19mh linn / Iain Mac a' Ghobhainn

Bàrdachd - Spiorad a' Charthannais

Tha structar teann agus reusanachadh soilleir san dàn seo. Tha sin, le cainnt gheur agus rannaigheachd shiùbhlach a' bhàird, a' fàgail gur e seo ionnsaigh cho làidir is a gheibhear ann am bàrdachd Ghàidhlig air na Fuadaichean.


Sa chiad chòig rannan tha am bàrd a' beachdachadh air gnè spiorad a' charthannais agus an diofar a dhèanadh e don t-saoghal nan leanadh daoine an dòigh-beatha seo: airson notaichean air seo cliog air Spiorad.


Anns an ath chòig rannan tha e a' leudachadh air a' chron a tha dìth carthannais a' dèanamh anns an t-saoghal san fharsaingeachd: cliog air Dìth airson seo.


Às dèidh rann far a bheil e a' cur an cèill amasan an dàin, tha Mac a' Ghobhainn anns an ath chòig rannan a' càineadh nan uachdaran agus nam bàillidhean airson a bhith cho cruaidh air an t-sluagh: cliog air Uachdarain airson seo.


Anns na ceithir rannan deireannach, tha e a' toirt ionnsaigh gu h-àraidh air Dòmhnall Rothach, bàillidh Leòdhais: cliog air Crìoch airson seo.


Lean na comharran airson a' bhàrdachd a mhìneachadh. Nuair a nì thu sin, theirig air ais agus leugh a' bhàrdachd air fad a-rithist.


Spiorad a' Charthannais

  • Ach 's eagal leam gun d' thrèig thu sinn
  • 'S do nèamh gun d' theich thu suas –
  • Tha daoin' air fàs cho eucorach
  • 'S do ghnè-sa fada uap';
  • Tha seiche ghreannach fèinealachd
  • Gan eudachadh mun cuairt –
  • Chan eòl dhomh aon nì reubas e
  • Ach saighead Dhè nan sluagh.
  • A shaoghail, 's fada tuathal thu
  • On uair sin anns na thrèig
  • Do charthannas is d' uaisleachd thu,
  • 'S a ghabh thu Fuath is Breug;
  • Mar inneal-ciùil neo-cheòlmhor dhut,
  • Gun teud an òrdugh rèidh,
  • Cha seinn thu pong le òrdalachd
  • 'S cha deòin leat dol air ghleus.
  • Gur leatsa neart nan aintighearnan
  • Is gèimhlichean nan tràill;
  • Gur leat guth treun nan ainneartach
  • 'S guth fann an fhir tha 'n sàs;
  • Gur leatsa spìd is uabharrachd
  • An t-sluaigh tha 'n ionad àrd,
  • 'S a mheasas cho mì-fhiùghail sinn
  • Ri sgùileach air an tràigh.
  • Gur leat an creideamh buaireasach
  • A dhùisgeas gruaim is greann,
  • An creideamh nach dèan suairce sinn
  • 'S nach dèan ar n-uabhar fann;
  • An creideamh th' aig na diadhairean
  • Lem miann a' chòmhstri theann –
  • Nan làimh-san dh'fhàs a' Chrìosdalachd
  • Mar bhiast nan iomadh ceann.
  • An searmonaiche prèisgeil ud,
  • 'S ann dh'èigheas e le sgairt
  • Gur mallaicht' sinn mur èisdear leinn
  • Ra chreud-san – an tè cheart;
  • An àite bhith sìor èigheach rinn
  • Mur dleasdanas 's gach beart,
  • A dhèanamh daoine cèillidh dhinn
  • An làthair Dhè nam feart.
  • O Charthannais, gur h-àlainn thu,
  • A ghràis as àirde luach!
  • Ach 's lìonmhor nach toir àite dhut
  • Gu bràth nan cridhe cruaidh.
  • Nan deònaicheadh a' cheòlraidh dhomh
  • Mo chomas beòil car uair,
  • Gun innsinn pàirt de ghnìomharan
  • Nam biast thug dhutsa fuath.
  • Cha robh do ghnè-s' an Dòmhnall bochd,
  • Am fear bu rògaich goill,
  • Bha 'n dùil gum biodh gach Leòdhasach
  • Air fhògaradh don choill;
  • Ach phàigh e pàirt de dhò-bheartan
  • Is gheibh e 'n còrr a thoill –
  • Gun aithnich e gu dòrainneach
  • Gur feàrr a' chòir na 'n fhoill.
  • Cha robh do ghnè-s' a' riaghladh
  • Ann am broilleach iarainn cruaidh
  • Nam bàillidhean 's nan tighearnan
  • Chuir sìos an tìr mu thuath;
  • Bu charthannach na fàrdaichean
  • Bha seasgair, blàth innt' uair,
  • 'S tha tìr nan daoine còire 'n-diugh
  • Na fàsach dòbhaidh truagh.
  • Gun chuir iad fo na naosgaichean
  • An tìr a b' aoigheil sluagh;
  • Gun bhuin iad cho neo-dhaonndachail
  • Ri daoine bha cho suairc';
  • A chionn nach faodte 'm bàthadh,
  • Chaidh an sgànradh thar a' chuain –
  • Bu mhiosa na bruid Bhàbiloin
  • An càradh sin a fhuair.
  • A Bhreatainn, tha e nàrach dhut,
  • Ma dh'àirmhear ann do sgeul
  • Gun bhuin thu cho mi-nàdarrach
  • Rid fhìor-shliochd àlainn fhèin –
  • An tìr bha aig na gaisgich ud
  • A theasairg thu nad fheum,
  • A thionndadh ga blàr-spòrsa
  • Do na stròidhealaich gun bheus.
  • Nach dìblidh cliù ar mòr-uaislean,
  • Na fir as neònaich' mèinn –
  • Carson a tha iad mòr-chùiseach,
  • 'S iad beò air spòrs gun chèill?
  • Nan còmhdaicheadh na ruadh-chearcan
  • Lem buachar uachdar slèibh,
  • 'S e siud a b' fheàrr a chòrdadh riu
  • Na sràidean òir air nèamh.
  • O, criothnaich measg do shòlasan.
  • Fhir fhòirneirt làidir chruaidh!
  • Dè 'm bàs no 'm pian a dhòirtear ort
  • Airson do leòn air sluagh?
  • 'S e osnaich bhròin nam bantraichean
  • Tha sèid do shaidhbhries suas;
  • Gach cupan fìon a dh'òlas tu,
  • 'S e deòir nan ainnis truagh.
  • Ged thachradh oighreachd mhòr agad
  • 'S ged ghèill na slòigh fod smachd,
  • Tha 'm bàs is laghan geur aige,
  • 'S gum feum thu gèill da reachd;
  • Siud uachdaran a dh'òrdaicheas
  • Co-ionann còir gach neach,
  • 'S mar oighreachd bheir e lèine dhut,
  • 'S dà cheum de thalamh glas.
  • 'S e siud as deireadh suarach dhut,
  • Thus', fhir an uabhair mhòir,
  • Led shumanan 's led bhàirlinnean
  • A' cumail chàich fo bhròn;
  • Nuair gheibh thu 'n oighreachd shàmhach ud,
  • Bidh d' àrdan beag gu leòr;
  • Cha chluinnear trod a' bhàillidh ann
  • 'S cha chuir maor grànd' air ròig.
  • 'N sin molaidh a'chnuimh shnàigeach thu,
  • Cho tàirceach 'sa bhios d' fheòil,
  • Nuair gheibh i air do chàradh thu
  • Gu sàmhach air a bòrd;
  • Their i, "'S e fear mèath tha 'n seo
  • Tha math do bhiast nan còs,
  • On rinn e caol na ceudan
  • Gus e fhèin a bhiathadh dhòmhs'."

