BBC Online Network
   
 
 
Africa
Americas
Asia-Pacific
Europe
Middle East
South Asia
BBC World Service
Learning English
BBC News
BBC Sport
TEMA E JAVĖS

Untitled Document 29.8.2002 18:32 (CET)
Planeti - A ėshtė vetėm pėr sot?
Fermerėt nė Brazil djegin pyjet pėr tė hapur kullota
Fermerėt nė Brazil djegin pyjet pėr tė hapur kullota

Nga Aleks Kėrbi BBC News Online
Mundėsitė pėr tė zgjedhur njerėzimi po pakėsohen dhe zgjedhja po vėshtirėsohet. Qė nga viti 1950 popullsia e botės ėshtė dyfishuar ndėrsa konsumi ėshtė rritur akoma mė me shpejtėsi.

Duhen bėrė disa llogari. Njė pjesė e popullsisė ėshtė tashmė atje.

Edhe pėr sa kohė nuk do t'i lagen kėmbėt tė pasurve? Konsumi i naftės ėshtė rritur 7 herė nė 50 vitet e fundit. Ndėrkohė prodhimi i mishit, gjuetia e peshkut dhe emetimet e karbonit nga karburantet janė katėrfishuar. Pėrdorimi i ujit tė freskėt u rrit gjashtėfish shekullin e kaluar.

Pėrpjekje pėr tė gjetur burime alternative energjie
Pėrpjekje pėr tė gjetur burime alternative energjie

Sipas njė studimi tė kohėve tė fundit, gjurma ekologjike e njerėzimit nė planet ėshtė 20% mė shumė se sa mund tė ofrojė toka. Raca njerėzore konsumon burimet natyrore tė 1,2 Tokė-ve.

Hendeku midis tė pasurve dhe tė varfėrve ėshtė rritur mė shumė dhe ėshtė bėrė mė i dukshėm. Afro 30% e popullsisė sė botės vuan nga njė formė apo njė tjetėr e tė kequshqyerit dhe rreth dy tė tretat e njerėzimit jetojnė me mė pak se dy dollarė nė ditė.

Tė varfėrit e botės nuk mund tė sigurojnė zhvillim tė qėndrueshėm.

Njė familje sė cilės i duhet tė sheshojė njė pyll pėr tė prodhuar ushqimin e vet dhe siguruar karburantin pėr ta gatuar atė nuk ka mundėsi tė zgjedhė njė jetė tė garantuar.

Mė tė varfrit kanė mė pak forcė pėr t'u mbrojtur nga pasojat e problemeve tė mjedisit global siē ėshtė ndryshimi i klimės.

Dhe, ndėrsa njė-pėrqindėshi i pasur nė popullsinė e botės konsumon aq sa 44-pėrqindėshi i varfėr, ne do tė na duhej tė pėrdornim shumė mė shumė burime nėse tė varfėrit do tė jetonin ashtu si tė pasurit.

Ēfarė ėshtė zhvillimi i qėndrueshėm?
   
  FAKTE

- Ujrat e gjysmės sė lumenjve tė botės ėshtė janė pakėsuar dhe ndotur shumė;
- Mė shumė se ēereku i stokut tė peshkut tė deteve ėshtė harxhuar;
- Rreth 15% e Tokės ėshtė degraduar nga aktiviteti njerėzor;
- Niveli i detit pritet tė rritet brenda disa dekadash edhe nė rastin mė tė mirė;

 
   

Nė parim, zhvillim i qėndrueshėm do tė thotė qė tė mos pėrdoren burimet mė shpejt sesa ėshtė mundėsia e Tokės pėr t'i zėvendėsuar ato - "ta trajtojmė Tokėn sikur tė kishim ndėrmend tė jetonim pėrgjithnjė."

Nė praktikė, ēdo gjė, duke filluar nga bioteknologjia e fuqia bėrthamore tek vegjeterianizmi e udhėtimi me tren, inkurajohet nė emėr tė zhvillimit tė qėndrueshėm - deri nė atė pikė saqė disa veprimtarė thonė se termi tani nuk ka kuptim.

Mė optimistėt thonė se nuk do tė ketė asnjėherė katastrofė pasi zhvillimi nuk ka kufi.

Ata argumentojnė se zgjuarsia njerėzore gjithmonė do tė gjejė njė zgjidhje. Shoqėria do tė gjejė materiale tė reja tė papėrpunuara, do tė zhvillojė teknologji mė tė pastra dhe do tė administrojė burimet ujore nė pakėsim, nė mėnyr qė humbja e burimeve dhe ndotja tė mos pėrbėjnė mė problem.

Kjo ėshtė pjesė e politikave neo-liberale, sipas tė cilave, qė tė kemi njė botė mė tė mirė duhet qė ne tė gjithė tė shpenzojmė dhe konsumojmė mė shumė pėr tė krijuar pasuri pėr tė gjithė, dhe industrializimi ngadalėson rritjen e popullsisė dhe rrit standartet mjedisore.

Por, nėse "zhvillim" do tė thotė qė ēdo person nė planet tė dėshirojė tė ketė njė makinė, tė fluturojė rreth gjysmės sė botės pėr pushime dhe tė blejė njė celular ēdo vit, ndoshta nuk do tė kemi shpresė, thonė skeptikėt. Ne nuk kemi Tokėra sa duhet pėr kėtė lloj kapitalizmi konsumi.

Diskutime

Varfėria dhe natyra janė shqetėsim pėr botėn
Varfėria dhe natyra janė shqetėsim pėr botėn

Kjo pėrplasje perspektivash ėshtė nė zemėr tė negociatave ndėrkombėtare shpesh tė zemėruara dhe me pėrēarje mbi konservimin dhe zhvillimin - duke filluar me traktatin Kiotos pėr ndryshimin e klimės e deri tek takimi i nivelit tė lartė pėr ushqimin e mė pas nė takimin e nivleit tė lartė nė Johanesburg pėr Zhvillimin e Qėndrueshėm.

Industria do tregje tė hapura dhe marrėveshje vullnetare. Veprimtarėt kanė frikė se ekonomia e globalizuar nuk mund tė kontrollohet nga kapaciteti i institucioneve politike.

Tė dyja palėt flasin pėr zhvillimin e qėndrueshėm si rruga pėr tė arritur objektivin, megjithėse jo gjithmonė ajo ofron zgjidhje tė lehta, dhe ndonjėherė nuk afron asgjė.

Dhe kriza lidhet si me brezin e tanishėm ashtu edhe me tė ardhmen.

Ndėrsa autoritetet qeveritare, pėrfaqėsuesit e industrive, shkencėtarėt, deputetėt dhe veprimtarėt vazhdojnė tė debatojnė pėr tė ardhmen e planetit, mė shumė se 30 mijė fėmijė tė moshės nėn pesė vjeē vdesin ēdo ditė nga uria ose nga sėmundje qė mund tė parandalohen lehtė.

Eksperienca pėr administrimin e mendimit tonė pėr tė ardhmen ėshtė varfėr. Profesori Xhejms Lavlok ka thėnė se kualifikimi i njerėzve pėr tė qenė shėrbėtorė tė Tokės ėshtė njė lloj me aftėsinė e dhivepėr tė qenė kopshtare.

Dhe ne nuk kemi 1,2 Tokė.


Mund tė bėni komentet tuaja

Ju lutem klikoni kėtu nėse nuk doni tė merrni informacione me email mbi programet dhe transmetimet tona.

     
© BBC World Service
Bush House, Strand, London WC2B 4PH, UK.
BBC nė Shqip