18mh linn / Uilleam Ros

Bàrdachd - Òran Cumhaidh

Dàn 2

Tha an t-òran a' tòiseachadh ann an dòigh caran spòrsail. Tha iadsan a bhios a' sgaoileadh naidheachdan mu dhaoine eile – na "tuathdaidhean" – a' faighneachd saoil dè chaidh ceàrr eadar am bàrd agus cuspair a' ghaoil. Uill, innsidh e dhaibh, tha e ràdh – ach ann an dòigh fhalaichte, tro sheann uirsgeul.


Dh'fheuch Cailean Cormac ri a bhristeadh-cridhe fhèin a chur às a chuimhne le bhith cluiche na clàrsaich (agus le falbh às an dùthaich) ach bha an gaol ro làidir agus cha deach leis. Tha an aon rud a' tachairt do Ros an seo oir, ged a chuir e roimhe a ghaol fhalach, tha e mu dheireadh ga chur an cèill ann an sreath rannan a tha cho brèagha is làn faireachdainn 's gu bheil iad air an seinn chun an latha an-diugh, mar eisimpleir na rannan a' tòiseachadh: "Gur binne leam do chòmhradh" agus "Carson nach d'rugadh dall mi?".


Tha Ros a' togail san dàn seo rudan a tha a' cur dragh air ged nach eil iad a' buntainn gu dlùth ri ghaol do Mhòr Ros, mar eisimpleir a shlàinte (mas e sin a tha "saighead air mo ghiùlan" a' samhlachadh) agus an tàmailt a tha air mu mar a tha daoine a' cur sìos air a staid san t-saoghal (gun diù dha na tàlantan aige) agus airson mar a dh'fhàg Mòr Ros an dùthaich ann an uimhir a chabhaig. Tha na rudan sin a' dèanamh an dàin nas onaraiche - agus na coileanta, a' gabhail a-steach gach taobh de a shuidheachadh.


Òran Cumhaidh

  • Gach fear a bhios a' feòraich
  • Mar leònadh le gaol mi,
  • Tha roghainn siud don tuataidh,
  • On 's dual da bhith smaointinn;
  • Chan aidich mi ach fòil e,
  • 'S cha mhò nì mi saoradh –
  • Thig m' ùr-sgeul bho Apòllo,
  • Mar sheolas an Naoinear.
  • Gur binne leam do chòmhradh
  • Na smeòrach nan geugan,
  • No cuach sa mhadainn Mhàighe,
  • 'S na clàrsach nan teudan,
  • Na 'n t-Easbaig air Là Dòmhnaich
  • 'S am mòr-shluagh ga èisteachd,
  • No ge do chunnte stòras
  • Na h-Eòrpa gu lèir dhomh.
  • Ach 's truagh gum beil do rùn-sa
  • Cho dùr dha mo leanmhainn,
  • 'S mo chridhe steach ga ghiùlan
  • A h-uile taobh dham falbh mi:
  • An cadal domh no dùsgadh,
  • A' sùgradh no seanchas,
  • Tha siud dam ruagadh daonnan,
  • 'S mi sgaoilte gun tearmann!
  • Ach fàgaidh mi mo dhuthaich,
  • Gun diùchnaich mi pàirt dheth,
  • Ro-mheud 's a thug mi rùn
  • Dha do chùl buidhe fàinneach;
  • Air triall dhomh thar m' èolais
  • A dh'ain deòin mo chàirdean,
  • Tha saighead air mo ghiùlan
  • A lùbas gu làr mi!

Òran Cumhaidh

Tagh na facail a th' air an comharrachadh ann an dearg airson mìneachadh fhaighinn.


The Adobe Flash player and Javascript are required in order to view a video which appears on this page. You may wish to download the Adobe Flash player.

Teacsa

Dealbh air beatha a' bhàird

Rugadh Uilleam Ros anns a' bhliadhna 1762, seachd ceud deug as dèidh bliadhna Theàrlaich.

Nuair a ràinig e aois inbheach bha iomadh gluasad ri tighinn air a' Ghàidhealtachd. Bha an Riaghaltas air na laghannan an-aghaidh ar-a-mach gu bhith aig a' Ghàidheal, an-aghaidh an èideadh Ghàidhealach 's rudan mar sin. Bha iad air na laghannan sin a chur à bith.

Bha e tighinn gu bhith, cha mhòr nach canadh tu gu robh e fasanta a bhith na do Ghàidheal agus bha na Comainn Ghàidhealach ann an Lunnainn agus ann an Glaschu agus ann an Dùn Èideann 's ann an àiteachan eile, bha iad a' togail orra a' feuchainn ri ìomhaigh nan Gàidheal a thogail, agus 's ann dhan linn seo a bhuineas cuid de na còmhstrithean gabh mo leisgeul, a bhuineas 's ann dhan linn seo a bhuineas cuid de na farpaisean, na co-fharpaisean a bhuineas ris a' phìob-mhòr agus ris a' Ghàidhlig, far am biodh na bàird air an toirt gu rudan car coltach ris a' Mhòd ann an Dùn Èideann, agus bidh daoine mar Donnchadh Bàn is bàird eile a' togail cliù nan Gàidheal, cliù na pìoba, cliù na Gàidhlig, 's mar sin air adhart.

