Për shumë vetë, ky vit ka qënë viti më i gjatë dhe 11 shtatori një datë që ata duan ta harrojnë.

Por sulmet shkatërruese në Nju Jork dhe Uashington kanë ndryshuar shumë gjëra në botë.

Sulmet u pasuan nga një fushatë globale e udhëhequr nga Amerika kundër terrorizmit e cila ende vazhdon.

Janë rishqyrtuar politikat e sigurisë, ato të jashtme si dhe strategjitë ushtarake.

Sulmet goditën në zemër të Shteteve të Bashkuara. Presidenti amerikan Xhorxh Bush duke folur nga Shtëpia e Bardhë premtoi se Shtetet e Bashkuara do t'i gjenin personat përgjegjës për sulmet dhe do t'i denonin.

"Sot, bashkëqytetarë, mënyra jonë e jetesës, vetë liria jonë, u goditën nga një numër sulmesh të qëllimshme e vdekjeprurëse terroriste.

"Viktimat ndodheshin në aeroplanë, në zyra, ato ishin sekretare, biznesmenë, gra, ushtarakë, nëna dhe baballarë, miq e fqinj, mijëra jetë u fikën nga vepra të pështira të terrorit ...," tha presidenti Bush.

Goditja

Ishte ora 8.45 në Nju Jork, data 11 shtator. Brenda pak minutash, mijra vetë vdiqën në rrenojat e kullave binjake në Qendrën Botërore të Tregëtisë në Nju Jork.

Kullat ishin simbol i kapitalizmit amerikan dhe një ndër objektet më të njohura të Nju Jorkut. Ato pak minuta ndryshuan botën dhe tronditën njerëzit në botë.

Që pas përplasjes së aeroplanit të 'American Airlines' në kullën veriore u bë e qartë se numri i të vdekurve do të ishte i madh.

Zjarrëfikësit kujtojnë kolegët e rënë në detyrë

Por ajo që pasoi ishte edhe me makabre. Më 9.03 minuta një aeroplan i dytë u përplas në kullën jugore.

Brenda një ore, një shpërthim i brendshëm, shkatërroi kullën jugore e cila u shëmb. Pas disa minutash u shëmb edhe kulla e dytë.

Kullat binjake u shkatërruan qëllimisht nga pilotë vetëvrasës islamikë që ishin të mbushur me urrejtje kundër Shteteve të Bashkuara dhe ishin të vendosur për t'u hakmarrë ndaj, asaj që ata e konsideronin, padrejtësi që Uashingtoni i kishte bërë botës islame.

Por, kishte edhe më. Më 9.43, një aeroplan i tretë i rrëmbyer goditi Pentagonin, selinë e Departamentit amerikan të Mbrojtjes, dhe shkatërroi pjesën perëndimore të godinës. Qindra vetë u vranë.

Ja çfarë tregojnë disa prej dëshmitarëve: "Dëgjuam një shpërthim të madh dhe pastaj pamë që doli tymë dhe të gjithë filluan të vrapojnë jashtë dhe pamë aeroplanin në anën tjetër të godinës.

"Tymi ishte kudo, njerezit po hidheshin nga dritaret dhe ndoshta ata përpiqeshin të shpëtonin... nuk e di ..."

Përpjekjet shpëtuese

Kryetari i bashkisë së Nju jorkut, Rudolf Xhuliani, shkon në vendin e ngjarjes

Përpjekjet për shpëtimin e njerëzve në kulla filluan pothuaj menjëherë pas sulmeve. Niveli i shkatërrimit ishte i paimagjinueshëm.

Dhe përpjekjet heroike të shpëtimit i kushtuan jetën qindra zjarrëfikësve. Por përveç rrezikut të shëmbjes se godinave, punonjësit e shpëtimit përballeshin edhe me rreziqe të tjera.

Një zjarrëfikës tregon: "Atje poshtë është gjithë pluhur dhe ujë. Mban erë si një qendër ndërtimi. Pluhuri filloi të mpiksej si çimento.

"Atje poshtë nuk kishte rrëmujë; i ngjante me shumë një kaosi të organizuar."

Shkalla e shkatërrimit pas rënies së kullave binjake ishte e jashtëzakonshme. U deshën muaj të tërë që të pastrohej zona.

Edhe një muaj pas 11 shtatorit, ende vazhdonin të digjeshin zjarre mes rrënojave të betonit dhe hekurave.

