18mh linn / Dùghall Bochanan

Am Bàrd

B' e Dùghall Bochanan sàr bhàrd a' ghluasaid spioradail anns an 18mh linn, agus sgaoil na h-òrain aige air feadh na Gàidhealtachd.


Rugadh Bochanan ann an 1716 ann an Àrdach ann an Siorrachd Pheairt, faisg air crìochan deas na Gàidhealtachd.


Bha leanabachd dhuilich aige: bha a phàrantan diadhaidh, agus bhiodh a mhàthair, Sìne, ga chumail air falbh bho chlann eile, 's i den bheachd gum biodh droch bhuaidh aca air Dùghall. Bhàsaich ise 's e dìreach sia bliadhna a dh'aois, agus bhon sin a-mach b' e foghlam foirmeil prìomh bhuaidh a bheatha.


Thug e greis ag ionnsachadh saorsainneachd ann an Kippen 's an Dùn Bhreatann, ach cha do mhair sin. 'S e àm na bheatha anns an robh e anabarrach gòrach a bha seo, suas gu 1744 nuair a chaidh iompachadh.


Fhuair e beagan foghlaim san sgìre na òige, ann an tè de sgoiltean a' 'Chomann airson Adhartachadh Eòlas Crìosdail ann an Alba' (an S.S.P.C.K.). An uair sin bha e greis ann an Sruighlea 's an Dùn Èideann, agus leis an sin bha e dà-chànanach ann am Beurla agus ann an Gàidhlig.


Chùm Bochanan cunntas air làithean òige ann an leabhraichean-latha; cluinnear annta mar a bhiodh e a' briseadh na Sàbaid, a' bruadar mu dheidhinn breitheanas, agus beò ann an seòrsa de eu-dhòchas.


Ann an 1749, phòs e Mairead Brisbane, nighean maor Iarla Lughdan, agus rinn iad an dachaigh ann an Àrdoch. An sin, fhuair e dreuchd bhon S.S.P.C.K. mar mhaighstir-sgoile agus ceistear.


'S ann air cuspairean spioradail a tha na tha againn dhen bhàrdachd aige - chan eil ach ochd pìosan rin lorg an-diugh. A dh' aindeoin seo, tha na Laoidhean Spioradail aige air a bhith gu math soirbheachail, agus chaidh an ath-fhoillseachadh iomadh turas.


Nochd a' chiad fhoillseachadh ann an 1767, a' bhliadhna anns an do nochd an Tiomnadh Nuadh ann an Gàidhlig na h-Alba. Bha ceangal teann eadar Bochanan agus an Tiomnadh Nuadh, oir bha e fhèin ann an Dùn Èideann a' bhliadhna sin agus b' e a stiùir an Tiomnadh Nuadh tron chlò.


An ath bhliadhna bha aige ri dhol dhachaigh a choimhead às dèidh an dithis bhalach aige, 's iad tinn le fiabhras. Ghlac e fhèin an tinneas, agus bhàsaich e goirid an dèidh sin aig 52 bliadhna a dh' aois. Chaidh a thiodhlacadh còmhla ri shinnsirean ann am Both Chuidir.


Dh'fhàg e dìleab mhaireannach againn anns na laoidhean Gàidhlig aige, agus tha an Tiomnadh Nuadh a chuir e tron chlò ann an 1767 fhathast ga cleachdadh.


Latha-breith:

1716

Àite:

Àrdach ann an Siorrachd Pheairt

Foghlam:

Tè de sgoiltean an S.S.P.C.K. ann an Siorrachd Pheairt

Fhuair e tuilleadh foghlaim ann an Sruighlea 's an Dùn Èideann

The Adobe Flash player and Javascript are required in order to view a video which appears on this page. You may wish to download the Adobe Flash player.

Teacsa

A' dèanamh dealbh air an t-saoghal san robh Dùghall beò

Bha Dùghall Bochanan beò ann an linn gu math ìnntinneach a thaobh suidheachadh an t-sluaigh. Bha an toiseach an suidheachadh spioradail ann, bha dùsgaidhean mòra air tòiseachadh a bha dol a thoirt buaidh air beatha nan Gaidheal, air Ghalldachd agus air Ghaidhealtachd. Bha e fhèin an-làthair aig dùsgach mòr ann an Camus nan Long, Cambuslang, agus bha e fhèin a' faicinn buaidh an t-soisgeul air daoine air a' Ghaidhealtachd.

Cuideachd, bha e beò ri linn nan Seumasach. Rugadh e nuair a bha a' chiad ar-a-mach ann agus bha na càirdean aige fhèin, feadhainn a bha glè chairdeach dha, bha iad an sàs ann am Bliadhna Thearlaich agus tha fios gu robh buaidh aig an sin air-san. 'S e àm gu math aimhreiteach 's gu math an-fhoiseil a bh' ann ann an saoghal nan Gaidheal.

Bha athair na thuathanach agus tha mi smaoineachadh gu robh e fhèin greis ris an tuathanachas cuideachd, agus mar sin chitheadh e a' bhuaidh a dh'fhaodadh a bhith aig droch fhoghair air a' Ghaidhealtachd mar a bha, gu h-àraidh anns an 19mh linn, thachair e, ach tha mi creidsinn gum biodh e tachairt anns an 18mh linn cuideachd, nam biodh droch fhoghair ann dh'fhaodadh e buaidh a thoirt air beatha an t-sluaigh. Agus, chunnaic e cho mì-chinnteach 's a bha beatha dhaoine a bha an crochadh air an fhearann, gu faodadh rudan tachairt a bheireadh droch bhuaidh air beatha a h-uile duine mun cuairt.

'S e àm a bh' ann 's docha as an robh buaidh na Galldachd a' tòiseachadh a' tighinn a-steach chun na Gaidhealtachd ged a bha a' Ghàidhlig glè làidir as na ceàrnaidhean as an robh esan a' fuireach 's a' teagaisg. Bha buaidh nan dòighean Gallda 's buaidh na Beurla sìor thighinn a-steach, gu h-àraidh an dèidh Bliadhna Thearlaich nuair a bha gu leòr de na rudan Gaidhealach air an toirmeasg. Ach a dh'aindeoin sin, dh'fhuirich a' Ghàidhlig beò 's tha i beò chun an latha 'n-diugh.

Air adhart gu

Cuspairean

Stiùireadh a’ BhBC

BBC © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.

Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.