Tha mi faireachdainn gu robh sin uile ann, agus thàinig, 's dòcha gun deach Bliadhna Theàrlaich mar a bha e, mar a bha, fhios agad le, le murt agus marbhadh agus fulang de gach sheòrsa, gu robh sin air a dhol à cuimhne, glan às a' chuimhne aig daoine agus thàinig mac-talla air ais gu daoine nuair a chualas gu robh am Prionnsa Teàrlach air bàs fhaighinn. Bha esan air a bhith tighinn beò san Roinn Eòrpa air fògradh bho chionn fhada, 's bha athair air caochladh bho chionn fhada.

Bhàsaich e-fhèin anns an Roimh, fhathast an dòchas gun tilleadh e uair no uaireigin, ach a' cumail a' dol leis an deoch 's rudan mar sin, mar a chanas iad. Agus thàinig, thàinig an naidheachd gu robh the 'Young Pretender' marbh agus bha faireachdainn, 's dòcha, aig a' bhàrd nach robh e, nach robh e tuigsinn buileach dè chanadh e. Nan robh e 's dòcha air a bhith dà fhichead bliadhna na, na bu shine, bhiodh e furasta dha a dhèanamh mar a rinn cuid de na bàird eile, a bhith cuimhneachadh air an dà shaoghal, nach ann oirnn a thàinig an dà latha, 's rudan mar sin.

Ach, 's ann a bha e feuchainn ri sìneadh a-mach agus feuchainn ri buntainn ris an seann t-saoghal sin as an robh daoine leis a' chlaidheamh mhòr agus na fineachan Gàidhealach a' dol a-mach. Cha robh sin a' dol a thachairt. 'S e bha tachairt a-nise ach Rèiseamaidean Gàidhealach gan togail air feadh na Gàidhealtachd, 's daoine dol dhan Fhraing agus dhan Èiphit agus do dh'àiteachan mar sin, a thogadh an-aghaidh na Frangach – saoghal eile.

Agus, tha mi-fhìn a' smaoineachadh gu robh e faireachdainn gu bheil rudeigin glè chudromach air tachairt, 's cha robh e buileach furasta dhàsan, dèanadh mar a dh'fheumadh am bàird a bhith dèanamh, 's e sin a bhith trusadh beachdan is smaointinn gach duine agus gan toirt a-mach ann an dòigh reusanta.

Mar sin, tòisichidh an dàn le gu math mall mar rud a bhuineas ri tìodhlacadh, "Soraidh slàn don t-Suaithneas Bhàn, gu Là Luain cha ghluais o 'n bhàs," 's rudan mar sin, agus tha thu faireachdainn gur e rud caran bàsmhor a th' ann, tha dol a nochdadh. 'S an uair sin tha e 'g innse dhut, uill, nuair a bha sinn a' dol air cuairt, mi-fhìn 's cuid de dhaoine eile, thachair sinn ri teachdaire is dh'innis e dha, dh'innis e dhuinne gu robh am Prionnsa marbh agus tha e 'g innse dhuinn a' seòrsa rabhadh a th' ann, gur e rud, fhios agad, a tha dìreach a' dol a thighinn à làrach na bonn a th' aige.

Chan e seo rud a bheireadh an seann bhàird dhut, ach rud a tha mise dol a thoirt dhut. 'S tha e dìreach gad leigeil a-steach dhan sgeulachd, 's an uair sin na smuaintean aige, 's tha e smuaintean air 's tha e faicinn - aon rud a tha e faicinn, tha e faicinn gu bheil atharrachadh no caochladh a' tighinn nàdar timcheall air. Tha e mar gum b' ann gu bheil nàdar a' freagairt air a' bhròn 's air a' mhulad a tha daoine faireachdainn, 's tha e faicinn na h-eòin a' cromadh an cinn, tha e faicinn na daoine, an uair sin mar phàirt de nàdar, a' faireachdainn brònach, agus sin an dòigh as a bheil e gar toirt a-steach dhan rud a bh' ann.

Chan eil e bruidhinn air a' Phrionnsa mar phearsa mar a dhèanadh Mac Mhaighstir Alasdair, no cho, cho dàicheil 's cho bòidheach 's a bha e, no rud sam bith mar sin. Tha e bruidhinn air an là as an robh e-fhèin beò agus na rudan a bha e faicinn. 'S dòcha gun tàinig dalladh air, 's gun tàinig dorchadas air an là na inntinn fhèin, 's gum fac' e a' ghrian dol sìos, a' ghrian ga mùchadh, a' ghrian ga falach fhèin, 's rudan mar sin. Sin an seòrsa rud a tha e cur an cèill dhuinn faireachdainn a' bhàird.

Dàin Eile

Leugh dàin eile a sgrìobh Uilleam Ros

Air adhart gu

Beachdan

Stiùireadh a’ BhBC

BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.

Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.