Kryetari i bashkisë së Nju Jorkut përshkruan detyrën e vështirë të pastrimit me të cilën përballeshin punëtorët.

"Që pas 11 shtatorit, ata po punojnë 24 orë. Tani po punojnë me dy ose tre turne, por në fakt puna vazhdon pandërprerë për gjetjen e kufomave dhe pastrimin e rrënojave para fillimit të dimrit," tha zoti Xhuliani.

Viktimat - të shpëtuarit

Ishte e vështirë të thuhej sesa vetë kishin vdekur në rrënojat e kullave. Fillimisht u fol për dhjetra mijëra, por më vonë shifra ishte nën tre mijë mijë vetë.

Kryetari bashkisë së Nju Jorkut, Rudolf Xhuliani i tha njujorkezëve të përgatiteshin për më të keqen.

	Nuk dua të them tani sesa vetë kanë vdekur, mendoj se do të jetë një numër i tmerrshëm.
	Rudolf Xhuliani, kryetari i bashkisë së Nju Jorkut

"Nuk dua të them tani sesa vetë kanë vdekur, mendoj se do të jetë një numër i tmerrshëm," tha zoti Xhuliani.

Fillimisht, vlerësimet për numrin e të vrarëve ishin të larta, sepse kapaciteti i kullave ishte për 50 mijë vetë.

Por sulmet ndodhën herët në mëngjes dhe shumë vetë ose nuk kishin mbërritur në punë ose ishin me pushime.

Shumë jetë u shpëtuan edhe nga përpjekjet e punonjësve të shpëtimit.

Pati dhe shumë histori të mrekullueshme shpëtimi. Një nga ato është rasti i Zahir Xhafrit, një inxhinier me origjinë pakistaneze.

Pavarësisht nga problemet shëndetësore ai arriti të zbresë nga zyra e tij në katin 65 të Qendrës Botërore të Tregëtisë.

"Unë mbylla kompjuterin, mblodha gjërat e mia dhe dola. Nuk më shkoi në mendje se nuk do të kthehesha dot më.

"Unë isha i qetë dhe mund të merrja me vete edhe tre disqet ku kishta të ruajtur të gjithë punën time të tre viteve të fundit, por thashë se do të kthehesha më vona t'i merrja," thotë inxhinieri Zahir Xhafri.

Por punonjës të tjerë në dy kullat nuk ishin kaq fatlumë.

Një kompani e shërbimeve financiare, Cantor Fitzgerald, i kishte zyrat e majën e kullave dhe humbi mbi 600 punonjës.

Shefi ekzekutiv i kompanisë, Lee Amaitis, thotë se çdo gjë ishte e pabesueshme.

"Ishte një tronditje e plotë. Tronditje e plotë, pasi askush nuk e besonte se çfarë po ndodhte. Dhe natyrisht, ne po përpiqeshim të kuptonin pasojat, por ende rrinim të tronditur."

Dënimi i sulmit

Pati një dënim pothuaj universal të sulmeve në Nju Jork dhe Uashington.

Rusia e cila ka problemet e e saja me grupet militante në Çeçeni dhe republikat ish sovjetike të Azisë Qendrore, e bëri të qartë se do të qëndronte përkrah Shteteve të Bashkuara në luftën kundër terrorizmit.

Një nga këshilltarët e lartë të presidentit Vladimir Putin, Sergei Jastërzhembski, e përshkroi kështu reagimin e Moskës: "Rusia është e tronditur, të gjithë rusët janë të tmerruar. Ne e dënojmë këtë veprim si një akt terrorizmi ndërkombëtar.

"Që sot, ne do të punojmë më ngushtë me Shtetet e Bashkuara në luftën kundër terrorizmit ndërkombëtar. Këta njerëz përfaqësojnë një rrezik të përhershëm për sigurinë e shumë vendeve."

Edhe Kina, marrëdhëniet e të cilës me Uashingtonin nuk kishin qënë të mira pas kapjes së një aeroplani spiun amerikan në Kinën jugore një vit më parë, i dënoi sulmet e 11 shtatorit. Zëdhënësi i ministrisë së jashtme në Pekin, Zhu Bang zhao ,megjithatë theksoi se çdo kundërveprim amerikan duhëj të përputhej me normat e ligjeve ndërkombëtare.