Spiorad a' Charthannais

Tagh na facail a th' air an comharrachadh ann an dearg airson mìneachadh fhaighinn.


Teacsa

Cuspair eile a tha tric a' nochdadh sa bhàrdachd

Tha Òran an t-Seana Ghille mu dheidhinn seana ghille, agus mu dheidhinn gum b'fheàrr dha a bhith smaoineachadh mu dheidhinn dè tha dol a thachairt dha na bheatha ma tha e gu bhith seachnadh a bhith na 'bhatchelor'. Cha robh facal Gàidhlig againn airson 'batchelor' idir, ach 'batchelor' fhèin, agus bha gu leòr dhiubh ann timcheall cuideachd. Tha mi smaoineachadh air dòigh gur e rud a bh' ann a bha togail inntinn dhaoine, bha daoine smaoineachadh mu dheidhinn agus an dèidh sin, eil fhios agad, ged a bha rabhaidhean mòra air a chuir rompa nach bu chòir dhaibh a bhith dol nan seann ghillean, cha robh iad a' gabhail ris a' seo, 's bha tòrr fhear nach biodh a' pòsadh as an àite.

Às dèidh a' chogaidh bho dheireadh, chaidh òran a dhèanamh mu dheidhinn batcheloran ann am Beàrnaraigh, agus abair gun do rinn e còmhradh 's beagan aimhreit. Ach 's e rud a bh' ann a bha ann an inntinn dhaoine, 's e rud a bh' ann a bhiodh daoine dèanamh fealla-dhà dhe cuideachd, eil fhios agad, cha b' ann dha-rìribh gu lèir a tha Òran an t-Seana Ghille, ged a tha e dha-rìribh -

"Mur h-aithne dhut fhèin e, innsidh mise dhut Liuthad rud ceanalta dhèanadh bean òg."

Tha e a' cuir ann an sùilean an t-seana ghille gu bheil seo iomchaidh, agus an uair sin tha e ag innse dha mu dheidhinn rudan math a bhiodh e a' faighinn às -

"Dhèanadh i càrdadh, dhèanadh i calanas. Dh'fhuineadh i aran is bhleòghnadh i bò; Dhèanadh i èibhinn 'n àm dol a chadal thu – 'S iomadh rud beannaicht' bhiodh agaibh gu lò."

Rudan dhen t-seòrsa-sa, 's bhiodh seo, eil fhios agad, a' togail còmhradh 's gàire. Seo fear dha na h-amhrain a bhite a' gabhail aig bainnsean 's aig oidhche Bliadhn' Ùire san leithid sin a rud, 's nuair a bhiodh daoine airson a bhith dèanamh fealla-dhà 's a' leithid sin.

Ach tha taobh eile air cuideachd, eil fhios agad, tha e sealltainn mar a tha beatha an duine air a riaghladh agus mar nach eil, air dòigh, e glè fhàbharach dha a bhith na aonar, 's mar a thionndaicheas a bheatha ma bhios e na aonar.

Dàin Eile

Leugh dàin eile a sgrìobh Iain Mac a' Ghobhainn

Air adhart gu

Beachdan

BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.

Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.