupsionin politik.

Koleksioni u mblodh nga autorja Edwidge Donticat, e cila foli për BBC-në dhe na tregon pse ky libër është i rëndësishëm në këtë kohë.

'Në Haiti 'noir' ka disa kuptime, noir që në frëngjisht do të thotë e zezë por ka edhe një nuancë tepër interesante, në Haiti noir do të thotë qytetar- njeri. Gjatë pavarsisë edhe ushtarët polak dhe të huajt e tjerë që ndihmuan haitianët në luftën për pavarsi u konsideruan noir, ndërsa blanc në Haiti i thonë të huajve të çdo ngjyre. Noir është edhe ajo zhanra në letëri, ato tregimet policeske me histori të errëta me detektiva dhe ky koleksion është i mbushur me të gjitha këto interpretime,' thotë zonja Donticat.

marrëveshje faustiane që këta prindër të shkretë bëjnë në mënyrë që të jetojnë e të sigurojnë të ardhmen   Edwidge Donticat

Në kohën kur ra tërmeti zoja Donticat po e redaktonte këtë koleksion dhe ju desh të bënte disa ndryshime.

Tërmeti

'Kur goditi tërmeti sa po përfundoja punën dhe kisha frikë se peisazhi i vendit kishte ndryshuar aq shumë sa disa nga tregimet nuk do të ishin më të përshtatshme por ajo nuk ndodhi, madje ndodhi e kundërta. Tregimet që kishim mbledhur morën një kuptim të ri sepse ato tani ishin për vendet që ishin shkatërruar, disa sigurisht ishin për vende fiktive por ne vendosëm të shtonim edhe tre tregime të reja. Është e vështirë të gjesh tregime fiktive që janë shkruar për një katastrofë të vërtetë kaq shpejt pasi ka ndodhur sepse tregimi do të konkuronte me vetë evenimentin. Por ne kishim tre shkrimtarë të mirë që na dërguan tre histori të shkruara bukur. Në fakt libri nis me tregimin Odete, është historia e një gruaje që mbijeton nga termeti. Ajo vuante nga demenca dhe po kërkon mbesën e saj dhe kur ajo shkon të jetojë në qytetin e çadrave demenca e saj keq interpretohet. Nuk do t'jua tregoj se ç'ndodh se tregimi përfundon me një surprizë , dhe me këtë histrori ne vendosëm ta hapnim këtë libër,' thotë zonja Donticat.

Imazhi për Haitin deri kohët e fundit ka qënë 'magji e zezë' dhe 'politikë e keqe', zonja Donticat thotë se ishte koshiente për këtë por ajo thotë se nuk donte të lejonte që paragjykimet e të tjerëve të diktonin atë apo ta bënin të heshtë.

'Për shembull ne kemi një tregim në këtë koleksion që flet për një hetues të zotin i cili dërgohet të zbardhë një krim që ka ndodhur në një hotel dhe del krejt ndryshe nga ajo që prisnim. Tregon se si gradualisht njerëzit në këtë hotel kthehen në fantazma ....Ajo që dua të them është se shkrimtarja nuk ka frikë të flasë për temën e magjisë së zezë për shkak se është keqtrajtuar nga të huajt si temë por ajo i jep interpretimin e saj, me respekt,' thotë Edwidge Doticat.

Restavec

Një tjetër temë që trajtohet po me respekt ështe edhe një aspekt i jetës moderne në Haiti që njihet si restavec, ato fëmijë që lihen me të afërmit pasi prindërit emigrojnë ose që rriten nga të afërmit ndërkohë që prindërit punojnë e bëjnë jetën e tyre.

'Është një nga horroret e jetës moderne haitiane por me vjen keq që shpesh përdoret për të treguar një imazh negativ të haitianeve, sa të ligë e të pamëshirëshëm janë që i lënë femijët...pa arritur të kuptojnë që është marrëveshje faustiane që këta prindër të shkretë bëjnë në mënyrë që të jetojnë e të sigurojnë të ardhmen. Kjo bëhet nga mjerimi i madh. Shpesh në media ndodh që një gazetar me dhjetë dollarë në dorë arrin në Haiti dhe pas gjysëm ore thotë ja bleva një fëmijë ...nuk ndodh kështu .....shpesh këta fëmijë lihen nën kuijdesjen e familjarëve, nuk ka justifikim por ndodh për një arsye.'

Një tjetër histori tjetër e bukur është edhe Apartamenti, që eksploron trysninë mes haitianëve që jetojnë në vend dhe atyre në diasporë. Ndihet sikur ata shihen si trahdëtarë.

Zonja Doticat shpjegon se kjo trysni ndihet edhe tek shkrimtarët.

'Do tregohesha naive nëse do tëp thoja që këto trysni nuk ekzistojnë. Xhaxhai im bënte gjithnjë shaka me mua, më thonte mos ki merak, ja rri un këtu e ndërtoj vendin për ju që të vini e të bëni pushimet ....... mendoj se shpesh ashtu ndodh me shkrimtarët . Për ata që qëndrojnë ndihet se kanë sakrifikuar më shumë, pasi edhe mundësitë për botim janë më të pakta por mendoj se ka vend që të gjithë të japin kontributin e tyre, edhe për ata që shkruajnë nga larg nga një vend ku takohen këto dy botë të ndyshme,' thoë zonja Donticat.